فهرست مطالب

عنوان                                                                               صفحه

فصل اول کلیات پژوهش

1-1مقدمه………………………………………………………………………………… 1

1-2 شرح و بیان مساله پژوهشی………………………………………………………… 2

1-3 ضرورت انجام تحقیق………………………………………………………………. 5

1-4 اهداف پژوهش……………………………………………………………………… 6

1-4-1 هدف کلی………………………………………………………………………… 6

1-4-2 اهداف اختصاصی……………………………………………………………….. 6

1-5 فرضیه‌های پژوهش ……………………………………………………………….. 7
1-5-1 فرضیه کلی……………………………………………………………………… 7

1-5-2 فرضیه‌های اختصاصی………………………………………………………….. 7

1-6 تعریف مفاهیم و اصطلاحات……………………………………………………….. 8

1-6-1 تعریف مفهومی………………………………………………………………….. 8

1-1-6-1 شخصیت……………………………………………………………………… 8

1-6-1-1-1 اصلاح گرا………………………………………………………………… 8

1-6-1-1-2 یاری دهنده…………………………………………………………………. 8

1-6-1-1-3 عمل گرا…………………………………………………………………… 8

1-6-1-1-4  فردگرا…………………………………………………………………….. 8

1-6-1-1-5  محقق …………………………………………………………………….. 8

1-6-1-1-6 وفادار …………………………………………………………………….. 8

1-6-1-1-7 کلیت گرا ………………………………………………………………….. 8

1-6-1-1-8 چالش طلب………………………………………………………………… 8

1-6-1-1-9 مسالمت جو………………………………………………………………… 8

1-6-1-2 راهبردهای کاریابی…………………………………………………………… 8

1-6-1-2-1 آگهی استخدامی روزنامه ها……………………………………………….. 9

1-6-1-2-2 مراجعه به مراکز کاریابی…………………………………………………. 9

1-6-1-2-3 مراجعه به وب سایت سازمان ها و استفاده از اینترنت…………………….. 9

1-6-1-2-4 مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی………………………………. 9

1-6-1-2-5 کارورزی در طول تحصیل یا کار داوطلبانه………………………………. 9

1-6-1-2-6 بهره گیری از خانواده، دوستان، اساتید و یا افراد آشنا در یک سازمان……. 9

1-6-2 تعریف عملیاتی………………………………………………………………….. 9

عنوان                                                                               صفحه

1-6-2-1 شخصیت……………………………………………………………………… 9

1-6-2-1-1 اصلاح گرا………………………………………………………………… 9

1-6-2-1-2 یاری دهنده…………………………………………………………………. 9

1-6-2-1-3 عمل گرا…………………………………………………………………… 9

1-6-2-1-4  فردگرا…………………………………………………………………….. 9

1-6-2-1-5  محقق …………………………………………………………………….. 9

1-6-2-1-6 وفادار ……………………………………………………………………. 10

1-6-2-1-7 کلیت گرا …………………………………………………………………. 10

1-6-2-1-8 چالش طلب……………………………………………………………….. 10

1-6-2-1-9 مسالمت جو……………………………………………………………….. 10

1-6-2-2 راهبردهای کاریابی………………………………………………………….. 10

 

 فصل دوم پیشینه پژوهش.

2-1 گفتار اول: مبانی نظری……………………………………………………………. 11

2-1-1 پیشینه­ی نظری کاریابی…………………………………………………………. 11

2-1-2 پیشینه ی نظری شخصیت………………………………………………………. 14

2-1-2 پیشینه شخصیت…………………………………………………………………. 14

2-1-2-1 نظریه روانکاوی فروید………………………………………………………. 15

2-1-2-2 نظریه ی یونگ………………………………………………………………. 15

2-1-2-3 نظریه ی آدلر………………………………………………………………… 16

2-1-2-4 نظریه ی فرام………………………………………………………………… 16

2-1-2-5 نظریه ی اریکسون…………………………………………………………… 16

2-1-2-6 نظریه­های پدیدار شناختی…………………………………………………….. 16

2-1-2-6-1 نظریه­ی راجرز…………………………………………………………… 16

2-1-2-6-2 نظریه­ی مزلو……………………………………………………………… 17

2-1-2-6-3 نظریه­ی کلی………………………………………………………………. 17

2-1-2-7 نظریه­های وجودی(فرانکل و رولومی) …………………………………….. 17

2-1-2-8 رویکردهای خلقی(شلدن و کرچمر) ………………………………………… 17

2-1-2-9 نظریات صفات………………………………………………………………. 17

2-1-2-9-1 آلپورت……………………………………………………………………. 17

2-1-2-9-2 کتل………………………………………………………………………… 18

2-1-2-9-3 آیزنک…………………………………………………………………….. 18

2-1-2-9-4 ماری……………………………………………………………………… 18

عنوان                                                                               صفحه

2-1-2-10 نظریه های رفتارگرایی……………………………………………………. 18

2-1-2-10-1 دالارد و میل…………………………………………………………….. 18

2-1-2-10-2 اسکینر…………………………………………………………………… 18

2-1-2-10-3 بندورا……………………………………………………………………. 18

2-1-2-11 لوین………………………………………………………………………… 18

2-1-2-12 گشتالت…………………………………………………………………….. 18

2-1-2-13 نظریه ی مایرز-بریگز…………………………………………………….. 19

2-1-2-14 نظریه ی اینوگرام………………………………………………………….. 19

2-1-2-14-1 انیه گرام جهت تشخیص تیپ‌های شخصیتی……………………………… 20

2-1-2-14-2 تعریف تیپ‌های شخصیتی‌نُه گانه ……………………………………….. 23

2-1-2-14-3 تقسیم‌بندی تیپ‌های شخصیتی بر اساس روابط اجتماعی…………………. 25

2-1-2-14-4 تقسیم‌بندی تیپ‌های شخصیتی بر اساس شباهت …………………………. 26

2-1-2-14-5 تقسیم‌بندی تیپ‌های شخصیتی بر اساس خود ……………………………. 26

2-1-2-14-6 بال‌های تیپ‌های شخصیتی………………………………………………. 28

2-1-2-14-7 مراحل رشد شخصیتی…………………………………………………… 28

2-2 گفتار دوم: تحقیقات انجام شده……………………………………………………… 29

2-2-1-1 تحقیقات خارجی کاریابی…………………………………………………….. 29

2-2-1-2 تحقیقات داخلی کاریابی………………………………………………………. 36

2-2-2-1 تحقیقات خارجی شخصیت اینوگرام………………………………………….. 37

2-2-2-2 تحقیقات داخلی اینوگرام……………………………………………………… 40

فصل سوم روش پژوهش

3-1 روش پژوهش…………………………………………………………………….. 44

3-2 جامعه آماری ……………………………………………………………………… 44

3-3 روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه…………………………………………….. 45

3-4یافته های توصیفی………………………………………………………………….. 46

3-5 ابزارهای پژوهش…………………………………………………………………. 47

3-5-1 پرسشنامه تیپ‌های شخصیتی اینگرام……………………………………………. 47

3-5-2 پرسشنامه راهبردهای کاریابی………………………………………………….. 49

3-6 روش آماری……………………………………………………………………… 49

فصل چهارم یافته های پژوهش

4-1 توصیف داده ها……………………………………………………………………. 50

4-2 بررسی استنباطی داده ها………………………………………………………….. 51

عنوان                                                                               صفحه

4-3یافته های جانبی……………………………………………………………………. 64

 فصل پنجم بحث و نتیجه گیری

5-1 خلاصه ی طرح ونتایج پژوهش…………………………………………………… 66

5-2 بحث در یافته‌های پژوهش…………………………………………………………. 67

5-2-1 فرضیه‌ی اول…………………………………………………………………… 67

5-2-2 فرضیه‌ی دوم…………………………………………………………………… 69

5-2-3 فرضیه‌ی سوم…………………………………………………………………… 71

5-2-4 فرضیه‌ی چهارم………………………………………………………………… 73

5-2-5 فرضیه‌ی پنجم…………………………………………………………………… 75

5-2-6 فرضیه‌ی ششم………………………………………………………………….. 77

5-2-7 فرضیه‌ی هفتم………………………………………………………………….. 79

5-2-8 فرضیه‌ی هشتم………………………………………………………………….. 81

5-2-9 فرضیه‌ی نهم……………………………………………………………………. 83

5-2-10 فرضیه‌ی دهم………………………………………………………………….. 85

5-2-11 نتیجه گیری کلی………………………………………………………………. 87

5-3 اعتبار پژوهش…………………………………………………………………….. 90

5-4 محدودیت های پژوهش……………………………………………………………. 90

5-5 پیشنهادات پژوهشی……………………………………………………………….. 90

5-6 پیشنهادات کاربردی……………………………………………………………….. 90

منابع و مآخذ…………………………………………………………………………….. 91

پیوست1………………………………………………………………………………… 99

پیوست2……………………………………………………………………………….. 102

فهرست شکل ها

عنوان                                                                               صفحه

شکل3-1: مدل تیپ­های شخصیت اینوگرام براساس مراکز درک انسان……………….. 20

شکل3-2: مراحل رشد شخصیتی در لایه های مختلف………………………………….. 29

فهرست جدول ها

عنوان                                                                               صفحه

  جدول2-1: خلاصه ی صفات انسانی براساس مراکز شعور………………………….. 27

جدول3 -1- حجم جامعه و حجم نمونه در هر دانشکده به تناسب جنسیت……………….. 43

جدول 3-2: توزیع فراوانی آزمودنی ها به تفکیک دانشکده…………………………….. 44

جدول 3-3: جدول فراوانی سن نمونه…………………………………………………… 44

جدول3-4 توزیع فراوانی آزمودنی ها به تفکیک جنس…………………………………. 47

جدول3-5: سوالات مربوط به هر تیپ شخصیت اینوگرام……………………………… 47

جدول3-6: میزان پایایی تیپ های شخصیتی اینوگرام…………………………………… 48

جدول3-7: میزان پایایی تیپ های شخصیتی اینوگرام…………………………………… 48

جدول3-8: میزان پایایی تیپ های شخصیتی اینوگرام…………………………………… 49

جدول(4-1): شاخص های آماری(میانگین، انحراف معیار، حداکثر، حداقل) متغیرهای پژوهش و ابعاد آن……………………………………………………………………………………….. 51

جدول (4-2): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد کاریابی آگهی استخدامی روزنامه­ها………………………………………………………………………………. 51

جدول (4-3): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد آگهی استخدامی روزنامه ها بر اساس شخصیت………………………………………………………………………………… 52

جدول(4-4): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد آگهی استخدامی روزنامه ها…………………………………………………………….. 52

جدول (4-5): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی 53

جدول(4-6):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی بر اساس شخصیت………………………………………………………………………………… 53

جدول(4-7): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی………………………………………………………………. 53

جدول (4-8): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد بررسی وب سایت سازمان­ها 54

جدول (4-9):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد استفاده از اینترنت و مراجعه به وب سایت سازمان ها بر اساس شخصیت……………………………………………………. 55

جدول(4-10): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از  اینترنت و مراجعه به وب سایت سازمان ها………………………………… 55

جدول (4-11): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده در زمینه کاریابی……………………………………………………………………….. 56

جدول (4-12):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده بر اساس شخصیت………………………………………………………………………………… 56

عنوان                                                                               صفحه

جدول(4-13): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده……………………………………………………………… 56

جدول (4-14): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد مراجعه به نمایندگی‌های استخدام خصوصی……………………………………………………………………… 57

جدول(4- 15):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی بر اساس شخصیت………………………………………………………….. 57

جدول (4-16): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی……………………………………………. 58

جدول (4-17): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد ارسال درخواست مستقیم برای کار در سازمان مورد علاقه………………………………………………………. 58

جدول (4-18):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد  ارسال درخواست مستقیم برای کار در یک سازمان بر اساس شخصیت…………………………………………………….. 59

جدول (4-19): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد ارسال درخواست مستقیم برای کار در یک سازمان……………………………………. 59

جدول (4-20): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد مراجعه به شرکت‌های حرفه ای مرتبط با رشته ی فرد ………………………………………………………………. 60

