سطح 5 درصد معنیدار نیست.
کلید واژه: مخارج دولتی ورزش، صنعت ورزش، اقتصاد ورزش، ARDL و رشد اقتصادی
فهرست مطالب
عنوان ……………………………………………………………………………………………………………. صفحه
فصل 1. کلیات.. 1
1-1 مقدمه. 2
1-2 تعریف و بیان مسأله. 4
1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق. 6
1-4 فرضیات و اهداف تحقیق. 8
1-5 سوالات تحقیق. 8
1-6 چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است؟ 8
1-7 روش انجام تحقیق. 8
1-8 محدودیت تحقیق و جامعه آماری.. 9
1-9 روش جمعآوری اطلاعات.. 9
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.. 9
1-11 ساختار تحقیق. 9
فصل 2. ورزش، صنعت ورزش و اثرات اقتصادی- اجتماعی آن. 11
2-1 مقدمه. 12
2-2 تعریف ورزش.. 14
2-2-2 صنعت ورزش.. 16
2-3 عوامل مؤثر بر توسعه صنعت ورزش.. 21
2-3-1 میزان علاقه مردم به فعالیت ها و رویدادهای ورزشی. 21
2-3-2 توسعه بخش های تجاری در صنعت ورزش.. 22
2-3-3 افزایش فرصت های انجام ورزش.. 22
2-3-4 معرفی ورزش های جدید 22
2-3-5 افزایش تعداد و تنوع ورزش های حرفه ای.. 23
2-3-6 رشد گردشگری در ورزش.. 23
2-3-7 تنوع در رشد کالاها و تجهیزات ورزشی. 24
2-3-8 محوریت فناوری در ساخت تجهیزات و ابزارهای ورزشی. 24
2-3-9 افزایش تعداد و تنوع تأسیسات و اماکن ورزشی. 24
2-3-10 حرکت از سوی تسهیلات تک منظوره به سوی تسهیلات چند منظوره 25
2-3-11 افزایش خدمات مربوط به توسعه تندرستی و طب ورزشی. 25
2-3-12 افزایش فعالیت های مربوط به تجاری سازی در ورزش.. 25
2-3-13 رشد حمایت گری در ورزش.. 25
2-3-14 افزایش صحه گذاری.. 26
2-3-15 صنعت رسانه ای و رشد بازار در ورزش.. 27
2-4 ورزش، یکی از اهداف توسعه ای در جهان. 27
2-4-1 حداکثر کردن جنبه های مثبت ورزش.. 30
2-4-2 ورزش و توسعه انسانی پایدار. 30
2-4-3 ورزش و توسعه اقتصادی.. 31
2-4-4 ورزش و صلح. 32
2-4-5 ورزش به عنوان حق انسانی. 33
2-4-6 ورزش و سلامتی و فواید اقتصادی.. 33
2-4-7 ورزش و آموزش.. 35
2-4-8 ورزش و توسعه اجتماعی. 37
2-4-8-1 نقش ورزش در شکل گیری سرمایه اجتماعی. 38
2-5 مشخصات اقتصادی ورزش: ورزش به عنوان کالای سرمایه ای یا مصرفی. 42
2-6 آثار اقتصادی ورزش.. 44
2-6-2 ورزش و بازرگانی. 47
2-6-3 آثار اقتصادی مستقیم ورزش.. 48
2-6-3-1 مشارکت در ورزش و تأثیر بر هزینه خانوار. 48
2-6-3-2 تأثیر صنعت ورزش بر صادرات و واردات.. 52
2-6-3-3 اشتغال. 52
2-6-3-4 جذب گردشگران. 54
2-6-3-5 رشد رسانه های ورزشی. 55
2-6-3-6 تبلیغات و جذب حامیان مالی ورزشی. 57
2-6-3-7 افزایش سلامتی، بهره وری و کاهش هزینه ها 59
2-6-4 آثار اقتصادی رویدادهای ورزشی. 59
2-6-4-1 اثرات اقتصادی کوتاه مدت.. 60
2-6-4-2 اثرات اقتصادی بلند مدت.. 61
فصل 3. مبانی نظری و تحقیقات انجام شده 64
3-1 مقدمه. 65
3-2 دولت و ورزش.. 66
3-3 تبیین رابطه بین ورزش و رشد اقتصادی با استفاده از مدل رشد و مبانی ریاضی آن. 70
3-4- مطالعات انجام شده 75
فصل 4. تاریخچه ورزش و داده های ورزش در ایران. 89
4-1 مقدمه. 90
4-2 ورزش و تربیت بدنی در ایران باستان. 90
4-3 ورزش در ایران بعد از اسلام تا قرن معاصر. 93
4-4 ورزش و تربیت بدنی در قرن معاصر تا پیروزی انقلاب اسلامی. 95
4-5 وضعیت ورزش و تربیت بدنی در ایران بعد از انقلاب اسلامی. 99
4-5-1 سند چشم انداز. 100
4-5-2 سیاستهای کلی کشور. 101
4-5-3 قانون برنامه پنجساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران (1372-1368) 101
4-5-4 قانون برنامه پنجساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران (1378-1374) 102
4-5-5 قانون برنامه پنجساله سوم توسعه اقتصای، اجتماعی و فرهنگی ایران (1383-1379) 103
