1-2-بیان مسئله.. 4

1-3-پیشینه تحقیق.. 6

1-4-اهداف تحقیق.. 11

1-5- دامنه و قلمرو تحقیق.. 11

1-2-بیان مسئله.. 4

1-3-پیشینه تحقیق.. 6

1-4-اهداف تحقیق.. 11

1-5- دامنه و قلمرو تحقیق.. 11

1-6-سوالات.. 12

1-7-فرضیات.. 12

1-8 جنبه نوآوری تحقیق.. 12

1-9-روش تحقیق.. 13

1-10-نحوه ساماندهی تحقیق.. 13

1-11-مفاهیم.. 15

1-11-1-مفهوم تعارض.. 15

1-11-1-1-مفهوم لغوی تعارض.. 15

1-11-1-2-مفهوم تعارض در اصطلاح علمای اصول فقه.. 15

1-11-2-تعریف سند.. 16

1-11-2-1-معنای لغوی سند.. 16

1-11-2-2-معنای اصطلاحی سند.. 16

2-11-3-مفهوم بینه.. 17

فصل دوم: تبیین ماهیت ادله و اسناد.. 19

2-1-مقدمه.. 19

2-2-انواع سند.. 20

2-2-1-سند رسمی.. 20

2-2-2-سند عادی.. 21

2-3-تفاوت سند رسمی و عادی.. 22

2-3-1-از نظر قدرت اجرایی.. 22

2-3-2-از نظر  اعتبار تاریخ.. 23

2-3-3-از نظر ادعای جعل، تردید و تکذیب.. 23

2-4-دلایل اثبات اعتبار سند.. 24

2-4-1-قرآن کریم.. 24

2-4-2-روایات.. 25

2-4-3-فحوی(طریق اولویت).. 26

2-4-4-سیره.. 26

2-4-5-استقرا.. 27

2-4-6-بینه کتبی.. 28

2-4-7-علم قاضی.. 29

2-5-اعتبار سند از دیدگاه اهل سنت.. 29

2-5-1-عناوین مختلف سند در فقه اهل سنت.. 29

2-5-2-ادله اهل سنت در اثبات اعتبار سند.. 30

2-6-شهادت در اصطلاح فقها.. 32

2-6-1-شهادت در قرآن.. 33

2-6-2-بینه در نگاه قانون‌گذار ایران.. 34

2-7-عناصر و اجزاء بینه.. 35

2-8- حجّیت شهادت در فقه.. 36

2-8-1- گواهى چهار نفر.. 36

2-8-2- گواهى سه نفر.. 38

2-8-3- گواهى دو مرد.. 38

2-8-4- گواهى یك مرد با سوگند خواهان.. 40

2-8-5- گواهى زنان.. 41

 

2-8-6 گواهى یك مرد.. 44

2-9-شرایط شاهد.. 49

2-9-1-عدالت.. 49

2-9-1-1-آیات شریفه.. 49

2-9-1-2-روایات.. 50

2-9-2-بلوغ.. 50

2-9-3-عقل.. 52

2-9-4-اسلام و ایمان.. 52

2-9-5-طهارت مولد.. 52

2-9-6-انتفاى تهمت.. 53

2-9-7-مکان سوگند گواه.. 53

فصل سوم: بررسی تعارض بین سند و بینه.. 57

3-1-مقدمه.. 58

3-2-بینه بعنوان مطلق دلیل یابه معنی شهادت دو شاهد.. 58

3-2-1-قول به اختصاص بینه به شهادت دو شاهد.. 59

3-2-1-1- عدد شهود، شرط اعتبار شهادت .. 62

3-2-1-2-قول به اعتبار عدد در شهود.. 63

3-2-1-3- قول به عدم اعتبار عدد در شهود.. 65

3-2-1-4-تصریح قرآن به دو مرد بودن شهود صرفاً در استشهاد    66

3-2-2-قول به اعتبار مطلق بینه وعدم اختصاص آن به شهادت شهود    68

3-2-2-1-ملاک اعتبار شهادت شهود.. 69

3-2-2-1-1-اعتبار تعبدی.. 70

3-2-2-2-وجوب قبول شهادت شهود از سوی قاضی وحکم بر مبنای آن    72

3-2-2-3-واقع نمایی و ایجاد وثوق.. 72

3-2-2-4-حصول ظن، مناط تنفیذ حکم.. 73

3-3-تعارض سند و شهادت.. 74

3-3-1-تعارض سند با شهادت در حقوق ایران.. 74

3-3-1-1-بررسی نظریة شمارة 2655 شورای نگهبان.. 75

3-3-1-2-بررسی نظریة۱۲۹۰/۷-302/1377 ادارة حقوقی قوة قضاییه    78

3-3-2- تعارض سند و شهادت در فقه امامیه.. 81

3-4-حکم تعارض سند با شهادت در عمل.. 85

فصل چهارم: نتیجه گیری.. 88

نتیجه گیری.. 89

منابع و ماخذ.. 93

 