جدول(4- 21): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی بر اساس شخصیت………………………………………………………………………………… 60

جدول(4-22): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی………………………………………………………….. 60

جدول (4-23): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد بهره گیری از اساتید 61

جدول(4- 24):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید بر اساس شخصیت 61

جدول(4- 25): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید…………………………………………………………………….. 61

جدول (4-26): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد بهره گیری از روابط در موسسات در حال تغییر با شغل های بلاتصدی………………………………………….. 62

جدول(4- 27): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد استفاده از فردی آشنا در یک سازمان بر اساس شخصیت …………………………………………………………………….. 62

جدول(4-28): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از فردی آشنا در یک سازمان…………………………………………………… 63

 

عنوان                                                                               صفحه

جدول (4-29): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبرد کار کردن‌های دوره ای در بازار کار……………………………………………………………………………….. 63

جدول(4-30):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبردکار داوطلبانه و کارورزی در طول تحصیل بر اساس شخصیت……………………………………………………………… 64

جدول(4-31) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد کار داوطلبانه و کارورزی در طول تحصیل……………………………………………. 64

جدول (4-32): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی در دختران 63

جدول(4-33): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد آگهی استخدامی روزنامه ها بر اساس شخصیت در دختران……………………………………………………………………. 64

جدول(4-34): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبردآگهی استخدامی روزنامه ها در دختران…………………………………………. 64

جدول (4-35): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی بر اساس شخصیت در دختران……………………………………………………………………. 65

جدول(4-36) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی در دختران………………………………………………….. 65

جدول (4-37): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد اینترنت بر اساس شخصیت در دختران  ………………………………………………………………………………………….     65

جدول(4-38): ضرایب استاندارد و غیراستاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از اینترنت در دختران…………………………………………………………… 66

جدول (4-39): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده بر اساس شخصیت در دختران……………………………………………………………………. 66

جدول(4-40) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده در دختران………………………………………….. 67

جدول (4-41): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی بر اساس شخصیت در دختران………………………………………………. 67

جدول(4-42): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی در دختران……………………………….. 67

جدول (4-43):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد ارسال درخواست مستقیم بر اساس شخصیت در دختران……………………………………………………………………. 68

جدول(4-44): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد ارسال درخواست مستقیم در دختران……………………………………………………. 68

 

عنوان                                                                               صفحه

جدول (4-45): نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی بر اساس شخصیت در دختران……………………………………………………………………. 69

جدول(4-46): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی در دختران……………………………………………… 69

جدول (4-47):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید بر اساس شخصیت در دختران………………………………………………………………………………. 69

جدول(4-48): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید در دختران………………………………………………………… 70

جدول (4-49):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد استفاده از فردی آشنا در یک سازمان بر اساس شخصیت در دختران………………………………………………………….. 70

جدول(4-50) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از فردی آشنا در یک سازمان در دختران………………………………………. 70

جدول (4-51):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد کار داوطلبانه بر اساس شخصیت در دختران………………………………………………………………………………….. 71

جدول(4-52) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد کار داوطلبانه در دختران……………………………………………………………….. 71

جدول (4-53): ضریب همبستگی بین نه تیپ شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی در پسران 72

جدول (4-54):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد آگهی استخدامی روزنامه ها بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………….. 73

جدول(4-55): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد آگهی استخدامی روزنامه ها در پسران…………………………………………………. 73

جدول (4-56):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………….. 73

جدول(4-57) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی در پسران…………………………………………………… 74

جدول (4-58):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد استفاده از اینترنت بر اساس شخصیت در پسران……………………………………………………………………………….. 74

جدول(4-59): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از اینترنت در پسران……………………………………………………………. 75

جدول (4-60):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد استفاده از دوستان و خانواده بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………….. 75

 

عنوان                                                                               صفحه

جدول(4-61) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد استفاده از دوستان و خانواده در پسران…………………………………………………. 75

جدول (4-62):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی بر اساس شخصیت در پسران……………………………………………….. 76

جدول(4-63) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به نمایندگی های استخدام خصوصی در پسران………………………………… 76

جدول (4-64):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد ارسال درخواست مستقیم بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………….. 77

جدول(4-65) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد ارسال درخواست مستقیم  در پسران……………………………………………………. 77

جدول (4-66):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………….. 77

جدول(4-67): ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد مراجعه به اتحادیه های صنفی در پسران……………………………………………….. 78

جدول (4-68):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید بر اساس شخصیت در پسران……………………………………………………………………………….. 78

جدول(4-69) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از اساتید در پسران…………………………………………………………. 79

جدول (4-70):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از فردی آشنا در یک سازمان بر اساس شخصیت در پسران………………………………………………….. 79

جدول(4-71) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد بهره گیری از فردی آشنا در یک سازمان در پسران…………………………………… 79

جدول (4-72):  نتایج تحلیل رگرسیون برای پیش بینی راهبرد کار داوطلبانه بر اساس شخصیت در پسران…………………………………………………………………………………… 80

جدول(4-73) : ضرایب استاندارد و غیر استاندارد تیپ های شخصیت اینوگرام برای پیش بینی راهبرد کار داوطلبانه در پسران………………………………………………………………… 80

جدول(4-73) : ضرایب همبستگی بین تیپ های شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی 81

جدول 4-74: رابطه ی بین سن و راهبردهای کاریابی…………………………………. 81

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه         
هر انسان بنابر فطرت انسانی، با یک سری از نیازها متولد می شود که این نیازها در طی رشد انسان تغییر
می­یابند. مجموعه­ای از نیازها وجود دارند که در بین سایر نیازها از اهمیت بیشتری برخوردارند به طوری که حیات انسان به آن ها وابسته است و دسته­ای از نیازها بیشتر جنبه­ی روانی دارند و پس از تامین نیازهای حیاتی اولویت می­یابند. انسان برای تامین نیازهای اولیه یا حیاتی خود به منابع مادی نیازمند است و برای کسب منابع مادی همواره به کار و شغل نیاز داشته است. پس می­توان گفت حیات آدمی به داشتن کار و کسب منابع مالی وابسته است.

از سوی دیگر، کار و شغل بر سایر جنبه­های زندگی هر فرد مثل رفتار، برنامه ریزی برای زندگی، گذراندن ساعات زندگی، خواب، غذا، تفریح، آموزش و… موثر است. بنابراین، تامین نیازهای غیرمادی و روانی انسان نیز به کار مرتبط است)اردبیلی،1374).

کار و بیکاری از موضوعاتی هستند که در مورد آن ها، در بین افراد جامعه، با هر سن، تحصیلات، ویژگی و منصبی که باشند، بحث­های زیادی می­شود. در بین صحبت افراد مختلف، گاه شنیده می­شود که می­گویند: برای افراد جامعه کار وجود ندارد(صالحی،1384). عده­ای نیز این گونه بیان کرده­اند که در جامعه­ی ما کار به اندازه­ی کافی وجود دارد، اما افراد جویای کار، راهبرد و شیوه­ی درستی برای یافتن شغل و کار در پیش نمی­گیرند)اردهه و اردهه،1384).

در پیش گرفتن راهبردهای نادرست برای کاریابی می­تواند به علت عدم آگاهی افراد، آموزش­های نادرست خانواده و مدرسه و عدم مهارت افراد باشد. صرف نظر از این که علت به کارگیری راهبردهای ناصحیح چیست، آن چه مهم­تر و ضروری­تر به نظر می­رسد این است که راهبردهای کاریابی در هر دو صورت)چه کار به اندازه­ی کافی وجود داشته باشد و افراد راهبرد درست به کار نبرند و چه این که کار در جامعه محدود باشد) برای افراد جامعه مورد نیاز و اساسی هستند)سوکی نیک، بندات و رافمن[1]، ترجمه فرجی،1383).

با توجه به نیاز افراد جامعه به استفاده از راهبردهای کاریابی ، بررسی عوامل موثر بر انتخاب راهبردهای کاریابی که افراد برای کاریابی از آن استفاده می نمایند بسیار ضروری به نظر می رسد. در این پژوهش تاثیر شخصیت بر انتخاب راهبردهای کاریابی بررسی شده است.   
1-2 شرح و بیان مساله پژوهشی

اشتغال موجب بقای جامعه می‌گردد و در اعتلای حیات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه نقش مهمی دارد(شفیع آبادی، 1378، درودی،1384). بسیاری از نیازهای انسان مثل نیازهای جسمی، روانی واجتماعی از طریق اشتغال برآورده می‌گردد(شفیع­آبادی،1387). کار و اشتغال جوهره و بر طرف کننده نیازهای روحی و جسمی افراد جامعه است(ریحانی بزرگ، 1386).

اختلال در اشتغال صدمات جبران­ناپذیری بر فرد و نظام سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دارد. کار عامل مؤثری در شکل گیری رفتار و تعیین کننده سلامت جامعه است. جوامعی که با مشکل بیکاری[2]مواجه هستند، مسائل زیادی در زمینه اقتصادی، اجتماعی و امنیتی دارند. بیکاری موجب فساد وتباهی می‌گردد به طوری که گفته می‌شود ریشه‌ی تمام مفاسد فردی و اجتماعی بیکاری است(شفیع آبادی، 1387).

بیکاری و کاریابی از دغدغه‌های اصلی اکثر افراد جامعه ی ما به ویژه جوانان و دانشجویان محسوب می­شود و از مسائل مهم برای کلیه افراد جامعه است. کار در زندگی فردی، اجتماعی و خانوادگی نقش بسیار مهمی دارد. به نظر می­رسد که اهمیت کار و کاریابی امری کاملا بدیهی است به طوری که بر تمام حیطه‌های زندگی فرد تاثیر دارد و اهمیت آن بر هیچ کس پوشیده نیست و تمام افراد جامعه بر اهمیت کاریابی اتفاق نظر  دارند)ناصرآرا،1377).

کاریابی از بزرگترین مشکلات و نگرانی­ها در هر جامعه­ای به ویژه در جامعه ماست. مشکل کار و کاریابی مسئله­ای کاملا ملموس و حیاتی محسوب می­شود که از جمله نگرانی و دغدغه‌های به روز به شمار می­آید به طوری که دیده می­شود از جمله مسائل مهم برای مسئولان جامعه، خانواده­ها ، جوانان و به ویژه فارغ­التحصیلان دانشگاه است. بسیاری از افراد امروزه در جستجوی کاری مناسب هستند)اردهه و اردهه،1384).
بیکاری پدیده‌ای اجتماعی است که در اکثر نقاط جهان مشاهده می‌شود(اردهه، ابراهیمیان، 1383). کشور ما نیز همچون بسیاری از جوامع با مشکل بیکاری به ویژه در جوانان و فارغ التحصیلان مواجه است. به طوری که همواره یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان و سیاستگذاران کاهش نرخ بیکاری و ایجاد اشتغال به ویژه برای جوانان بوده است(لبافی، طهماسبی گنجور، 1384). داشتن کار و شغل جزء حقوق اصلی هر انسانی است و هر فردی به طور طبیعی حق دارد که برای ادامه زندگی خود شغلی انتخاب نماید (کرمی، 1373). این در حالی است که انتخاب شغل مناسب نیازمند جدیت وتلاش فراوان است (ناصرآرا، 1377).

در کشور ما مهارت‌های کاریابی[3] و راهبردهای جستجوی شغل کمتر مورد توجه قرار گرفته و باور و نگرش اغلب افراد جامعه این است که فرصت‌های شغلی در جامعه کم است. چنین باورهایی موجب شده تا جویندگان کار برای یادگیری مهارت ها و روش‌های کاریابی[4]، تلاش کمتری داشته باشند و روش‌های منفعلی را در پیش گیرند. این در حالی است که باورهای شغلی بر تصمیم گیری شغلی تاثیر مهمی دارند و مطالعات متعددی نیز بر ارتباط معنادار بین رفتار کاریابی[5]و یافتن شغل تاکید دارند(حق شناس، عابدی، باغبان، سمیعی، حسینیان، صالحی،1389).