4-5-6 قانون برنامه پنجساله چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران (1388-1384) 104
4-5-7 عملکرد برنامه چهارم توسعه بخش تربیتبدنی و ورزش طی سالهای 1388- 1384. 108
4-5-8 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایران (1394-1390) 117
4-6 مخارج و سرمایه گذاری دولت در ورزش بعد از انقلاب اسلامی (1391-1358) 118
4-7 هزینه ورزشی خانوارهای ایرانی. 142
4-8 اماکن ورزشی موجود و در حال احداث در ایران. 144
4-8-1 اماکن ورزشی موجود در کشور. 145
4-8-2 اماکن ورزشی در حال احداث.. 147
4-8-3 4-8-3- کل اماکن ورزشی (مجموع موجود و در حال احداث) 148
فصل 5. معرفی مدل و برآورد آن. 150
5-1 مقدمه. 151
5-2 معرفی مدل اول (اثر مخارج ورزش بطور مستقیم) 151
5-2-1 داده های تحقیق. 154
5-2-2 آزمون مانایی متغیرها 154
5-2-2-1 تابع خودهمبستگی و نمودار همبستگی نگار. 155
5-2-2-2 آزمون ریشه واحد دیکی- فولر. 155
5-2-3 تخمین مدل و نتایج حاصل از آن. 156
5-2-4 نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا (ECM) 158
5-2-5 نتایج حاصل از برآورد الگوی بلند مدت.. 160
5-2-6 آزمونهای تشخیص… 161
5-2-7 آزمونهای ثبات.. 162
5-3 معرفی مدل دوم ( اثر مخارج دولتی بر رشد اقتصادی از کانال سرمایه انسانی) 164
5-3-1 تخمین مدل اثر غیر مستقیم ( ) 165
5-3-2 نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا (ECM) 166
5-3-3 نتایج حاصل از برآورد الگوی بلند مدت.. 167
5-3-4 آزمونهای تشخیص… 167
5-4 اثر مستقیم و غیر مستقیم بلندمدت مخارج ورزشی بر رشد اقتصادی.. 168
فصل 6. نتیجه گیری و پیشنهادها برای پژوهش های آتی. 170
6-1 نتیجهگیری.. 171
6-2 پیشنهادات برای مطالعات بعدی.. 176
فهرست نمودارها
عنوان ……………………………………………………………………………………………………………. صفحه
نمودار 2-1 طبقه بندی فعالیتهای ورزشی و غیر ورزشی. 16
نمودار 2-2 تقسیم بازار ورزش بر اساس تابع تولید 18
نمودار 2-3 تقسیم بازار ورزش بر اساس زنجیره فعالیتها 19
نمودار 3-1 رابطه بین زمان اختصاصی به ورزش و مخارج ورزشی سرانه. 72
نمودار 3-2 بازار ورزش… 84
نمودار 3-3 اجزای صنعت ورزش آمریکا 87
نمودار 4-1 بودجه تربیت بدنی طی سالهای 1343-1329. 98
نمودار 4-2 بودجه تربیت بدنی طی سالهای 1357-1344. 98
نمودار 4-3 ساختار ورزش در ایران. 119
نمودار 4-4 مقایسه بودجه جاری تربیت بدنی با بودجه عمرانی تربیت بدنی. 139
نمودار 4-5 مقایسه بودجه جاری تربیت بدنی با کل تربیت بدنی. 140
نمودار 4-6 مقایسه بودجه عمرانی تربیت بدنی با کل تربیت بدنی. 140
نمودار 4-7 مقایسه بودجه کل تربیت بدنی با امور اجتماعی. 141
نمودار 4-8 مقایسه بودجه کل تربیت بدنی با بودجه عمومی کشور. 141
نمودار 4-9 هزینه ورزشی خانوارها طی سالهای 1389-1368. 144
نمودار 4-10 اماکن ورزشی موجود کشور به تفکیک استان. 145
نمودار 4-11 مقایسه اماکن ورزشی عمومی و خصوصی به تفکیک استانی. 146
نمودار 4-12 مقایسه اماکن ورزشی شهری و روستایی به تفکیک استانی. 146
نمودار 4-13 تعداد اماکن ورزشی در حال احداث کشور به تفکیک استانی. 147
نمودار 4-14 تعداد اماکن ورزشی کل کشور به تفکیک استانی. 148
نمودار 5-1 آزمون مجموع تراکمی خطاهای بازگشتی. 163
نمودار 5-2 آزمون مجموع مجذور تراکمی خطاهای بازگشتی. 163
فهرست جدولها
عنوان ……………………………………………………………………………………………………………. صفحه
جدول 2-1 ارتباط بین تولیدکنندگان، محصولات و مصرف کنندگان. 17
جدول 2-2 برآورد اقتصادی ورزش در آمریکا 46
جدول 2-3 سهم ورزش از GDP در کشورهای مختلف.. 47
جدول 2-4 درصد کلی شرکت کنندگان در ورزش در چند کشور منتخب.. 49