چکیده

به منظور اثبات دعوی دلایل معتبر و قانونی مورد نیاز می باشد. سند مهم‎ترین و رایج‌ترین دلیل ادعا‌های اصحاب دعوا در دعاوی حقوقی است. سندی که به عنوان دلیل به دادگاه ارائه می‌شود، ممکن است با وجود شرایطی، با سایر ادلة موجود در دادرسی، از جملۀ بینه، تعارض نماید. بینه را نیز می‌توان مهمترین دلیل اثبات موضوعات و احکام در صدر اسلام دانست که در لسان اخبار و فتاوای فقهاء نوعاً معادل دو شاهد مرد عادل عنوان شده است. در بسیاری از روایات بینه با قرائنی از قبیل عدالت و تعداد همراه است که باعث شده اکثر فقهاء آن را به شهادت دو شاهد عادل تعبیر کنند، چرا که صفت عادل بودن (البینه العدول) یا دو نفر بودن بینه صرفاً در همین تعبیر می‌گنجد. با پیشرفت جوامع و یافته های علمی و رو به ضعف نهادن تدریجی معنویات و در نتیجه دشوار شدن اتکا بر صداقت افراد، استفاده از برخی از ادله گذشته رو به کاهش نهاد، و در مقابل موارد دیگری که قبلا وجود داشت ولی مورد اعتنا نبود و یا اصلا به تازگی ظهور و بروز یافته بود، در جریان دادرسی مورد استناد قرار گرفت. اما نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلاً وجود داشته اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است.به نظر می رسد، امروزه با توجه به شرایط زمان و مکان و پیشرفت علوم به طریق اولی، سند واجد اعتبار برتر به عنوان دلیل در محاکم شناخته شوند. در این پژوهش انواع ادله و احکام در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، قلمرو سند و بینه در این دو نظام حقوقی، راه‌حلهای رفع تعارض، و برتری نظام حقوق اسلامی در جریان تحولات تاریخی مطرح گردیده و مورد و بررسی قرار گرفته است.

کلمات کلیدی: بیّنه، سند، سندرسمی، ادله، تعارض،تعارض ادله.

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

 

1-1-مقدمه

باب قضا و شهادات از ابوابی است كه در ارتباط مستقیم با جامعه انسانی است و همیشه مردم در اجتماع نیاز به این امور دارند و قاضی بــدون بینــه و شهود در محاكم نمی تواند به حق حكم كند. لذا نیاز به تبیین مسائل و احكام مختلف آن بر اساس قوانین كه متخذ از منبع وحی است وجود دارد و بر این اصل علمای بزرگ شیعه با استناد به مبانی و ادله اربعه فقه(قرآن مجید، سنت پیامبر اكرم (ص) و اهل بیت عصمت و طهارت، عقل ، اجماع) و علمای اهل سنت با تمسك به قرآن كریم و سنت پیامبر و قیاس بــه بیــان این مهم پرداخته اند. آدمی بنا بر طبیعت خود نمی تواند به تنهایی زندگی کند و اصلا پیشرفت و شکوفایی استعدادهای او مدیون همین زندگی او با سایر هم نوعان خویش است. اما همین هم زیستی و کنار هم بودن مشکلاتی را هم برای وی در بر دارد.از گذشته تا به امروز افراد در جوامع بشری، بر سر مسایل مختلف مالی و غیر مالی دچار اختلافات و درگیری های متعددی می شدند، و ناگزیر برای حل مشکل خود به سراغ فردی که قابلیت داوری و مقبولیت عمومی را داشت می رفتند. مشکل دقیقا این جا بود که داور و حاکم، بدون علم به ماوقع، می بایست درمیان طرفین حکم می نمود. داوران رفته رفته در طول تاریخ، بنا بر تعالیم پیامبران الهی و به حکم تجربه و عقل آموختند، که باید از اموری چون دیده ها و شنیده های افراد صالح، اقرارهای افراد بر علیه خودشان، و نیز قسم افراد بر مسایل اعتقادیشان، که معمولا ثابت و صحیح هستند و دلیلی بر واقع می باشند، به عنوان ادله اثبات حق، در دعاوی استفاده شود. اما با پیشرفت جوامع و یافته های علمی و رو به ضعف نهادن تدریجی معنویات و در نتیجه دشوار شدن اتکا بر صداقت افراد، استفاده از برخی از ادله گذشته رو به کاهش نهاد، و در مقابل موارد دیگری که قبلا وجود داشت ولی مورد اعتنا نبود و یا اصلا به تازگی ظهور و بروز یافته بود، در جریان دادرسی مورد استناد قرار گرفت(شفیعی، 1390، ص 11).

نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلا وجود داشته اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است. حال باید دید که شریعت به عنوان معلم اصلی بشر و مبنای وضع قوانین، در یک کشور دینی، آیا این موارد جدید را به عنوان دلیل در در رفع ترافعات ومخاصمات می پذیرد یا خیر و آیا این ادله در شریعت سابقه ای هم داشته اند یا خیر و نیز آیا تقدم این ادله را در تعارض با ادله قدیمی برمی تابد و یا در شرایط فعلی و با وجود پیچیده تر شدن مخاصمات، فقط می توان به ادله شرعی اکتفا نمود آیا مثلا عمل به آنچه تا کنون در فقه بوده بدون در نظر گرفتن شرایط جدید کافیست یا خیر. بر خلاف آن چه تصور می شود، به نظر می رسد، با توجه به ویژگی پویایی فقه در برخورد با مسایل مستحدثه و اینکه اسناد، در شریعت مسبوق به سابقه می باشند و از سوی شارع، در همان زمان هم مورد توجه قرار گرفته بودند، امروزه با توجه به شرایط زمان و مکان و پیشرفت علوم به طریق اولی واجد اعتبار برتر به عنوان دلیل در محاکم شناخته شوند(پیشین).

1-2-بیان مسئله

هنگامی که دعوایی در محکمه اقامه می شود و یکی از طرفین ادعایی علیه دیگری دارد، دادرس باید بتواند با وجهه ای قانونی، خویش را قانع نماید تا به نفع مدعی رأی دهد. صرف نظر از طریق اقناع وجدان قاضی برای این منظور لازم است مدعی ادعای خود را به طریقی ثابت گرداند و الا دادرس نمی تواند براساس صرف دادخواست و دعوی او حکمی را انشاء نماید، هرچند مدعی دارای حق باشد، زیرا علاوه بر مرتبه ثبوت حق و وجود حقیقی آن، باید این امر در محکمه به مرتبه اثبات هم برسد و به یکی از طریق مقبول صورت آشکار بیابد و از سوی دادرس غیرقابل انکار تلقی گردد(صفری، 1381،ص85).

برای محقق شدن این مرحله، بایستی دلیل کافی ارائه شود. دلیل علاوه بر عرف عمومی، در علم حقوق نیز یکی از اصطلاحات متداول می باشد. گرچه واژه دلیل در فرهنگ نامه های لغت و نثر هی پیشین به معنای راهنما تعریف گردیده و به کار رفته اما امروزه، چه در عرف عام و چه در عرف خاص و مباحثات حقوقی و فقهی ، به معنای چیزی است که عهده دار اثبات امری می باشد. حتی هنگامی که به امری برای دفاع از دعوی استناد می شود. باز هم در مقام اثبات چیزی قرار دارد(پیشین، ص 86).