باورهای کاریابی[6]توسط آگزین و فیشبین[7](1975)به شکل احتمال ذهنی در مورد وجود رابطه بین موضوع مورد باور فرد، برخی موضوعات، ارزش ها، مفاهیم یا اسنادها تعریف شده اند. باورهای کاریابی داوری‌های ذهنی فرد نسبت به خودش در ارتباط با انتخاب شغل می باشند که بر تصمیم گیری شغلی موثر هستند (آرولمانی[8]، 2004). این موضوع کاملا مشخص است که حتی با ایجاد زمینه اشتغال، آگاهی از رفتارهای کاریابی برای رقابت در بازار کار بسیار مهم است به طوری که راهبرد مورد استفاده برای یافتن شغل می تواند بر سرعت دستیابی فرد به شغل مورد علاقه فرد تاثیر بگذارد(سوکی نیک، ترجمه فرجی،1383).

رفتار کاریابی مجموعه فعالیت‌ها و رفتارهای منظم، سازمان یافته و هدفدار برای شناسایی و جستجوی فرصت‌های شغلی است(کانفر، ونبرگ و کانترویتز[9]،2001). کاریابی فرآیندی هدفدار است که شامل جمع آوری اطلاعات درباره فرصت‌های شغلی احتمالی، ارزیابی و بررسی انتخاب‌های شغلی وانتخاب یک شغل از بین موارد پیشنهادی است(باربر،دالای، جاننتونیا  و فیلیپس[10] ،1994).تحقیقات نشان می دهند که بسیاری از رفتارها و راهبردهای کاریابی در نتایج کاریابی موثر هستند. در اکثر مطالعات مربوط به کاریابی، روش‌های کاریابی، شامل استفاده از منابع معمولی شامل این موارد می باشند:آگهی‌های استخدامی روزنامه ها، ماهنامه‌های تجاری، اینترنت، ارسال کارنامه شغلی یا رزومه، مراجعه به نمایندگی‌های استخدام موقت یا دائمی و کار داوطلبانه یا کارورزی در طول تحصیل(کانفر،2001).

به طور کلی راهبردهای کاریابی در منابع مختلف به دو دسته­ی رسمی و غیررسمی تقسیم می شوند (ساکس[11]،2005). منابع رسمی شامل روش‌هایی همچون استفاده از آگهی روزنامه ها، کاریابی از طریق شبکه‌های کاریابی اتحادیه‌های صنفی یا نمایندگی‌های استخدام خصوصی و مراجعه به مراکز کاریابی هستند; همچنین ارسال درخواست مستقیم برای کار در سازمانی که فرد به آن علاقه دارد، استفاده از وب سایت سازمان ها و کاریابی از طریق شرکت‌های حرفه ای مرتبط با رشته ی فرد کاریاب، از جمله­ی این منابع محسوب می­شوند.منابع غیررسمی به شبکه روابط فرد با دیگران مربوط می­شوند مانند صحبت با دوستان، خانواده، استفاده از اساتید، استفاده از روابط در موسسات در حال تغییر که جای خالی برای استخدام دارند و همچنین حضور در بازار کار و کار کردن‌های دوره­ای در بازار کار (رید[12]به نقل از ساکس،2005).

هر فردی به شیوه خاصی به دنبال کار می­گردد و این امر موجب شده تا روش‌هایی که برای یافتن کار مورد استفاده قرار می­گیرند، متفاوت باشند. علت تفاوت روش‌های مورد استفاده توسط افراد می­تواند به مسائلی چون ویژگی‌های شخصی، امکانات، محیط، آگاهی افراد و شرایط مربوط باشند. بدیهی است هر فردی دارای ویژگی های خاص و شخصیت[13] منحصر به فردی است)اردهه و اردهه،1384).

افراد از ابتدای کودکی ویژگی‌های خاص خود را دارند که حتی ممکن است در دو فرزند یک خانواده نیز متفاوت باشند. از ابتدای تولد و هفته‌های نخست، کودکان از نظر سطح فعالیت، واکنش به تغییرات محیط، تحریک پذیری، گریه کردن، نا آرام بودن، سطح تحمل، پیچ وتاب خوردن و سایر ویژگی­ها با یکدیگر متفاوتند. نتایج پژوهش­ها حاکی از تداوم این ویژگی‌های شخصی و خلق و خوی کودکان در سال‌های بعدی زندگی است به طوری که خلق و خو و سازگاری دوران بزرگسالی، همبستگی معناداری با ویژگی‌های شخصی و خلقی دوران کودکی دارد. به چنین ویژگی‌های پایداری که در فرد وجود دارند، شخصیت گفته می­شود(اتکینسون، اتکینسون، اسمیت، بم، هوکسما[14]،1904. براهنی، بیرشک، بیک، زمانی، شهرآرای، کریمی، گاهان و محی الدین،1383 ). شلدن شخصیت را سازمان پویای جنبه‌های ادراکی، انفعالی، ارادی و بدنی فرد تعریف می­کند(سیاسی،1384). هرنظریه تعریف خاصی از شخصیت دارد.

بسیاری چون پارسونز[15]، هالند[16]، لوری[17]، مایرز و بریگز[18]، تریسی و راندز[19]معتقدند انتخاب شغل تحت تاثیر شخصیت و ویژگی‌های افراد است و هر یک مدلی برای شخصیت ارائه داده اند که هر فرد طبق آن دارای شخصیت خاصی است(سمیعی، باغبان، عابدی، حسینیان، 1390).

یکی از نظریه‌های شخصیت، نظریه­ی اینوگرام[20] است. طبق مدل یا نظریه­ی اینوگرام افراد در سه گروه اصلی ادراک گرا[21]، احساس گرا[22]و عمل گرا[23] قرار می­گیرند که هر یک از این سه گروه دارای سه زیر مجموعه است بنابراین طبق این نظریه افراد در 9 گروه مختلف قرار می گیرند و طیف یکپارچه ای از شخصیت افراد در قالب نه بعد شخصیتی فراهم می­آید. این نه بعد یا تیپ شخصیتی عبارتند از: اصلاح گرا[24]، یاری دهنده[25]، عمل گرا[26]، فردگرا[27]، محقق[28]، وفادار[29]، کلیت گرا[30]، چالش طلب[31] و مسالمت جو[32]. هر یک از افرادی که در یکی از این گروه‌های نه گانه قرار می­گیرند دارای ویژگی‌های خاصی هستند(حق شناس،عابدی، حسینیان، باغبان، سمیعی، صالحی، 1389).با توجه به مسائل بیان شده این سوال مطرح می­شود که هر یک از تیپ‌های شخصیتی نه گانه طبق مدل اینوگرام از چه راهبردهایی برای کاریابی استفاده می­کنند؟

تحقیقات انجام شده حاکی از این است که روش مورد استفاده برای کاریابی بر یافتن شغل، شدت و مدت کاریابی موثر است. مطالعه ی پیشینه حاکی از تاثیر ویژگی‌های فردی و شخصیت افراد بر شدت کاریابی و رفتار کاریابی است(ساکس،2005).           بنابراین با توجه به اهمیت و مشکلات کار و کاریابی، باید روش‌هایی که موثرتر از سایر روش­ها هستند، مشخص شوند و همچنین تعیین شود که چرا برخی افراد یک روش خاص را برای کاریابی انتخاب می­کنند؟ آیا بین ویژگی‌های شخصیتی افراد و استفاده از یک روش کاریابی رابطه وجود دارد؟ آیا شخصیت‌های مشابه، روش‌های کاریابی مشابهی دارند؟

در این پژوهش رابطه عامل شخصیت و راهبردهای کاریابی بررسی شده است. راهبردهای کاریابی یکی از متغیرهای کاریابی است. راهبردهای کاریابی، شیوه هایی هستند که افراد برای یافتن کار از آن ها استفاده می نمایند و شخصیت مجموعه ویژگی های جسمانی، روانی و رفتاری است که هر فرد را از سایر افراد متمایز می نماید. با توجه به این که شخصیت موجب تمایز افراد از یکدیگر می گردد؛ در این پژوهش رابطه شخصیت و تمایز افراد به دلیل تفاوت شخصیت آن ها و شیوه ای که افراد برای یافتن کار از آن استفاده می نمایند بررسی شده است. بنابراین، مسئله تحقیق حاضر بررسی رابطه بین تیپ های شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی دانشجویان دانشگاه اصفهان می باشد.
1-3 ضرورت انجام تحقیق

کار و اشتغال از جمله مهمترین عواملی است که بر آینده­ی فرد، سبک زندگی، میزان سلامت روانی، هویت، استحکام شخصیت، مفید یا غیرمفید بودن فرد، جامعه پذیری، تفریح، ساعات فراغت، رابطه فرد با دیگران و بسیاری از عوامل دیگر مؤثر است. کار برای فرد نشآن های از بلوغ است و موجب استقلال، آزادی و احترام برای وی می‌گردد (شفیع آبادی، 1381، اردبیلی، 1378).

بیکاری می‌تواند باعث طرد اجتماعی، تاثیر جسمی و روحی منفی بر فرد، خانواده و اجتماع گردد. بسیاری از انحرافات اجتماعی و اخلاقی، بزهکاری‌ها، اعتیاد، جرم وجنایت و عدم توانایی ازدواج و تشکیل خانواده برای جوانان یا عدم توانایی ادامه تحصیل و پیشرفت، وابستگی به خانواده، عدم توانایی تامین معاش و شکل گیری مفاسد اجتماعی و تباهی افراد در جامعه ناشی از بیکاری است)ایمانیان و ایمانیان، 1384).

انتخاب شغل یکی از سرنوشت­سازترین تصمیمات فرد است که به نظر می‌رسد از مهمترین مسائل جوانان کشور ما باشد. افراد زیادی با سطوح تحصیلی مختلف و با وضعیت اجتماعی و اقتصادی متفاوت درگیر این موضوع هستند. به طوری که این موضوع یکی از دغدغه‌های اصلی برای افراد جامعه و مسئولان است.

جامعه برای رسیدن به خودکفایی نیازمند انتخاب کارگران و نیروی ماهر است و بیکاری به معنی هدر دادن منابع جامعه است که هیچ کس نمی‌تواند در برابر آن بی اعتنا باشد(ناصرآرا، 1377، کیاوند، 1366). در این میان به نظر می‌رسد با وجود این که جویندگان کار در کشور ما بسیار زیاد هستند اما مهارت‌های کاریابی و راهبردهای جستجوی شغلی کمتر مورد توجه قرار گرفته این در حالی است که استفاده از راهبردهای مناسب برای کاریابی در یافتن شغل و کار به فرد کمک زیادی می‌نمایند.

با توجه به این که جویندگان کار از راهبردهای مناسبی استفاده نمی کنند و گاهی حتی با آن ها آشنا هم نیستند، گمان می‌کنند فرصت‌های شغلی در جامعه کم است و بنابراین به دنبال فراگیری مهارت‌های کاریابی نمی‌روند و روش‌های منفعلی درپیش می‌گیرند (صالحی، 1385).

اهمیت کار برای حیات انسان و جامعه کاملا مشخص است. از آن جا که به نظر می­رسد کار یکی از اساسی­ترین نیازهای افراد جامعه به ویژه جوانان است، جایگاه و اهمیت پژوهش در زمینه کاریابی و کلیه عوامل وابسته به آن همچون راهبردهای کاریابی، نیاز به توضیح ندارد. با توجه به اهمیت موضوع بیکاری و اشتغال در جهان و کشور ما به نظر می­رسد لزوم توجه به رفتارهای کاریابی و راهبردهای کاریابی و شناسایی عوامل وابسته به آن انکارناپذیر باشد.

ارزش هر پژوهش و فعالیتی در زمینه­ی کار و کاریابی، برای افراد جامعه از بدیهیات است به حدی که هر فرد از افراد جامعه می­تواند ضرورت آن را بیان نماید. شاید اگر از کلیه ی افراد جامعه­ی ما و هر جامعه­ی دیگری در مورد اهمیت، اولویت و ارزش کار و کاریابی برای افراد جامعه به ویژه جوانان پرسیده شود، می­توان فهمید که کاریابی از ضروری­ترین نیازهای جهان و افراد به شمار می­آید. چنین به نظر می­رسد که با تغییرات اساسی در دنیای کار، این ضرورت به بحث اساسی­تری تبدیل شده است که هیچ کس نمی­تواند آن را انکار نماید. با نگاهی به افراد می­توان به این نتیجه رسید که پژوهش در زمینه­ی کاریابی و شیوه­ای که افراد برای جستجوی کار از آن استفاده می­کنند، مورد نیاز همه افراد جامعه از هر قشر، سن، گروه و طبقه­ای است.