جدول 2-5 میزان هزینه ورزشی خانوارهای استرالیا 50
جدول 2-6 میزان هزینه ورزشی خانوارهای انگلستان. 51
جدول 2-7 میزان هزینه ورزشی خانوارهای اسکاتلند 51
جدول 2-8 تعداد شاغلین در ورزش اتریش با توجه به تعریفهای مختلف از ورزش.. 53
جدول 2-9 منابع درآمدی المپیک… 57
جدول 3-1 عرضه کنندگان ورزش.. 66
جدول 3-2 نرخ رشد GDP کشورهای مختلف میزبان المپیک… 80
جدول 4-1 بوجه فصل تربیت بدنی در سالهای 1343-1329. 97
جدول 4-2 بوجه فصل تربیت بدنی در سالهای 1357-1344. 97
جدول 4-3 خلاصه عملکرد سیاستهای اجرایی طی برنامه چهارم توسعه. 114
جدول 4-4 عملکرد شاخصهای کلیدی در طول برنامه چهارم توسعه. 116
جدول 4-5 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1358. 122
جدول 4-6 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1359. 122
جدول 4-7 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1360. 123
جدول 4-8 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1361. 123
جدول 4-9 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1362. 124
جدول 4-10 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1363. 124
جدول 4-11 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1364. 125
جدول 4-12 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1365. 125
جدول 4-13 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1366. 126
جدول 4-14 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1367. 126
جدول 4-15 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1368. 127
جدول 4-16 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1369. 127
جدول 4-17 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1370. 128
جدول 4-18 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1371. 128
جدول 4-19 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1372. 129
جدول 4-20 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1373. 129
جدول 4-21 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1374. 130
جدول 4-22 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1375. 130
جدول 4-23 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1376. 131
جدول 4-24 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1377. 131
جدول 4-25 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1378. 132
جدول 4-26 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1379. 132
جدول 4-27 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1380. 133
جدول 4-28 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1381. 133
جدول 4-29 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1382. 134
جدول 4-30 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1383. 134
جدول 4-31 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1384. 135
جدول 4-32 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1385. 135
جدول 4-33 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1386. 136
جدول 4-34 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1387. 136
جدول 4-35 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1388. 137
جدول 4-36 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1389. 137
جدول 4-37 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1390. 138
جدول 4-38 اعتبارات تربیت بدنی در سال 1391. 138