مطابق با ماده 355 قانون آیین دادرسی مدنی، دلایل اثبات وقایع خارجی، تابع قانون جاری در زمان طرح دعوا است، اما دلایل اثبات اعمال حقوقی تابع قوانین جاری در هنگام وقوع آنها می باشد، از سوی دیگر، وقایع مادی را با هر دلیل می توان اثبات کرد اما اعمال حقوقی را تنها به وسیله ادله مشخص می توان ثابت نمود. گاه میان دلایل تعارض به وجود می آید و هر یک دیگری را نفی می کند. یکی از صورت های تعارض ادله، تعارض میان سند و بینه می باشد. بینه در لغت به معنی دلیل و حجت و یا حجت روشن است، خواه عقلی باشد خواه حسی، و شهادت گواه را از این لحاظ بینه خوانند.بینه از ادله اثبات در شرع است وبه تعبیر فقها عبارتست از، گواهی و خبر قطعی از یک حق لازم، برای شخص ثالث، که از سوی غیر حاکم صورت بگیرد و از تعدادی گواه تشکیل می شود، که می تواند مثبت یک موضوع مدنی یا کیفری باشد. مجموع 2 شاهد یک بینه را تشکیل می دهد و گاه بینه 4 نفر می شود نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلا وجود داشته‌اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است. در کتب فقها از متقدمین تا متاخرین و معاصرین، به ترتیب سر فصل های کتب روایی و مانند آن چه که در احادیث، در بحث ادله اثبات دعوی آمده، فقط به مواردی نظیرعلم قاضی، اقرار، بینه، یمین و قسامه وآداب، شرایط و احکام آن ها پرداخته شده، و اساسا جز در یک باب خاص، صحبتی ازسند مکتوب به میان نیامده. فقهای معاصر هم اگرچه بر اثر حدوث مسایل جدید، در رابطه با سند مطالبی عنوان نموده اند، فتاوای ایشان نیز همانند قدما خالی از هرگونه اعتبار برای سند می باشد. در مقابل، بینه دارای رتبه اول حجیت می باشد و در کتب فقهی یک باب جداگانه را به خود اختصاص داده و علاوه بر آن، در باب قضا هم به موارد متعددی از وضعیت های مختلف بینه و تعارض آن ها یکدیگر و سایر ادله اشاره شده، که خود در بدو امر مشعر به اهمیت بینه می باشد حال باید دید که شریعت به عنوان معلم اصلی بشر و مبنای وضع قوانین، در یک کشور دینی، آیا این موارد جدید را به عنوان دلیل در در رفع ترافعات ومخاصمات می پذیرد یا خیر. و این ادله در شریعت سابقه ای هم داشته اند یا خیر. بر خلاف آن چه تصور می‌شود، در این پژوهش محقق سعی داشته تا با بررسی و بیان بینه وسند و مطالعه این دو در فقه و حقوق به بحث تعارض این دو بپردازد و آثار و جایگاه این دو را در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران مورد واکاوی قرار دهد.

1-3.پیشینه تحقیق

در خصوص موضوع پژوهش خویش تاکنون هیچ گونه تحقیق یا پایان نامه جامعی شکل نگرفته ولی در خصوص موضوعات مشابه با آن کارهای متفاوتی صورت گرفته است به بدلیل جلوگیری از اطاله کلام به چند مورد از این کارها اشاره خواهیم کرد:

1-مقاله بیّنه و گستره آن  توسط سیداحمد سجادی نژاد در مجله آموزه های حقوقی به چاپ رسید. وی در این مقاله بیان داشت که، بینه، به معنای روشـن كـردن، وضـوح و انكـشاف و دلالـت واضـح اعـم از عقلـی و محسوس است و هر نوع برهان و دلیلـی كـه آشـكاركنندة حـق از باطـل باشـد، بینـه نامیده می شود و بینة شرعی مصداقی از مطلق بینه و در نبـود بینـة واقعـی و وجـدانی، درجه ای از اعتبار را دارد كه بینة وجدانی دارد. در معنای شرعیِ بینه دو نظریه وجود دارد: یكی اینكه بینه در شرع فقط به معنای شهادت دو شاهد است. دوم اینكه بینه در شرع به معنای مطلق حجـت شـرعی اسـت كه خبر واحد نیز از آن جمله است. داخل كردن خبر واحدِ ثقه در بینة شرعی و در نتیجه امكان اثبات موضـوعات از این طریق، به دو صورت امكان پذیر است: یكی اینكه دامنة «بینة شرعی» را گـسترش داده و آن را به معنای مطلق حجـت شـرعی بگیـریم. دوم اینكـه «بینـة شـرعی» را بـه شهادت محدود كنیم اما شهادت و روایت را به لحاظ ماهوی یكی بدانیم. وحدت و عدم وحدت شهادت و روایت دارای آثار مهمی است؛ حجیت شـاهد واحد اعم از زن و مرد، برده و آزاد، در غیر موارد منصوص، و رجوع بـه مرجحـات باب تعادل و تراجیح در تعارض شهادات و حل تردیـدهای موجـود دربـارة حجیـت ترجمــة متــرجم، نظــر كارشـناس، بــازگویی اشــتباه دیگـری در عبــادات، گــزارش گزارشگر و خبره را می توان از آثار اتحاد ماهوی بین روایت و شهادت برشمرد. تعدد شهادت، به عنوان قاعدة كلی از روایـات قابـل اسـتفاده نیـست و آنچـه كـه هست مربوط به موارد خاص است. آیات شریفة « واستشهدوا شهیدین من رجالكم و أشهدوا إذا تبایعتم[1] » و «و أشهدوا ذوی عدل منكم[2] » نیز دلالت بر لزوم تعدد شهادت در مقام ادا ندارند؛ زیرا این آیات در مقام اشهاد و تحمل شـهادتند و مقـام اشـهاد بـاادای آن در عدد ملازمه ندارد. در قوانین دو نوع شهادت وجـود دارد: یكـی شـهادت شـرعی كـه بلـوغ، عقـل، عدالت، ایمان و طهارت مولد در آن شرط است اما دایرة جریان آن محدود اسـت و نسبت به امارات از قبیل تصرف مالكانه از ارزش كمتری برخوردار اسـت و دیگـری شهادت تكمیلی كه جهت مزید اطلاع استماع می شود. در آیات شریفة قرآن واژه های امـتحن، ابتلـی، خُبـر و خبیـر و مـشتقات آنهـا بـه معنای آزمودن به كار رفته است. همچنین تجربه در روایـات، بـه دلیـل آثـار مفیـد و فراوانی كه دارد مورد سفارش واقع شده است. فقها نیز در مـوارد متعـددی از جملـه تشخیص میزان نقصان شنوایی از تجربه بهره گرفته اند. درعین حال اصولیان بـرخـلاف شبهات حكمیة تحریمیه و وجوبیه در شـبهات موضـوعیه، بـه دلیـل اطـلاق روایـات، فحص را كه همان تجربه در جهت كـشف واقـع اسـت شـرط اجـرای اصـول عملیـه نمی دانند هرچند عقل، بنای عقلا و وجدان حكم مـی كنـد كـه در تمـام موضـوعات فحص و جستجو بشود و مسامحه در ترك آن، مخصوصاً زمانی كه رفع شبهه سـهل و مشتبه مهم باشد، قابل قبول نیست و در مواردی كه فحص و جستجو لازمة احقـاق حق است ضرورت آن به خوبی از كلام فقها و روایات قابل استفاده است.