راهبردهای کاریابی و عوامل وابسته به آن برای پژوهشگرانی که علاقه­مند به پیش­بینی کننده­ها و پیامدهای کاریابی هستند، موضوع با اهمیتی است و همچنین برای شاغلینی که کاریابان برای یافتن کار سراغ آن ها می­روند اهمیت دارد. افراد معمولی، موسسه‌های آموزشی، مشاورین شغلی، سازمآن ها و به طور کلی همه جامعه از جمله گرو ه هایی هستند که به فرآیند و متغیرهای کاریابی علاقه مند می باشند. بنابراین کاریابی به حیطه ی وسیعی از افراد مربوط می­شود از جمله افرادی که از بیکاری رنج می­برند، افرادی که می­خواهند شغلشان را تغییر دهند، کسانی که برای اولین بار وارد بازار کار شده­اند، سازمآن ها و حتی مشاغل.

مسئله کاریابی، راهبردها و شیوه‌های آن برای دانشجویان، جوانان، محصلان، مسئولان آموزشی مدارس و دانشگاه­ها و مسئولان کشور و به طور کلی همه افرادی که با کار و اشتغال در ارتباط هستند، مهم است. این تحقیق برای مسئولین کشور، جوانان، دانشجویان، محصلین، فارغ التحصیلان، مسئولان دانشگاه‌ها و مراکز تربیتی، والدین، برنامه­ریزان اجتماعی و تربیتی، افراد و سازمآن هایی که در حیطه کار و امور اجتماعی، تعلیم و تربیت، کارآفرینی، پرورش و رشد کودکان، نوجوانان وجوانان کار می‌کنند و مراکز کاریابی، مشاوران، مدیران و معلمان مدارس و مربیان ضروری است و مفید واقع می گردد.

این پژوهش می‌تواند برای افراد جویای کار، جهت پرورش مهارت‌های کاریابی آنان مؤثر باشد و به طور کلی می‌تواند مورد توجه همه‌ی کسانی که با موضوع کار و بیکاری درگیر هستند، قرار گیرد. بنابراین با احساس چنین ضرورتی، پژوهش در زمینه ی کار، کاریابی و عوامل وابسته به آن، برای کمک به همه ی افراد جامعه بسیار اساسی و لازم است و این مسائل باید به دقت و به طور مفصل، مورد بحث قرار گیرند.

1-4 اهداف پژوهش

1-4-1 هدف کلی

تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی در دانشجویان دانشگاه اصفهان.

1-4-2 اهداف اختصاصی          

1-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد آگهی‌های استخدامی روزنامه ها.

2-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی.

3-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبردگفتگو با دوستان و خانواده در زمینه کاریابی.

4-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بررسی وب سایت سازمان ها.

5-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به نمایندگی‌های استخدام خصوصی.

6-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد ارسال درخواست مستقیم برای کار در سازمان مورد علاقه.

7-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به شرکت‌های حرفه ای مرتبط با رشته ی فرد.

8-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بهره گیری از اساتید.

9-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بهره گیری از روابط در موسسات در حال تغییر با شغل های بلاتصدی.

10-تعیین رابطه ساده و چندگانه بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد کارکردن‌های دوره ای در بازار کار.

1-5 فرضیه‌های پژوهش
1-5-1 فرضیه کلی

بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و راهبردهای کاریابی در دانشجویان دانشگاه اصفهان رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

1-5-2 فرضیه‌های اختصاصی

1: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد آگهی‌های استخدامی روزنامه ها، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

2: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به نمایندگی‌های استخدام خصوصی، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

3: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد گفتگو با دوستان و خانواده در زمینه کاریابی، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

4: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بررسی وب سایت سازمان ها، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

5: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به مراکز کاریابی، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

6: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد ارسال درخواست مستقیم برای کار در سازمان مورد علاقه ی فرد، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

7: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد مراجعه به شرکت‌های حرفه ای مرتبط با رشته ی فرد، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

8: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بهره گیری از اساتید، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

9: بین ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد بهره گیری از روابط در موسسات در حال تغییر با شغل­های بلاتصدی، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

10: بین  ابعاد نه گانه شخصیت اینوگرام و استفاده از راهبرد کار کردن‌های دوره ای در بازار کار، رابطه ساده و چندگانه وجود دارد.

فهرست مطالب

عنوان                    صفحه

چکیده.. 1

فصل اول: طرح و کلیات تحقیق.. 2

1-2) بیان مسئله.. 3

1-3)اهمیت و ضرورت تحقیق.. 4

1-4)اهداف تحقیق.. 5

1-5)سوالات تحقیق.. 6

1-6) فرضیه‏های تحقیق: 6

1-7) روش تحقیق.. 6

1-8) قلمروتحقیق.. 7

1-9)تعاریف واژگان.. 7

1-9-1)تعاریف مفهومی واژگان.. 7

1-9-2)تعاریف عملیاتی واژگان.. 9

فصل دوم: ادبیات نظری و پیشینه تحقیقات.. 11

2-1) بازاریابی.. 12

2-1-1) تعریف بازاریابی صنعت گردشگری.. 13

2-1-2)انواع بازاریابی.. 13

2-1-2-1) بازاریابی (خودشخصی).. 14

2-1-3)استراتژی.. 14

2-1-4)بازاریابی استراتژیک.. 15

2-1-5)بازاریابی اماکن اقامتی.. 16

2-1-6)بخش‌بندی بازار.. 16

2-2)  مقدمه گردشگری.. 18

2-2-1) تاریخچه گردشگری.. 18

2-2-2) تعاریف گردشگری.. 19

2-2-3)واژه شناسی گردشگری.. 20

2-2-4)تفاوت جهانگردی و گردشگری.. 21

2-2-5)اهمیت گردشگری.. 21

2-2-6)گردشگری مطلوب.. 24

2-2-7) خدمات در گردشگری.. 24

2-2-8)ویژگیهای امور خدماتی.. 26

2-2-9) مدیریت بازاریابی خدمات.. 26

2-2-10) آمیخته بازاریابی خدمات.. 27

2-3) قیمت در گردشگری.. 29

2-3-1) عوامل موثربرتعیین قیمت.. 30

2-3-2)تصمیمات قیمت گذاری.. 30

2-3-3) ساختاربازارفعالیت.. 31

2-3-4)عوامل خارجی موثربرقیمت گذاری.. 31

2-3-5)روش های قیمت گذاری.. 32

2-3-5-1) قیمت گذاری برمبنای هزینه تمام شده.. 32

2-3-5-2)قیمت گذاری برمبنای ارزش بازار.. 32

2-3-5-3)قیمت گذاری رقابتی.. 33

2-3-5-4)قیمت گذاری مناقصه.. 33

2-3-6)استراتژی های قیمت گذاری.. 33

2-3-7) استراتژی رهبری درقیمت گذاری.. 33

2-3-7-1) قیمت گذاری خط محصول.. 34

2-3-7-2)قیمت گذاری برای خریداردرآخرین لحظه.. 34

2-3-7-3)قیمت گذاری برمبنای روانشناسی مصرف کننده.. 35

2-3-8)قیمت گذاری در مناطق گردشگری.. 35

2-3-9) عناصر موثر در قیمت گذاری رقابتی مناطق گردشگری.. 36

2-4) گردشگری از دیدگاه اقتصادی و دیدگاه مالی.. 37

2-4-1) ماهیت اقتصادی صنعت گردشگری.. 37

2-4-2) ابعاد مختلف گردشگری.. 39

2-4-2-1)بعد جغرافیایی.. 39

2-4-2-2) بعد سرمایه گذاری.. 39

2-4-2-3)بعد خدمات رسانی.. 40

2-4-2-4) بعد اسنادی گردشگری.. 41

2-4-5)عوامل دخیل در تاثیر اقتصادی گردشگری.. 43

2-4-6) سرمایه و گردشگری.. 43

2-4-7) گردشگری و درآمد ملی.. 43

2-4-8) گردشگری و اشتغال.. 44

2-4-9) گردشگری وسیاست.. 45

2-4-10) نقش دولت در گردشگری.. 45

2-4-11)خط مشی های قیمت گذاری در گردشگری.. 47

2-4-12) بودجه و تخصیص منابع مالی در صنعت گردشگری.. 48

2-4-13)هزینه یابی در گردشگری.. 49

2-4-13-1) طرح قیمت گذاری.. 50

2-4-14) روابط مالی بخش دولتی و خصوصی.. 50

2-4-15)همکاری بخش دولتی و خصوصی.. 51

 

2-4-16) کمک های توسعه ای.. 52

2-4-17) مدل قیمت گذاری خدمات در صنعت گردشگری.. 52

2-4-18) پیشینه تحقیق.. 54

2-5) مطالعه موردی تحقیق.. 56

2-5-1) گردشگری در زنجان.. 56

2-5-2) هتل‌ها و مهمانپذیرهای شهر زنجان.. 57

2-5-3)هتل بزرگ زنجان.. 58

فصل سوم: روش تحقیق.. 60

3-1)مقدمه.. 61

3-2)نوع و روش تحقیق.. 61

3-3)جامعه ی آماری.. 61

3-4)قلمرو زمانی تحقیق.. 62

3-5)روش نمونه گیری و حجم نمونه.. 62

3-6) روش جمع آوری اطلاعات.. 62

3-7)پرسشنامه.. 62

3-8) روایی و اعتبار   ابزار سنجش.. 63

3-9)پایایی و قابلیت اعتماد ابزار سنجش.. 63

3-10)روش های تجزیه و تحلیل داده ها.. 64

فصل چهارم: تجزیه تحلیل یافته های داده تحقیق.. 65

4-1) مقدمه.. 66

4-2)آمار توصیفی.. 66

4-2-1)وضعیت مکان.. 66

4-2-2)شهر مکان.. 68

4-2-4)در جه مکان.. 69

4-2-4) وضعیت پاسخ دهنده.. 70

4-3)آمار استنباطی.. 71

4-3-1)آمار استنباطی مربوط  به میزان تحقق اهداف.. 71

4-3-1-1) فرضیه اول.. 71

4-3-1-2. فرضیه دوم.. 72

4-3-1-3. فرضیه سوم.. 73

4-3-1-2. فرضیه چهارم.. 75

4-5.مدل رگرسیونی برای روش های قیمت گذاری.. 76

فصل پنجم: نتایج و پیشنهادات تحقیق.. 78

5-1)مقدمه.. 79

5-2 ) نتایج حاصل از پرسشنامه.. 79

5-4) مقایسه نتایج تحقیق با تحقیقات انجام شده در گذشته.. 82

5-5) پیشنهادات.. 83

5-5-1) پیشنهادات کاربردی.. 83

5-5-2)پیشنهادات برای تحقیقات آتی.. 83

5-6) محدودیتهای تحقیق.. 84

منابع و مآخذ.. 85

ضمائم.. 90

چکیده انگلیسی. 101

چکیده

هزاره جدید در دنیای کسب و کار را می توان ، عصر رقابت یا به عبارت بهتر عصر جنگ های متمدنانه نامید. برخی از پژوهشگران بازاریابی معتقدند که در بین صنایع خدماتی ، گردشگری یکی از بخش هایی است که رشد سریعی داشته است . گردشگری را می توان به زیر بخش های مختلفی تقسیم بندی کرد . یکی از این بخش ها، بخش تسهیلات اقامتی است . با مستثنا کردن بازدیدکنندگان یک روزه ، سایر گردشگران ناچار اقامت شبانه در مقصد خواهند داشت . از این رو اقامت یکی از اجزای اصلی سفر و گردشگری است.و قیمت گذاری در این صنعت یکی از عناصر تاثیر گذار بر روند توسعه گردشگری محسوب می گردد .