جدول 4-39 هزینه ورزشی خانوار ایران. 143
جدول 5-1 بررسی مانایی متغیرهای الگو بر اساس دیکی-فولر تعمیم یافته. 156
جدول 5-2 نتایج حاصل از الگوی پویای ARDL. 157
جدول 5-3 نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا 159
جدول 5-4 نتایج حاصل از برآورد الگوی بلند مدت.. 160
جدول 5-5 آزمونهای تشخیصی. 161
جدول 5-6 نتایج حاصل از الگوی پویای ARDL در کوتاه مدت.. 166
جدول 5-7 نتایج حاصل از برآورد الگوی تصحیح خطا 166
جدول 5-8 نتایج حاصل از برآورد الگوی بلند مدت.. 167
جدول 5-9 آزمونهای تشخیص… 167
جدول 5-10 نتایج رابطه بلندمدت مجموع اثر کل سرمایه گذاری در ورزش بر رشد اقتصادی.. 168
1-1 مقدمه
ورزش و تفریحات سالم بهعنوان یک صنعت پردرآمد، بطور مستقیم و غیرمستقیم در رشد و توسعه کشورهای دنیا نقش دارند. در حال حاضر ورزش و تفریحات سالم در کشورهای توسعه یافته، یک صنعت مهم و عامل اثرگذار در رشد اقتصادی این کشورهاست. ورزش یکی از بزرگترین و پردرآمدترین صنایع در قرن بیست و یک به شمار میرود. صنعت ورزش به سرعت جهانی گشته و قلمرو آن، همهجا را تسخیر کرده است. این صنعت با همه جنبههای اقتصادی آن از جمله رسانههای گروهی، پوشاک وغذا و… توانسته است سهم عمدهای از GDP کشورها را بدست آورد. بهطوریکه سهم صنعت ورزش از GDP، در برخی از کشورهای پیشرفته بیش از دو درصد گزارش شده است و جایگاه این صنعت را در بین دیگر صنایع ارتقاء بخشیده است (عسکریان، 1383). تحولات گوناگون در طی چند دهه اخیر بهخصوص در بخش صنعت و فناوری، بر رابطه بین اقتصاد و ورزش تأثیر گذاشته چنانکه امروز حجم پول در گردش، در بخش صنعت فراغت به طور عام و در بخش ورزش بهطور خاص، ورزش را به یکی از شیوههای کسب درآمد ملی و منطقهای تبدیل کرده که چشم پوشی از آن امکان پذیر نیست. بررسیها در جوامع پیشرفته نشان دادهاند که ورزش از عوامل تأثیرگذار در رشد و توسعه اقتصادی- اجتماعی کشورها، در آینده خواهد بود. ورزش با ایجاد مکانیسمهای مؤثر به طور مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد تأثیر گذاشته که این تأثیرات شامل موارد زیر میباشد:
1- ورزش باعث افزایش سطح سلامت و تندرستی در میان افراد جامعه گشته و افزایش سطح سلامت با تأثیر بر سرمایه انسانی و نیز سرمایه اجتماعی، سبب افزایش سطح بهرهوری اقتصادی در بخشهای تولیدی و خدماتی میگردد.
2- گسترش ورزش سبب افزایش سطح سلامت شده و هزینههای بهداشتی، درمانی و هزینههای جانبی آن را در جامعه کاهش میدهد.
3- افزایش چشمگیر شاغلان در بخش ورزش که بر روند جاری اقتصاد حاکم بر کشورها، تأثیر گذاشته و از حجم بیکاران در حال افزایش کاسته است.
4- از ورزش به عنوان ابزاری مؤثر برای بازاریابی و فروش کالاهای ورزشی و غیر ورزشی استفاده میشود.
5- از طریق برگزاری مسابقات ورزشی در سطح ملی، منطقهای و بینالمللی سرمایههای پولی و مالی به بازارهای داخلی وارد میشوند (پارسا مهر، 1388، ص 202 و 203).
بطور کلی نقش اقتصادی ورزش را میتوان در دو دسته تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی تقسیم نمود. اثراتی چون تولید کالاها و خدمات ورزشی، صادرات و واردات، هزینههای خانوار، ایجاد اماکن و تسهیلات، تبلیغات، مشارکت در بورس، پوشش رسانهای، اشتغال، جذب گردشگر و حامیان مالی در زمره اثرات مستقیم اقتصادی ورزش قرار میگیرند. اثرات اقتصادی غیرمستقیم ورزش نیز در زمینههایی چون ارتقاء سطح سلامت جامعه، کاهش هزینههای درمان و به تبع آن توسعه برنامههای ملی سلامت، کاهش بزهکاریها، کاهش غیبت کارکنان و افزایش عملکرد و بهرهوری آنها و در نتیجه رشد و توسعه اقتصاد، میباشد (ساندرسون، 2000).
بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم سرمایهگذاری در ورزش و تأثیر آن بر روی رشد و توسعه اقتصادی، یک مسئله بسیار مهم برای اقتصاد کشورها میباشد. کانادا، انگلیس و آمریکا از جمله کشورهایی هستند که تحقیقات گستردهای در این زمینه انجام دادهاند. صنعت ورزش در آمریکا نوعی ماشین اقتصادی است که سالانه میلیونها دلار درآمد دارد (میک، 1997). بر اساس نظر مارکو هان[2] (2000) قرن 21 بدون صنعت ورزش غیر قابل تصور است. این صنعت با تولید و عرضه محصولات مصرفی و غیرمصرفی مرتبط با فعالیتهای ورزشی، در پیشبرد اهداف ورزش و تفریحات سالم نقش بهسزایی دارد. رواج ورزش و تفریحات سالم در عصر حاضر بویژه در کشورهای توسعه یافته سبب رونق هرچه بیشتر این صنعت شده است. هرچند صنعت ورزش در دهه 1990 میلادی از قدرت خاصی بیش از آنچه تصور میشد برخوردار بود (روزنر، 1989) ولی هنوز یک صنعت جوان است و تمامی مشکلات یک صنعت جوان را داراست. کمیت و کیفیت بخشهای صنعت ورزش در هر کشوری با توجه به اندازه و دامنه این صنعت متفاوت است از این رو تا کنون الگوی واحد و یکسانی برای آن ارائه نشده است. سیاستهای کلی، عوامل فرهنگی، اجتماعی و سیستمهای اقتصادی کشورهای مختلف از جمله عوامل دخیل در این امر به شمار میروند. لذا بررسی وضعیت اقتصادی این صنعت و تأثیر آن روی رشد و توسعه اقتصادی یکی از اولویتهای تحقیق میباشد.
1-2 تعریف و بیان مسأله
بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم تولیدات ورزشی و تأثیر آن بر روی رشد اقتصادی، یک مسئله بسیار مهم برای اقتصاد کشورها میباشد. لذا بررسی وضعیت اقتصادی این صنعت و تأثیر آن روی رشد اقتصادی یکی از اولویتهای تحقیق میباشد. ضرورت جهانی شدن ورزش از دهه 1980 آغاز شد. این ضرورت، باعث تغییر نقش ورزش در جامعه گردیده و فرصتهای درآمدزایی بسیاری را برای افراد، مؤسسات و رسانههای مختلف ایجاد نمود (وایت، 2000). درعصر حاضر نمیتوان از اهمیت اقتصادی اثرات مستقیم و غیرمستقیم ورزش و تفریحات سالم در توسعه جوامع مختلف چشمپوشی کرد (ساندرسون و دیگران، 2000). اطلاعات حاصل از بررسی اثرات اقتصادی این صنعت، مهمترین ابزار تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای صحیح اقتصادی در این بخش محسوب میشود. مولین[3] اشاره میکند که هرگونه فعالیت ورزشی که موجبات افزایش ارزش افزوده کالاها و خدمات ورزشی را فراهم کند صنعت ورزش محسوب میشود (عسکریان، 1383). پیتز، فیلدینگ و میلر[4] (1994)، در معرفی اجزای ورزش، همه محصولات، کالاها، خدمات، اماکن و افراد مرتبط با ورزش را اجزای صنعت ورزش مینامند در جای دیگر پیتز و استوتلار[5] (1996) در رابطه با تعریف صنعت ورزش بر بازارهای مرتبط با ورزش و تفریحات سالم تأکید نمودهاند با توجه به تمام تعریفهای ارائه شده در مورد صنعت ورزش میتوان در کل صنعت ورزش را مجموعهای از فعالیتهای مرتبط با تولید و بازاریابی کالاها و خدمات ورزشی محسوب نمود که در ارتقاء ارزش افزوده نقش داشته باشند. (همان). صنعت ورزش دارای بخشهای زیادی است که مرکز ثقل تمامی آنها را محصول ورزشی[6] تشکیل میدهد و در خدمت شرکت کنندگان، تماشاگران و سایر افراد قرار میگیرد. پیتز و همکاران (1994) بیان میدارند که رویدادها، اطلاعات، آموزش و کالاها و خدمات ورزشی چهار دسته اصلی محصولات ورزشی هستند و آنها میتوانند بر تولید ناخالص داخلی و ارزش افزوده هر کشور تأثیر بسزایی داشته باشند.