در این پژوهش از روش های قیمت گذاری در خدمات گردشگری که برگرفته از مدل لس لومسدن[1] استفاده شده است .در ابتدا به منظور جمع آوری داده های مورد نیاز، 24 پرسشنامه به تعداد 24 سوال تهیه شد. سوالات برای ارزیابی و بررسی روش های قیمت گذاری بر اساس چهار فرضیه پژوهش (قیمت گذاری مبتنی بر هزینه، رقابت، مناقصه و بازارگرا) با بهره گرفتن از رگرسیون تک متغیره و رگرسیون چندگانه مورد بررسی قرار گرفت.

روش پژوهش :پژوهش حاضر ازنوع پیمایشی و کاربردی است. این پژوهش به صورت مقطعی بوده که در سال 1391دراستان زنجان صورت گرفته است. جامعه آماری نیزمراکز اقامتی استان زنجان ( هتل ها ومهمانپذیرها ) صورت گرفت .

یافته ها: نتایج این پژوهش نشان می دهد که چهار فرضیه پژوهش (روش های قیمت گذاری مبتنی بر هزینه، رقابتی،مناقصه و بازارگرا) مورد تایید قرار گرفته و تاثیر مستقیم بر روش های قیمت گذاری مراکز اقامتی استان زنجان دارند. که با توجه به مدل رگرسیون ارائه شده، مشاهده می شود با افزایش هر یک از متغیر های قیمت گذاری مناقصه وهزینه  مقدار متغیر روش های قیمت گذاری  نیز تغییر می کند که مثبت بودن ضرایب این متغیر ها در مدل ،گویای تاثیر مثبت قیمت گذاری مناقصه وهزینه  بر روش های قیمت گذاری است .

واژگان کلیدی : گردشگری[2] ، بازاریابی گردشگری[3] ،خدمات  گردشگری[4] ، روش های  قیمت گذاری[5]  ، هتل بزرگ زنجان

 

فصل اول

طرح و کلیات تحقیق

1-2) بیان مسئله

1-3)اهمیت و ضرورت تحقیق

1-4)اهداف تحقیق

1-5)سوالات تحقیق

1-6) فرضیه‏های تحقیق

1-7) روش تحقیق

1-8) قلمروتحقیق

1-9)تعاریف واژگان

1-9-1)تعاریف مفهومی واژگان

1-9-2)تعاریف عملیاتی واژگان

 

1-1)مقدمه

پدیده گردشگری تقریبا در اکثر جوامع دنیا مورد توجه مردم و مسئولین آن جامعه می باشد . که برای آن برنامه های زیادی را تدوین و اجرا می کنند چون که می توانند یکی از منابع مهم درآمدی و ایجاد اشتغال برای آنها باشد . برای جذب هر چه بیشتر گردشگر چه داخلی و چه خارجی نیاز به بازاریابی آن می باشد . با توجه به این که بازاریابی دارای وظایف و آمیخته های گوناگونی است . در این تحقیق با توجه به محدودیت ها آمیخته قیمت مورد بررسی قرارگرفته و از میان عناصر آن عمدتا سعی شده است ، استراتژیها و

نتیجه ی بحث و این که آیا اساساً مسئولیتی برای دولت به ویژه وزارت راه قابل تصور است یا خیر؟ نگاشته شده است. سوانح جاده ای در سالیان اخیر از مهم ترین علل فوت تعداد زیادی از هموطنان عزیز ما بوده است. خود این سوانح معلول عوامل زیادی همچون عدم مهارت راننده، خواب آلودگی یا خستگی او، نقص فنی اتومبیل و استاندارد نبودن جاده ها و همچنین عدم نصب علایم هشدار دهنده است. جاده های برون شهری شامل آزاد راه ها، بزرگ راه ها و جاده های اصلی و فرعی به عنوان ابزار اصلی حمل و نقل زمینی در مهندسی راه سازی (مهندسی راه و ساختمان) باید مطابق استانداردهای خاصی طراحی و ساخته شوند تا امنیت حمل و نقل سفرهای زمینی را تأمین نمایند. در کشور ما با توجه به وسعت گسترده ی آن سالانه هزاران کیلومتر راه و جاده احداث می شود که اکثراً مطابق استانداردهای جهانی نیستند و همین جاده ها نقشی گاه پررنگ و گاه کم رنگ در سوانح و تصادفات جاده ای دارند. در این پایان نامه برآنیم تا مسئولیت مدنی وزارت راه و شهرسازی را به عنوان متولی اصلی امر ساخت و نگهداری جاده ها مورد بررسی قرار داده تا بدین نکته ی اساسی برسیم که آیا مسئولیتی از لحاظ قانونی برای نهاد مذکور در صورت وقوع سانحه متصور است یا خیر؟ و آیا زیان دیدگان می توانند باطرح دعاوی حقوقی یا شکایات کیفری علیه وزارت راه به حقوق از دست رفته ی خود نایل شوند؟ دامنه ی مسئولیت مدنی وزارت راه در جبران زیان های وارده تا چه اندازه است؟

واژگان کلیدی: شهرداری،مسوولیت،مدنی،شهر،جاده،حکومت.

 

 

مقدمه

از حکومتهای شاهنشاهی پیش از اسلام گرفته تا حکومتهای اسلامی خلفا و سپس خلفا و سپس سلسله هایی که خوش نام ترین آنها صفویان بوده اند، مردم را رعایا می نامیدند. و باز هم به همین دلیل که آنها را فاقد ادراک و شعور تصور می کردند، هیچگونه حقی برای آنها قائل نشده و تنها موقع دریافت مالیات و یا بروز جنگ و خدمت سربازی اجباری به حساب می آوردند و در غیر این موارد، این مردم زجر کشیده نه تنها از هیچ حقوقی برخوردار نبودند بلکه دیده هم نمی شدند.

حکومتهای خودکامه تنها منافع و حقوق خویش را می نگریستند و لازمه رسیدن به این منافع نفی هر گونه حق برای ملت بود. منافع حکام، تکالیفی را به دوش ملت تحمیل می کرد و بدین ترتیب ظلمی دوچندان بر گرده مردم این مرز و بوم وارد می آورد. افرادی بدون هیچ گونه حقوق و با وظایفی کمرشکن.

گاه حکومت جور چنان بود که پا را از تعرض به اموال رعایا فراتر نهاده و به جان و ناموس آنان دست درازی می کرد، اگر کشاورزی، توانایی پرداخت مالیات سرانه را نداشت معادل آن مالیات را از اسارت و یا فروش فرزندان وی تامین میکردند. تاریخ این مرز و بوم پوشیده از برگه هایی چنین سیاه است.

نظری به تاریخ اسلام نشان می دهد که بسیاری از خلفای اسلامی یا کسانی که در دولتهای اسلامی به امارتی رسیده اند خود را برتر از قانون می دانستند، تنها در غرب نیست که در قرن چهاردهم پادشاه فرانسه می گوید: «دولت یعنی من».

آری در عمل، شاه یا خلیفه هیچ مسئولیتی ندارد ولی نظراً شاه و خلیفه مسئول است.[1]

حال بعد از گذر زمان، و تجربه مفید احترام متقابل رعایا و حکام، و خصلت انسان در زندگی قانونی شهری و پذیرش این امر در دنیای حاضر که فردگرایی و منفعت طلبی تا حدودی مهار شده و اخلاق جمعی رواج پیدا نموده باید دید چگونه می توان بین دو مصلحت حفظ شان و جایگاه نهاد عمومی و برداشتن موانع توسعه خدمات شهرداری به عنوان نهادی که مبنای تشکیل آن همانا ترتیب امور شهری جهت تامین رفاه و حل مشکلات شهروندان در زندگی شهری که محل عبور و مرور و سهولت در انجام آن یکی از خدمات مذکور می باشد و نیز اینکه حقوق خصوصی همه افراد محترم بوده و هیچ زیانی نباید بدون جبران بماند را جمع کرد؛ بدون آنکه یکی از ایندو را نادیده بگیریم یا تا حد زیادی کفه ترازو را به نفع دیگری سنگین نماییم.

شهرداری از جمله تاسیسات محلی غیر متمرکز است و در تعریف این نهاد یکی از نویسندگان مسائل شهری می نویسد: «شهرداری سازمانی است که در محدوده شهر برای رفع آن دسته از نیازهای عمرانی و رفاهی مردم شهر که جنبه محلی دارد و نیز برای ایجاد و اداره پاره ای تاسیسات شهری که باز مربوط به نیازهای مردم همان محل است تشکیل می گردد».[2]

با توجه به تعریف فوق باید گفت: برآورده کردن احتیاجات یک شهر توسط مردم آن، بهتر از دولت که از دور نظاره گر می باشد قابل حل می باشد (اعم از اینکه این نیاز، عمرانی و رفاهی باشد که در مناطق مختلف فرق می کند) اگر چه درصد بیشتر این نیازها دارای قدر مشترکند.

 

در ایران مطابق ماده 1 قانون شهرداری مصوب 1334 در هر نقطه که پنج هزار نفر جمعیت داشته باشد شهرداری تشکیل می شود و نیز وفق تبصره یک ماده فوق الذکر و مقررات دیگر[3] در چند نقطه نزدیک به هم نیز می توان یک شهرداری تاسیس کرد. و باز امکان دارد در فصولی از سال، در مناطقی شهرداری تشکیل داد. و شهرداری در ایران بیشتر یک سازمان محلی است تا حکومت محلی.

اما در خصوص تشکیلات اداری شهرداری در وضعیت فعل یو با توجه به مقررات کنونی ایران باید گفت، مطابق مواد 45 و 55 قانون شهرداریها وظایف شورای شهر و شهرداری که فی الواقع دو قسمت اصلی تشکیل دهنده سازمان شهرداری می باشند، مشخص شده است با این توضیح که شورای شهر در حقیقت به مثابه قوه مقننه تشکیلات شهرداری به عنوان یک حکومت یا به عبارت بهتر سازمان محلی عمل کرده و اداره شهرداری، قوه اجرایی آن می باشد.

شهرداری از جمله اشخاص حقوق عمومی می باشد و به تعبیر دیگر سازمانی اداری و محلی است که به حکم قانون برخوردار از شخصیت حقوقی می باشد. و به تصریح ماده 587 قانون تجارت از کلیه حقوق و تعهدات اشخاص طبیعی به جز آنچه به اقتضای انسان بودن به وی تعلق دارد برخوردار است.

با مداقه و دقت نظر در قوانین و مقررات جاری ملاحظه می گردد که طیف وسیع و گسترده ای از وظایف و اختیارات به عهده شهرداری گذارده شده بحدی که این نهاد را بصورت یکی از کاربردی ترین نهادهای عمومی درآورده است. گستردگی وظایف و اختیارات مذکور به اندازه ای است که می توان گفت شهرداری قبل از تولد شهروندان تا بعد از فوت آنها دارای تکالیف و اختیاراتی نسبت به شهروندان و اداره شهر می باشد. وظایف و اختیارات مزبور در ماده 55 قانون شهرداری و سایر مقررات جاری احصاء گردیده بطوری که می توان وظایف شهرداری را به دو صورت تقسیم کرد:

وظایف و اختیارات کلی شهرداری از قبیل اجرای قوانین و مقررات موضوعه به مفهوم کلی، اجرای مصوبات شورای شهر، اجرای مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری.
وظایف و اختیارات خاص شهرداری موضوع ماده 55 قانون شهرداری از قبیل عمران و نوسازی شهر، جلوگیری از سد معبر، رفع خطر از شهروندان، به شرح بند 14 ماده 55 قانون شهرداری، حفظ محیط زیست شهری و …
با توجه به وظایف مذکور، ممکن است از طرف نهاد مذکور خساراتی به دیگران وارد آید، که در حوزه مسئولیت مدنی و بیشتر از باب تقصیر مورد توجه قرار گرفته است، اگر چه از نظریات دیگر نیز نباید غافل ماند.

ذکر این نکته لازم است که خسارات حاصله از طرف شهرداری به دو صورت ممکن است:

خسارت ناشی از قرارداد: مسئولیت قراردادی شهرداری از این حیث، با مسئولیت قراردادی اشخاص خصوصی تفاوت نمی کند (چه از جهت مبانی، ارکان، و حدود مسئولیت)پ

اگر چه باید گفته شود در مواردی، چون شهرداری جزء موسسات عمومی و حقوق عمومی و بعضاً دارای اختیارات حاکمیتی است و به موجب قوانین خاص حق فسخ یکطرفه قرارداد با محدودیت پرداخت خسارت را دارد و همین مقدار حکایت از تفاوت مسولیت قراردادی شهرداری با اشخاص خصوصی می نماید.

مسئولیت غیر قراردادی: یعنی خسارات ناشی از مسئولیت مدنی که اعم است از، زیانهای ناشی از ترک وظایف قانونی توسط شهرداری و ضررها و آسیب های وارده از جانب کارمندان این سازمان و …

لایحه انحصار تجارت خارجی، بهبود وضعیت تراز پرداخت‌ها را مدنظر داشته و ایجاد قوانین گمرکی و وضع تعرفه بر امور تجاری، صرفاً به‌منظور کسب درآمد برای دولت تحقق‌یافته و این تفکر و بینش همچنان تداوم داشته است. خوداتکائی صنایع، توسعه ظرفیت‌های داخلی در امر صادرات، ایجاد رشته‌های نوین کسب‌وکار، ایجاد و تغییر پویش تولیدی به‌سوی فعالیت‌های بهره‌مند از فن‌آوری نوین‌تر، نگرش صادراتی و برون‌گرایانه در احداث کارخانه‌ها و سیستم‌های تولید مشابه، توجه به بازاریابی، تبلیغات و سایر نکاتی که لازم بود در آن برهه خاص زمانی و به هنگام پی‌ریزی بسیاری از صنایع و کارخانه‌های فعلی موردتوجه قرار گیرد، مورد بی‌مهری قرارگرفته و به بوته فراموشی سپرده‌شده بود.
تحلیل قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری در دوره پس از انقلاب نیز شرایطی مشابه را نشان می‌دهد. بطوریکه می‌توان ادعا کرد تا اواسط برنامه دوم هیچ‌گونه نظم فکری، اندیشه هدفمند و راهبرد جامع بر فرآیند و مکانیسم عمل تجارت خارجی ایران حاکم نبوده و انبساط و انقباض این بخش متأثر از کمبودهای ارزی، کاهش درآمد نفت و نقصان تراز پرداخت‌ها در طول تاریخ است. سهم غالب صادرات غیرنفتی هم به لحاظ حجم و هم به لحاظ ارزش را صادرات کالاهای سنتی تشکیل می‌دهد که عمده اقلام آن فرش، پنبه، پوست و روده، پسته و   محصولات کشاورزی (به‌ویژه میوه‌ها) بوده است.
با شروع برنامه سوم توسعه، افزایش صادرات غیرنفتی بیشتر موردتوجه قرار گرفت، چراکه سهم ایران از تجارت جهانی، سهمی اندک است و به گفته کارشناسان به کمتر از نیم درصد رسیده است که هیچ تناسبی با امکانات و جمعیت کشورمان ندارد. از طرف دیگر در برنامه سوم توسعه که توجه زیادی به صادرات غیرنفتی و افزایش آن داشت، از عبارت جهش صادراتی استفاده شد. که نشان می‌دهد برنامه ریزان در انتظار افزایش کمی و کیفی سریع هستند. برنامه‌های چهارم و پنجم نیز برامرتوسعه صادرات و رهایی از اقتصاد تک‌محصولی تأکید داشته و در ادامه برنامه سوم حرکت نموده است. به این دلیل اقدامات چندی ازجمله حمایت‌ها و برخی تغییر قوانین

1-2- پرسش‌های تحقیق 4

1-3- فرضیه ها 5

1-4- اهداف تحقیق 5

1-5- سوابق تحقیق 5

1-6- جنبه نوآوری تحقیق 6

1-7- روش تحقیق 6

1-8- محدودیت‌ها و مشکلات 6

1-9- مفاهیم 7

1-9-1- تعریف اقلیت ( مفهوم اقلیت) 7

1-9-2- مفهوم اقلیت های دینی 8

1-9-3- مفهوم« حقوق» 9

1-9-4- اهل ذمه 10

1-9-5- اهل کتاب 10

1-9-6- قرارداد ذمّه 11

1-9-7- تاریخچه حقوق اقلیت ها 13

1-9-8- معاهد، حربی و مستأمن 15

1-9-8-1- معاهد 15

1-9-8-2- حربی 16

1-9-8-3- مستأمن 16

1-9-9- مبانی و اصول رعایت حقوق اقلیت‌ها 17

1-9-9-1- کرامت انسانی 17

1-9-9-2- عدالت 19

1-9-9-3- هم‌گرایی 21

1-9-9-4- وفا به عقود 24

1-9-9-5- دعوت 26

1-9-9-6- نفی سلطه 29

1-9-9-7- تألیف قلوب 30

فصل دوم: حقوق مدنی

2- حقوق مدنی اهل کتاب 32

2-1- حق حیات 32

2-1-1- دیه اقلیت‌های دینی 34

2-1-2- قصاص اقلیت‌های دینی 39

2-2- حق تابعیت 40

2-3- حق اختیار مسکن و آزادی رفت و آمد 42

2-3-1- آزادی مسکن و رفت و آمد 42

2-3-2- ساختمان های بلند 43

2-3-3- مناطق ممنوعه برای رفت و آمد 45

2- 4- حق امنیت 48

2-5- نتیجه فصل 51

فصل سوم: حقوق سیاسی اهل کتاب

3- حقوق سیاسی 53

3-1- حق تساوی در برابر قانون 53

3-2 – حق برخورداری از عدالت  قضایی 55

3-2-1 حق دادخواهی 56

3-2-2- حق تساوی افراد در برابر دادگاه 61

3- 2- 3- رسیدگی عادلانه و دادگاه صالح 63

3- 2- 4- حق دفاع 66

3- 2- 5- سوگند اقلیت های دینی 66

3-2-6- شهادت اقلیت های دینی در دادگاه اسلامی 68

3-3- حقوق جزایی 69

3- 3- 1- جرائم علیه اشخاص 69

3-3- 2- جرائم علیه اموال و مالکیت 71

3-3-3- جرائم علیه اخلاق  و عفت عمومی 71

3-3-4- اقدام علیه نظم و آسایش عمومی 72

3- 3- 5- جرائم علیه امنیت حکومت اسلامی 73

3- 4- حق آزادی فکر، عقیده و بیان 74

3-5- ارتداد اهل کتاب و مجازات آن 78

3-6- جمع‌بندی فصل 86

فصل چهارم: حقوق اقتصادی اقلیت‌ها

4- حقوق اقتصادی اقلیت‌های دینی 90

4-1- حق مالکیت 90

4ـ1ـ1ـ مالکیت‌های ویژه 94

4-1-2- مالکیت شراب 96

4-1-3- مالکیت قرآن کریم 99

4ـ1ـ4ـ حق شفعه  اقلیت‌های دینی 99

4-2- حق کسب و پیشه 101

4-3- حق ارتباطات اقتصادی و مالی با مسلمانان 103

4-3-1- قاعده نفى سبیل 105

4-3-2- سیره معصومان در ارتباطات اقتصادی با اهل کتاب 105

4-3-2-1- خرید و فروش 106

 

4-3-2-2- مزارعه 106

4-3-2-3- شرکت 106

4-3-2-4- اجاره 107

4-3-2-5- قرض 107

4-3-3- اصل استقلال و سیادت اسلامى 108

4-3-4- حرام بودن دوستى با کافران 108

4-3-5- فروش سلاح به کافران 110

4-4- نتیجه‌ فصل 111

فصل پنجم: حقوق اجتماعی و آزادی فرهنگی-مذهبی

5- حقوق اجتماعی و آزادی فرهنگی-مذهبی 114

5-1- حقوق اجتماعی 114

5-1-1- رفتار حاکم با اهل کتاب 115

5ـ1ـ2ـ حق اشتغال 119

5-1-2-1- نمونه‌هایی از اشتغال اهل کتاب در تاریخ 121

5-1-3- حقوق خانواده، مادر و کودک 123

5-1-4- حقوق استقلال در احوال شخصیه 126

5-1-5- حقوق برخورداری از تامین اجتماعی 127

5-1-6- حق برخورداری از بهداشت 130

5-2- حقوق و آزادی‌های فرهنگی ـ مذهبی 131

5-2-1- حق انجام مناسک دینی 133

5-2-2- حق داشتن معبد 135

5-2-2-1- عدم تصرف معابد مخروبه توسط حکومت اسلامی 138

5-3- نتیجه فصل 139

فصل ششم: اقلیت‌های دینی و جزیه

6- اقلیت‌های دینی و جزیه 142

6-1- معنا و مفهوم جزیه 142

6-2- بررسی آیه جزیه 144

6-3- تاریخچه گرفتن جزیه 148

6-4- علت وضع جزیه 151

6-5- مقدار جزیه 153

6-6- نتیجه فصل 154

نتیجه‌گیری 157

فهرست منابع 159

چکیده

بررسی حقوق اقلیت‌های دینی از منظر فقه امامیه و حقوق موضوعه با نگاهی به مبانی حقوق بشر معاصر

رعایت حقوق اقلیت ها یکی از دغدغه های جامعه بشری در زمان حاضر بوده و کنوانسیون‌های مختلف بین المللی آنرا مورد تأکید قرار داده‌اند. در اسلام نیز رعایت حقوق اینگونه افراد مورد توجه قرار گرفته است. آیین اسلام از همان ابتدا یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان را به عنوان اقلیت دینی در جامعه اسلامی به رسمیت شناخت و پیروان خویش را ملزم به رعایت احترام و حقوق آنان نموده است. حقوق و تعهدات اقلیت‌ها از منظر فقهی تحت عنوان پیمانی به نام «ذمه» شناخته می‌شد که اقلیت ها در این پیمان تعهداتی را نسبت به دولت اسلامی می‌پذیرند و در مقابل دولت اسلامی تکالیفی چون برقراری امنیت، تأمین آزادی در دین، مراسم مذهبی، شغل و … را در مقابل آنان به عهده دارد.

این پژوهش 5 حق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و جزیه اقلیت‌های دینی را به شکل مقایسه‌ای از دیدگاه فقه امامیه، حقوق موضوعه و حقوق بشر معاصر مورد بررسی قرار داده و به شکل توصیفی- تحلیلی به تبیین شباهت‌ها و تفاوت‌های دیدگاه‌های موجود می‌پردازد و در صدد اثبات این مسئله است که اسلام نسبت به حقوق بشر معاصر برای اقلیت‌های دینی حقوق بیشتری در نظر گرفته است و در حد یک شهروند جامعه اسلامی به حقوق آنان احترام می‌گذارد.

واژگان کلیدی: حقوق، اقلیت های دینی، فقه امامیه، آزادی تعهدات امنیت.

مقدمه

از همان آغاز طلوع اسلام و بوجود آمدن جوامع اسلامی، جمعیت‌ها و گروه هایی از پیروان ادیان بدون آنکه به اسلام بگروند در کنار مسلمین در سرزمین‌های اسلامی (دارالاسلام) باقی ماندند و زندگی با مسلمانان را بر مهاجرت یا مسلمان شدن ترجیح دادند، ولی با گسترش سریع اسلام در میان ملل مختلف جهان و رشد فوق العاده امت اسلامی و توسعه سرزمین‌های اسلامی اقلیت های دینی علی رغم آزادی‌ها و زندگی قابل قبولی که داشتند چندان رشد و ازدیاد کمی نیافتند. احقاق حق، بر پاداری عدالت و رساندن انسان به مراتب عالی کمال انسانی، هدف‌های بزرگی است که پیامبران الهی به ویژه پیامبر گرامی اسلام (ص) برای نیل به آنها، رنج‌ها و سختی‌های زیادی متحمل شدند. پیامبران احقاق حقوق افراد را منش و سیره خود قرار می‌دادند. حتی در صورت غلبه و پیروی اکثریت بر آنان، حقوق اقلیت را محترم می‌شمردند و اکثریت را به احقاق حقوق اقلیت ها توصیه و راهنمایی می‌کردند.

پیامبران در عین پیروزی غلبه و پیروی اکثریت از آنها دین خود را به اکراه بر اقلیت مخالف خود تحمیل نمی‌کردند و اقلیت با آزادی در جامعه دینی زندگی می کردند. بر خلاف دین ستیزانی که معتقد به تحمیل دین با زور شمشیر هستند.