گرایش روبه رشد مردم به ورزش و نیاز به مصرف کالاها و خدمات ورزشی باعث شده تا صنعت ورزش روند درآمدزایی بیسابقهای را تجربه کرده و سهم بسزایی در اقتصاد کشورها ایفا کند. پژوهشهای علمی نشان میدهند که همبستگی مثبتی بین توسعه اقتصادی و ورزش در کشورهای مختلف وجود دارد (آندرف،2000) همچنین سهم قابل توجه صنعت ورزش در تولید ناخالص داخلی کشورها موجب ارتقاء جایگاه این صنعت در بین صنایع دیگر شده است.
میتوان با بررسی و تحلیلهای علمی، برنامهریزیهای اقتصادی دقیقی برای این صنعت درآمدزا ایجاد کرد. ایران برای رسیدن به اقتصاد بدون نفت باید بتواند از استعدادهای این صنعت بالقوه استفاده نماید. لذا اهمیت و نقش صنعت ورزش در توسعه کشور مطلبی نیست که بتوان براحتی از کنار آن گذشت، لذا رابطه این صنعت با رشد اقتصادی از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار میگیرد.
در قسمت مقدمه توضِح داده شد که نقش اقتصادی ورزش را میتوان در دو دسته تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی تقسیم نمود. اثراتی چون تولید کالاها و خدمات ورزشی، صادرات و واردات، هزینههای خانوار، ایجاد اماکن و تسهیلات، تبلیغات، مشارکت در بورس، پوشش رسانهای، اشتغال، جذب گردشگر و حامیان مالی در زمره اثرات مستقیم اقتصادی ورزش قرار میگیرند. اثرات اقتصادی غیرمستقیم ورزش نیز در زمینههایی چون ارتقا، سلامتی جامعه، کاهش هزینههای درمان و به تبع آن توسعه برنامههای ملی سلامت، کاهش بزهکاریها، کاهش غیبت کارکنان و افزایش عملکرد و بهرهوری آنها و… مد نظر قرار میگیرد (ساندرسون و همکاران،2000).
همه اثرات مستقیم و غیرمستقیم زمانی کارا خواهند بود که موجب افزایش رشد اقتصادی گردند. در میان اثرات مستقیم اقتصادی مذکور، میتوان ایجاد فرصتهای شغلی را از مهمترین اثرات اقتصادی ورزش بشمار آورد. از دهه 1970 میلادی، رشد تصاعدی صنعت ورزش موجبات ایجاد فرصتهای شغلی ورزشی در بخشهای مختلف جامعه را فراهم آورده است (عسکریان 1383) که همین موضوع، افزایش رشد اقتصادی را فراهم آورده است.
علاوه بر اثرات مستقیم که توضیح داده شد ورزش میتواند اثرات اقتصادی غیرمستقیم نیز داشته باشد. بر اساس نظر میشل بویت[7] بالا بودن سطح استاندارد سلامتی جوامع موجب بهرهوری و موفقیت ملی بیشتری میشود. بنابراین داشتن جامعهای سالم و تندرست یکی از شاخصهای مهم موفقیت و توسعهیافتگی یک کشور است. امروزه ورزش به دلیل داشتن تأثیر بسیار بر افزایش تندرستی افراد، باعث کاهش هزینههای درمان، توسعه برنامههای ملی سلامت و افزایش نسبت نیروی کار به جمعیت شده است. در این رساله کل مخارج صورت گرفته توسط دولت در سالهای بعد از انقلاب (چه ورزش همگانی و چه حرفهای) مورد ارزیابی قرار گرفته و اثر آن بر رشد اقتصادی بطور مستقیم و سپس، از کانال سرمایه انسانی بطور غیر مستقیم سنجش میشود.
1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
یکی از اهداف مشخص در سیاستهای اقتصادی کشورها، افزایش درآمد و به تبع آن توسعه اقتصادی آن کشورها بدون وابستگی به فروش منابع خام میباشد. این موضوع یکی از برنامههای اساسی ایران به عنوان اقتصاد بدون نفت میباشد. بنابراین شناخت ظرفیتهای مختلف برای این کار بسیار مهم و ضروری است. یکی از این ظرفیتها ورزش میباشد. با توجه به وابستگی شدید اقتصاد ایران به نفت و درآمدهای حاصل از آن و مشکلاتی که فروش بصورت خام آن برای کشور ایجاد کرده است باید دنبال صنایع پردرآمدی مثل ورزش، بود. سیاستهای صادرات غیرنفتی علاوه بر اینکه ارز وارد کشور میکند کمک قابل توجهی به سایر بخشها و متغیرهای اقتصادی خواهد داشت. صنعت ورزش با در دست داشتن عامل محرکی همچون برگزاری مسابقات ورزشی، امکان بهرهگیری از فرصتهای تبلیغاتی و رسانهها را فراهم کرده که این امر خود موجب ایجاد بستر لازم برای تعامل بین صنعت، تجارت و ورزش گردیده است که پلی راهبردی در خدمت توسعه ورزش و رونق اقتصادی آن به شمار میرود.