آیه شریفه «لااکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی» اجبار و اکراه افرد در پذیرش دین را منتفی می‌داند و پیامبر گرامی اسلام (ص) و اصحاب ایشان نیز با برخورد و رفتاری محترمانه با اقلیت های ساکن در سرزمین‌های اسلامی، اجبار و اکراه را در پذیرش دین به کار نگرفتند. در واقع مسلمانان نه تنها دین خود را به آنان تحمیل نکردند بلکه با معاشرت های نیک خود آنان را مجذوب خویش ساختند به طوری که گروه‌هایی از کشورهای دیگر که تحت ظلم بودند، خانه و دیار خود را رها کرده و بلاد اسلامی را برای زندگی انتخاب نمودند.

اسلام آحاد مردم را در برابر حکومت دارای حقوقی متقابل می‌داند یعنی همچنان که افراد را موظف به رعایت وظایفی در برابر حکومت می داند حکومت را نیز ملزم به مراعات حقوق آنان دانسته است.

انسان بر اساس نیاز، یا میل فطری، زندگی جمعی دارد و نمی‌تواند از این هویت جمعی جدا شود، چرا که بسیاری از نیازهای او در پرتو حیات اجتماعی حاصل می‌گردد. از طرفی در ادیان الهی و اسلام، انسان‌ها به دو گروه مؤمن و کافر دسته‌بندی می‌شوند. این دسته‌بندی، احکام و آثاری را در پی دارد و قلمرو حقوق و وظایف دو گروه را جدا می‌کند. طبیعی است که یک نظام سیاسی مبتنی بر دین، خط مشی سیاست خارجی خود را بر اساس این آثار و لوازم تعیین می‌کند و پیروان آن آیین نیز روابط خود را بر اساس دستورهای مذهبی خویش منظم می‌سازند. همچنین با توجه به بحث حقوق بشر در میان کشورهای توسعه یافته و فشار آنان بر کشورهای مسلمان در خصوص رعایت حقوق بشر، ما در این تحقیق یکی از مهمترین جنبه‌های حقوق بشر یعنی حقوق اقلیت‌های دینی را از منظر فقه امامیه و حقوق موضوعه مورد واکاوی قرار داده و در نهایت آن را با حقوق بشر معاصر تطبیق می‌دهیم.

1- کلیات

1-1- بیان مسئله

 

موضوع اقلیتهای دینی و حقوق مربوط به آنها از همان اوایل ظهور اسلام و در متن تشریح احکام اسلامی در حوزه فقه و اندیشه دینی اسم مطرح گردیده است لیکن این مسئله که بطور دقیق اقلیتهای دینی چه حقوقی دارند هیچگاه به عنوان بحثی مستقل در کتب فقهی عنوان خاصی را بخود اختصاص نداده است، بر این اساس از نقطه نظر فقهی نسبت به اصل حقوق اقلیتها ابهامات وجود دارد. همچنانکه تفاوت شرایط زمانی و عنوان گردیدن واژه های نو ظهور حقوق بشری تعارضی را در حوزه فقه و حقوق بشر به تصویر آورده است. این تحقیق بر آن است که با شناسایی حقوق اقلیتها تشابه و یا تفاوتهای احتمالی در دو نگاه فقهی و فلسفه حقوق بشری در زمینه حقوق اقلیتها محل نزاع را دقیقاً شناسایی و راه حل های پیشرو را پیدا نماید. نوع حقوق اقلیتها، تأثیر شرایط زمانی و مکانی و سنجش مبانی هر دو نگاه از جمله های مجهول و متغیرهای مربوط به مسئله است که در این تحقیق بدان پرداخته خواهد شد

1-2- پرسش‌های تحقیق

 

اقلیت‌های دینی در فقه امامیه و حقوق ایران دارای چه حقوقی هستند؟
چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی میان حقوق اقلیت‌های دینی، در فقه امامیه و حقوق بشر معاصر وجود دارد؟
1-3- فرضیه ها

1-اقلیتهای دینی در فقه امامیه همانند سایر افراد از حقوق برابر و احترام برخوردار هستند.

2- بین دیدگاه فقه امامیه با دیدگاه حقوق بشر معاصر در مسئله حقوق اقلیتها تفاوت وجود دارد.

3- امکان تعامل بین دو دیدگاه در خصوص این مسئله وجود دارد

1-4- اهداف تحقیق

 

1- تدوین جامع حقوق اقلیتها در حوزه فقه امامیه با شناسایی موارد ذکر شده در فقه.

2- پیدا کردن راه حل برای بیرون رفت از چالش پیشرو فقه که امروز تحت عنوان اعتراضات حقوق بشری عنوان می گردد.

3- غنا بخشیدن علمی به حوزه فقه و اندیشه و بارور کردن فقهی حقوقی به منظور تعامل بین فقه و جهان معاصر.

1-6- جنبه نوآوری تحقیق

از آنجا که این تحقیق حقوق اقلیت‌های دینی را به صورت تطبیقی میان فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق بشر معاصر مورد بحث قرار داده و به جنبه‌های مهمی چون حقوق مدنی، حقوق سیاسی، حقوق جزایی، حقوق اقتصادی و حقوق اجتماعی آنان پرداخته است، با سایر کارهای انجام گرفته متفاوت است. چرا که سایر تحقیقات انجام شده، در خصوص یکی از موارد مذکور و آنهم فقط از منظر فقهای امامیه بوده است. بنابراین این تحقیق کاری نو و جدید می‌باشد

1-7- روش تحقیق

روش استدلالی و تحلیل منطقی و عقلانی که از ویژگی تحقیقات توصیفی می‌باشد که در این تحقیق با بهره گرفتن از منابع و مطالعات کتابخانه‌ای از جمله کتب، مقالات، پایان‌نامه‌ها، کتابخانه الکترونیک و … جمع‌آوری و مورد استفاده واقع گردید.

1-8- محدودیت‌ها و مشکلات

با توجه به کمبود کتب مرجع و مهم در خصوص مباحث فقهی، برای تهیه منابع سفرهایی را به شهر قم انجام داده و برای تهیه منابع مورد نظر با سختی‌هایی مواجه شدیم.

1-9- مفاهیم

1-9-1- تعریف اقلیت ( مفهوم اقلیت)

1) یکی از نخستین مشکلات مربوط به حقوق اقلیت ها، مبهم بودن واژه  اقلیت است که تا به حال تعریف رسمی در مورد آن صورت نگرفته است . حتی از  سوی سازمان ملل متحد و نهادهای تخصصی آن تلاش های زیادی برای ارائه تعریف دقیق و کامل از اقلیت به عمل آمده است اما هیچ یک به نتیجه  ای موثر نرسیده است، زیرا تاکنون توافق عام بر سر گروه هایی که باید در این فرضیه گنجانده شود حاصل نشده است . نخستین اقدام در این جهت یاداشت دبیر کل سازمان ملل متحد در تاریخ 27 دسامبر1949 تحت عنوان «تعریف و دسته بندی اقلیت‌ها» است که وی در تعریف این اصطلاح می گوید: «در عمل نمی توان به  ارائه مفهومی ادبی برای تعریف  اصطلاح اقلیت اکتفا کرد. در واقع باید تمام اجتماعاتی را که در داخل کشور زندگی می کنند از جمله خانواده ها، طبقات اجتماعی، گروه های فرهنگی، اشخاصی که به زبان های محلی صحبت می کنند و سایر گروه های مشابه را اقلیت نامید وچنین تعریفی هیچ فایده ای دربر نخواهد داشت. با آنکه از دیدگاه علمی به دشواری می توان تعریف دقیقی از اصطلاح اقلیت ارائه داد اما در قلمرو سیاسی، به اجتماعاتی اشاره شده است که دارای بعضی علائم مشخصه (قومی، زبانی، فرهنگی، دینی و یا … ) هستند (ذوالعین، 1374: 445).

گزارشگر ویژه کمیسیون فرعی مبارزه علیه اقدامات تبعیضی و حمایت از اقلیت ها والبته به کمیسیون حقوق بشر در سال 1972 طی گزارش نهایی خود اصطلاح اقلیت را این گونه تعریف کرده است: «… گروهی که از لحاظ کمیت کمتر از باقی جمعیت یک کشور بوده و در وضعیتی غیر حاکم قرار دارند که اعضای آن از نقطه نظر قومی، دینی یا زبانی دارای ویژگی هایی هستند که با باقی جمعیت متفاوت است و خصوصاً دارای نوعی احساس همبستگی هستند که با آن فرهنگ ها، سنت ها، دین وزبانشان را پاسداری می کنند» (کاپوتوتی[1]، 1985: 385).

البته بدیهی است که اقلیت طبق این تعریف، تبعه  کشوری است که به آن تعلق دارند محسوب می شوند و در نتیجه شامل پناهنده یا مستأمن نخواهد شد.

2) گروه های کوچکی که در جوامع زندگی می کنند و با یکدیگردر اموری مانند دین ، نژاد، رنگ، زبان و… اشتراک دارند را اقلیت گویند. گروه هایی رسماً درجامعه به عنوان اقلیت شناخته می شوند که در قوانین آن جامعه به عنوان اقلیت به آنان رسمیت داده شده است ( شریعتی، 1387 :20 ).

3) مفهوم امروزی اقلیت، مفهومی شمارشی و عددی نیست؛ بلکه این اصطلاح در مورد همه گروه هایی به کار می رود که دریک جامعه زندگی می کنند ولی به علت وابستگی قومی، مذهبی، زبانی و یا حتی غرابت رفتار و عادات، از دیگر افراد آن جامعه متمایز می شوند .

در صورتی که اینگونه افراد زیر سلطه باشندیا از مشارکت در کار جامعه کنار گذاشته شوند؛ یا مورد تبعیض و تعدی قرار گیرند و سرانجام اگر نوعی احساس جمعی و گروهی نیز داشته باشند اقلیت محسوب می شوند ( خوبروی پاک، 1380: 2)

4) اصطلاح اقلیت که غالباً با ویژگی هایی چون، زبانی، قومی، دینی و مذهبی همراه است در بر گیرنده آن دسته از گروه های انسانی  است که در شرایطی حاشیه ای و در موقعیتی ناشی از فرودستی کمیتی و در عین حال اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به سر می برند                                                                        (پی‌یر، 1374: 5).   

5) گروهی که در حاکمیت شرکت نداشته واز نظر تعداد کمتر از بقیه جمعیت کشور باشند و اعضای آن در عین حالی که تبعه آن کشور هستند ویژگی های متفاوت قومی، مذهبی یا زبانی با سایر جمعیت کشور دارند و دارای نوعی وحدت منافع و همبستگی در جهت حفظ فرهنگ ، آداب و رسوم ، مذهب یا زبان خود هستند (ترنبری،1379: 12).

6) گروهی از اتباع یک کشور که از لحاظ ملی، نژادی، زبانی یا مذهبی از دیگر گروه های مردم متفاوت بوده، از لحاظ تعداد کمترند و قدرت حکومت را نیز در دست ندارند (مهرپور، 1376: 176)

1-9-2- مفهوم اقلیت های دینی

1) در قانون اساسی ایران اقلیت های یهودی، مسیحی و زرتشتی که دینی به جز اکثریت دارند به عنوان پیروان ادیان مزبور به آنان رسمیت داده شده و حکومت حقوق و امتیازاتی برای آنان متعهد شده است به عنوان اقلیت های دینی شناخته می شوند (شریعتی، 1387: 20).    

2) گروه های قومی که عامل تمایز آنها، مذهب یا اعتقادات دیگر است اقلیت های دینی نامیده می شوند (قاسمی، 1382: 856)

1-9-3- مفهوم« حقوق»

1) در هر جامعه ای برای رسیدن به آرمان ها و اهداف آن جامعه که غالباً استقرار عدالت در روابط مردم و حاکمان و حفظ نظم در اجتماع است، ناچار باید برای تعدادی از مردم، امتیازاتی در برابر دیگران به رسمیت شناخته شود که با ایجاد تکلیف برای گروه دوم توانایی خاصی به آنان داده می‌شود. این امتیاز و توانایی را که هر جامعه منظم برای اعضای خود به وجود می‌آورد « حق» می نامند که جمع آن حقوق است (کاتوزیان، 1380: 33).

2) امتیازاتی را که حکومت به نفع خود در برابر اشخاص جامعه مقرر ساخته و افراد متعهد و ملتزم به رعایت آن امتیازات به نفع حکومتند را حقوق حکومت و به عبارتی وظایف در برابر  جامعه و حکومت می گویند که از این روبه حقوق متقابل حکومت و مردم تعبیر می شود (شریعتی، 1387: 19).

3) جمع حق ، یعنی راستی ها، بهره ها، مواجب، اموال و … ( معین، 1364: 37).

4) امتیاز و قدرتی که یک فرد در مقابل دیگران در زندگی  اجتماعی دارد واز آن می تواند استفاده کند، مثل حق آزادی، حق مالکیت، حق رأی و… حقوق در این معنا معادل کلمه انگلیسی rights و واژه فرانسوی Droits subjectife می باشد (علوی، 1388،3).

5) حقوق مجموع مقرراتی است که بر اشخاص از اینجهت که در اجتماع هستند حکومت می‌کند (کاتوزیان، 1385: 1).

6) در این تحقیق منظور از حقوق، حقوق مدنی، حقوق سیاسی، حقوق جزایی، حقوق اقتصادی و حقوق اجتماعی اقلیت‌های دینی می‌باشد.

1-9-4- اهل ذمه

غیر مسلمانانی که با حکومت قرار داد ذمه بسته اند « اهل ذمه یا ذمیان» گویند . قرارداد ذمه قراردادی است که درآن حکومت (اسلامی) و غیر مسلمانان تعهداتی را در قبال یکدیگر متعهد  می شوند. از جمله اینکه حکومت اجازه اقامت دایم به آنان داده و امنیت جانی، مالی و… آنان را بر عهده می گیرد، آنان را به عنوان شهروند پذیرفته و متعهد به حقوقی به نفع آنان شده است .

از طرف دیگر آنان موظف می شوند مقررات کشور اسلامی را رعایت کرده و به شرایطی پایبند باشند ( شریعتی. 1387: 20 و 21).

با توجه به اینکه در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران حقوق اقلیت های دینی شامل یهودیان، مسیحیان و زردشتیان است در این تحقیق منظور از « اهل ذمه» همان اقلیت‌های دینی می باشند.

1-9-5- اهل کتاب

اهل کتاب به غیر مسلمانانی گفته می شود که پیرویکی از ادیان مسیحیت، یهودیت و زرتشتی باشند. این اصطلاح از قرآن مجید اقتباس شده و در بین مسلمانان شهرت یافته است (شریعتی، 1381: 46).

با توجه به اینکه برخی از فقها زرتشتیان ( مجوس) را  اهل کتاب نمی دانند و صرفاً برخی از احکام اهل کتاب را درباره آنان نافذ می دانند. ولی به نظر می رسد روایاتی که آنان را اهل کتاب میدانند ظهور بیشتری دارند. (همان: 46).

پس در این تحقیق اگر برخی مواقع از حقوق اهل کتاب سخن به میان آمد منظور همان پیروان ادیان یهودیت، مسیحیت و زرتشت می باشد.

1-9-6- قرارداد ذمّه[2]

اسلام به منظور احقاق حقوق اقلیت ها و جلوگیری از اخلاق آنان در جامعه اسلامی، قراردادی به نام قرارداد ذمه پیش‌بینی کرده که بر اساس ان اقلیت‌ها در ازای حقوقی همانند دیگر شهروندان موظف به انجام وظایفی نیز می باشند. در اسلام، اصل طرفینی بودن حقوق مردم و دولت حتی نسبت به اقلیت‌هایی که تازه به کشور اسلامی وارد شده و قرارداد تابعیت بسته‌اند نیز اعمال می‌شود چه رسد به اقلیت‌هایی که صدها سال است که در آن کشور زندگی می‌کنند. اسلام در راستای جلوگیری از تضییع حقوق آنان و آشنایی آن‌ها با وظایف خود و سنت‌های جامعه اسلامی، دستور به انعقاد قرارداد ذمه داده است و از آن جا که احیاناً ممکن است حاکمی در اقلیت بودن آنان را وسیله اجحاف و ظلم به آن‌ها قرار دهد، آن را قراردادی لازم- نه جایز-دانسته و حاکمان جدید را از فسخ یا تغییر آن منع کرده است (شریعتی، 1386، ص22).

با این وجود باید گفت که بهترین راه برای اجرای عدالت نسبت به اقلیت‌ها، آنهم در هزارو چهارصد سال قبل که قوانین نوشته‌ای بر کشورها حاکم نبود، انعقاد چنین قراردادی بوده است. البته چنین روشی امروزه در قالب قوانین تابعیتی کشور به اجرا در می‌آید و در بدو ورود شخص بیگانه به کشور، التزام و تعهد به قوانین کشوری را از او می‌خواهند. این امر بیشتر به نفع اقلیت‌ها و خارجیان است تا حکومت و اکثریت؛ چرا که در هر جامعه‌ای اقلیت‌ها به جز در پناه قراردادها، پیمان‌ها و قوانین لازم الاجرا نمی‌توانند به حقوق خود دست یابند. در این قراردادها در ازای حقوقی که به نفع اقلیت‌های دینی پذیرفته می‌شده – که مهم‌ترین آن‌ها حق امنیت است- وظایفی نیز بر ایشان در نظر گرفته می‌شده است که این وظایف در راستای احترام به نظم عمومی و مقررات کشوری، سهیم بودن آنان در هزینه‌های حکومت – همانند مسلمانان- و رعایت شئون دینی و ملی کشور بوده است. این موارد نه تنها اجحافی  در حق آنان نیست بلکه امری عقلایی و بر اساس موازین عقلی می‌باشد (شریعتی، 1386، ص23).

برخی از وظایف اقلیت‌ها را در برابر حکومت می‌توان چنین برشمرد:

1- پرهیز از جنگ و خطرات و آسیب‌های ناشی از آن.

2- بهره‌مندی از حمایت همه جانبه حکومت و به خصوص استفاده از امنیت کشور اسلامی و در امان بودن از آسیب دشمنان.

3- ترجیح دادن حکومت اسلامی به دلیل احقاق حقوق خود در جامعه در سایه عدالت اسلامی و عدم تضییق نسبت به آنان در انجام مراسم دینی و پایبندی به شریعت خویش.

برخی از اهداف حکومت نیز در برابر اقلیت‌های دینی عبارت است از:

1- آشنایی نزدیک آنان با اسلام و دستورات آن که عملاً در دعوت آن‌ها به اسلام کمک می‌کند.

2- رفع موانع رساندن ندای اسلام به آن ها با رهایی آنان از سلطه کفار

3- تجدید قوا برای جنگ با دشمنان اصلی و قسم خورده و جلوگیری از هجوم آنان.

4- اصلاح عقاید و اخلاق جوامع غیر مسلمان با اختلاط آنان با مسلمین و آشنا شدن با دستورات الهی.

5- جلوگیری از تضییع حقوق طرفین به ویژه اقلیت‌ها در جامعه اسلامی.

با توجه به آن چه گذشت می‌توان گفت که این قرارداد دو اثر کلی به دنبال دارد که عبارتند از قطع کلی مخاصمات مسلحانه و ایجاد تعهداتی متقابل (شریعتی، 1386، ص24).

در منابع اسلامی از این قرارداد با عنوان«قرارداد ذمه» یاد شده که به قرارداد حمایتی ترجمه شده و گویای حمایت دولت اسلامی از اقلیت‌ها می‌باشد، دستور عقد قرارداد ذمه با این آیه شریفه به پیامبر اکرم (ص) داده شد:

«قاتلواالذین لایؤمنون بالله و لا بالیوم الاخر و لایحرّمون ما حرّم الله و رسوله و لایدینون دین الحق من الذین اوتوا الکتاب حتی یعطوا الجزیه عن ید و هم صاغرون؛

با کسانی که به خدا و روز قیامت ایمان ندارند و آن چه را خدا و پیامبرش حرام کرده اند حرام نمی‌دانند و به دین حق معتقد نیستند. از افرادی که کتاب(آسمانی) به آنان داده شده بجنگید تا در حالی که خاضعند به دست خود جزیه دهند» (توبه/29).

 مفسران معتقدند که در این آیه دو رکن قرارداد ذمه یعنی پرداخت جزیه و التزام به احکام اسلام آمده است. لازم است در قرارداد حداقل این دو رکن تصریح شود. این گونه قراردادها حاوی حقوق و وظایف ایجابی یا سلبی برای اقلیت‌ها است که معمولاً این حقوق و وظایف در مطابقت با وظایفی که آحاد مسلمانان در جامعه بر عهده دارند تنظیم می‌شود.تنظیم آن‌ها نیز بر عهده حاکم است که طی موافقتی که با اقلیت‌ها صورت می‌گیرد قرارداد منعقد می‌شود. لزوم وجود این گونه قراردادها به دلیل جلوگیری از ایجاد اختلال و ناهمگونی در جامعه است و نه تنها در جوامع اسلامی، بلکه در دیگر جوامع اقلیت‌پذیر نیز چنین است. علاوه بر این که در جوامع اسلامی به دلیل مبنا قرار گرفتن اصول وزینی همچون عدالت و عدم تبعیض ( مساوات) تمامی وظایف بر این مبنا است که تنها برخی از آن‌ها در شرایط ذمه آمده است (شریعتی، 1386، ص25).

7- تاریخچه حقوق اقلیت ها

با جستجو در گذرگاه های تاریخی به این نتیجه می رسیم که بحثی به نام اقلیت در دوران دور تاریخی جایگاهی نداشته است . تنها سر نخ موجود در این زمینه آن است که  کورش کبیر به هنگام ورود فاتحانه به شهر بابل در سال 538 قبل از میلاد، طی فرمانی تمام مللی را که احتمالاً تمامی اقلیت بوده اند و در اسارت بابلیها به سر می برند را آزاد نمود ( ذوالعین، 1374: 439).

در سال 1555 میلادی، در اروپا پیمانی به امضاء رسید که به پیمان صلح اوگسبورگ معروف است و این پیمان، حمایت از اقلیت های مذهبی را مطرح می کند (سیموندز، 1993: 44) که در آن برهه از تاریخ از ارزش خاصی برخوردار است . اما شروع بحث حمایت از اقلیت ها از قرن 17 میلادی است و سه معاهده معروف؛ وستفالی1648، اولیوا1660 و نیجمگان 1678 را بسیاری از حقوقدانان شروع بحث  حمایت رسمی از این افراد می دانند . معاهده وستفالی به عنوان معروف ترین معاهده در نوع خود، پایان دهنده جنگهای طولانی  30 ساله بین پروتستها و کاتولیک ها بود که هر کدام خواهان تحمیل عقاید مذهبی خود به طرف دیگر بودند. این معاهده حاوی قواعدی بود که به موجب آنها کاتولیک ها در کشور های پروتستان و پروتستان‌ها در کشورهای کاتولیک مورد حمایت قرار گرفتند (جنیس[3]، 2001: 1).

به طور کلی 5 دوره تاریخی برای حمایت از اقلیت ها وجود دارد: دوره اول از اواسط قرن 17 شروع و تا 1812 ( کنگره وین) ادامه دارد.

دوره دوم از 1812 شروع و تا پایان جنگ اول ادامه دارد. دوره سوم در جنگ اول شروع می شود و تا سال 1945 ادامه می یابد .

دوره چهارم از 1945 شروع و تا شکستهن دیوار برلین ادامه دارد و دوره پنجم از زمان شکستن دیوار برلین تابه امروز است (وییتز[4]، 2001: 2). 

در بعضی از این دوره ها صرفاً از نوع خاصی از اقلیت ها حمایت به عمل آمده است و به بقیه اقلیت‌ها توجهی صورت نگرفته است . برای مثال در قرن 16و 17. اقلیتی به نام اقلیت زبانی برای بشریت ناشناخته بود و لذا نیازی به حمایت از آن دیده نمی شد. از سوی دیگر در جهان امروز مباحث مربوط به حقوق اقلیت‌های ملی بیشترین توجه را به