امروزه ورزش به یک تجارت عظیم تبدیل شده است. درآمدهای حاصل از تبلیغات در مسابقات ورزشی به ویژه بازیهای المپیک، رقابتهای جامجهانی فوتبال و مسابقات باشگاهی، صنعت تولید وسایل و تجهیزات ورزشی و هزینههایی که مردم برای استفاده از امکانات ورزشی میپردازند موجب شده است که ورزش به عنوان یک نظام اقتصادی قدرتمند جای خود را در اقتصاد جوامع باز کند و افراد بسیاری در این نظام سرمایهگذاری کنند. استوکویس[8] جامعه شناس ورزشی هلندی معتقد است که توسعه فعالیتهای ورزشی در کنار مؤسسات اقتصادی باعث شده است که ورزش در زندگی اجتماعی جایگاه رفیعی پیدا کند. البته تصور میشد که ورزش با توجه به داشتن نیازهای اقتصادی مانند هزینه وسایل و امکانات ورزشی، حق الزحمه مدیران و مربیان و بودجه برگزاری مسابقات و فعالیتها کاملاً به اقتصاد وابسته است اما بعد از جنگ جهانی دوم، مؤسسههای تجاری دریافتند که ورزش ابزار تبلیغاتی مؤثر و زمینهای گسترده و ارزان برای تبلیغ کالاها و خدمات است. استوکویس اظهار میکند که به دلیل وجود منابع دو سویه میان مؤسسات تجاری و ورزش، عصر جدید شاهد ارتباط زیادی بین این دو پدیده است، بهطوری که این مؤسسات پس از سازمانهای ورزشی و دولتها، مهمترین تشکیلات اجتماعی هستند که به ورزش توجه دارند و از آن حمایت می کنند.
یکی از شاخصهای مهم توسعه یافتگی داشتن سلامت جسمی و روانی در جامعه میباشد. بالا بردن سطح استاندارد سلامتی جوامع موجب بهرهبرداری و موفقیت ملی در کشور میشود. نقش ورزش در کاهش هزینههای بهداشت و درمان، کجرویهای اجتماعی و عوارض ناشی از چاقی و کم تحرکی جوامع باعث شده است دولتها در امر پیشرفت ورزش به ویژه ورزش همگانی سرمایهگذاری کنند. ورزش به عنوان یکی از مهمترین عوامل افزایش سلامتی و کاهش هزینههای درمان موجب توسعه برنامههای ملی و افزایش بهرهوری نیروی کار گشته که هم خود و هم جامعه از آن بهرهمند میشود اما این امر مستلزم مشارکت بیشتر مردم در ورزش همگانی میباشد. میزان هزینههای ورزشی هر خانوار با میزان رواج ورزش در هر کشوری متناسب است.
از اثرات اقتصادی دیگر ورزش، ارتباط تنگاتنگ آن با هزینه درمان است. زیرا بی تحرکی موجب ابتلای شهروندان به بیماریهای گوناگون میشود. در این صورت، هزینه درمان جایگزین هزینه ورزش میشود. فعالیت ورزشی در استرالیا موجب می شود که به ازای هر نفر در سال 332 پوند صرفه جویی شود. رواج ورزش همگانی در این کشور موجب 125 دلار آمریکا صرفه جویی به ازای هر نفر میشود و این رقم صرفهجویی در آمریکا 1900 دلار است. بنابراین اگر مردم آمریکا فقط پیاده روی کنند سالانه 4/3 میلیارد دلار صرفه جویی میشود. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی هزینه درمان چاقی در کشورهای مختلف بین 2 تا 7 درصد هزینه درمان ملی است (گزارش سازمان بهداشت جهانی، 2009).
هرچند ورزش از زمان قدیم بوده اما نقش آن به عنوان یک صنعت و تأثیر آن بر اقتصاد مورد توجه نبوده است. لذا در این رساله، تحلیل علمی رابطه این صنعت با رشد اقتصادی مورد بررسی قرار میگیرد.
1-4 فرضیات و اهداف تحقیق
الف) مخارج بخش دولتی در ورزش بر رشد اقتصادی اثر مثبت دارد.
مخارج دولتی در ورزش بر سرمایه انسانی اثر مثبتی دارد و اثر نهایی این مخارج از طریق سرمایه انسانی مثبت است.
1-5 سوالات تحقیق
الف) مخارج بخش دولتی در ورزش بر رشد اقتصادی چه اثری دارد؟
ب) اثر مخارج دولتی در ورزش بر رشد اقتصادی از کانال سرمایه انسانی چگونه میباشد؟
1-6 چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است؟
سازمانهای تصمیمگیر و تصمیم ساز در حوزه ورزش، مثل وزارت ورزش و جوانان میتوانند از این رساله استفاده کنند.
1-7 روش انجام تحقیق
روش تحقیق بطور کلی تحلیلی- توصیفی است. در این رساله کل مخارج صورت گرفته توسط دولت در سالهای بعد از انقلاب (چه ورزش همگانی و چه حرفهای) مورد ارزیابی قرار گرفته و اثر آن بر رشد اقتصادی بطور مستقیم و از کانال سرمایه انسانی بطور غیر مستقیم سنجش میشود. روش اقتصاد سنجی مورد استفاده برای برآورد الگوی فوق، روش خود توضیح با وقفههای گسترده (ARDL) میباشد. دلیل این انتخاب مزیتهای زیادی است که روش ARDL نسبت به روشهای دیگر دارد. مهمترین مزیت این روش قابلیت استفاده از آن برای بررسی بین متغیرها، صرف نظر از مانا بودن و نبودن آنهاست. همچنین در این روش، علاوه بر امکان محاسبه روابط بلندمدت بین متغیرها، امکان محاسبه روابط پویا و کوتاهمدت وجود دارد. ضمن آنکه سرعت تعدیل عدم تعادل کوتاهمدت در هر دوره، برای رسیدن به تعادل بلندمدت نیز قابل محاسبه است. همچنین این روش بر خلاف سایر روشها، حتی در نمونههای کوچک هم نتایج قابل اعتمادی دارد. برای تخمین، از دادههای سری زمانی سالیانه کشور طی دوره زمانی 1389-1358 استفاده شده است.
1-8 محدودیت تحقیق و جامعه آماری
یکی از محدودیتهای تحقیق، مطالعات انجام شده آن میباشد. تحقیقات و رسالههای انجام شده بیشتر حوزه اقتصاد خرد ورزش میباشد و اکثر مطالعات بصورت سری زمانی نیست. در ایران، به جز یک پایاننامه که توسط زمانی (1389) انجام شده است بقیه مطالعات اکثراً مقطعی و موردی میباشد.
1-9 روش جمعآوری اطلاعات
اطلاعات مربوط به ورزش، از گزارشات قوانین بودجه کشور و اطلاعات وزارت ورزش و جوانان در سالهای مختلف استخراج شده و اطلاعات مربوط به سایر متغیرها از سالنامه آماری بانک مرکزی، آمارهای مرکز آمار ایران و دادههای WDI[9] جمعآوری شده است.
1-10 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
اطلاعات بدست آمده توسط نرمافزار microfit و از روش خود توضیح با وقفههای گسترده (ARDL) تخمین زده شده است.
1-11 ساختار تحقیق
فصل اول کلیاتی در مورد صنعت ورزش و همچنین در مورد اهداف، بیان مسئله، فرضیهها، سوالات تحقیق و روش تحقیق و… بحث شده است.
در فصل دوم در مورد ورزش، صنعت ورزش بحث شده و به اثرات اقتصادی و اجتماعی ورزش پرداخته میشود.
فصل سوم به مبانی نظریه تحقیق و مطالعات انجام شده در مورد تحقیق اختصاص دارد.
در فصل چهارم به تاریخچه ورزش در ایران و معرفی دادههای موجود در کشور پرداخته شده است
در فصل پنجم به معرفی و تخمین مدل پرداخته شده است.
در فصل ششم هم، نتیجهگیری و پیشنهادات ارائه شده است.
2-1 مقدمه