2-مقالهقاعده بینه و اقرار توسط سید ابوالقاسم نقیبی در فصلنامه علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده به چاپ رسید. وی بیان کرد که در نظام قضایی اسلام هر شخص برای حمایت از حقوق خویش در برابر دیگری، از مراجعه به محکمه و دادخواهی از حاکم برخوردار است.وی باید وجود حق و قابلیت اجرا و تجاوز به آن را ثابت کند. قواعد بینه و قرار از جمله قواعد قضایی هستند که مهمترین پشتوانه شناسایی آنها سیره عقلاست.قواعد قضایی بینه و اقرار در حل و فصل دعاوی خانوادگی کاربرد دارند. از جمله موارد کاربرد قواعد بینه در حقوق خانواده، امکان اثبات دعاوی خانوادگی نکاح، طلاق ، نسب، دعوای عنین زوجین، اختلاف زوجین در اصل دخول و …..است.اگرچه در زمینه اعتبار قاعده اقرار در اثبات حق بحث شده است، ولی مهمترین اثر اقرار قطع دعوی است.

3-مقاله عدم اختصاص بینه به شهادت دو شاهد  توسط اصغر عربیان در نشریه علمی پژوهش فقه و حقوق اسلامی به چاپ رسید. وی بیان داشت که ، بینه را می توان مهمترین دلیل اثبات موضوعات و احکام در صدر اسلام دانست که در لسان، اخبار و فتاوای فقها نوعا معادل دو شاهد مرد عادل عنوان شده است. تحت این عنوان هنوز هم در قوانین قضایی به عنوان یکی از دلایل اثبات دعوا مطرح است.  در بسیاری از روایات بینه با قرائنی از قبیل عدالت و تعداد همراه است که باعث شده است اکثر فقها آن را به شهادت دو شاهد عادل تعبیر کنند چرا که صفت عادل بودن( البینه العدول) یا دو نفر بودن بینه صرفا در همین تعبیر می گنجد. از این رو این گروه قائل به اختصاص بینه به شهادت دو مرد عادل هستند و آن را به چیز دیگری غیر از این تعبیر نمی کنند، یعنی اولا باید تعداد شهود دو نفر باشند و کمتر یا بیشتر را تعبیر نمی کنند، ثانیا باید مذکر باشند و شهادت زنان را خلاف اصل می دانند مگر در مواردی، ثالثا، باید عادل هم باشند. در کنار این قول قول دیگری وجود دارد که با استفاده از عموم و اطلاق روایات و برخی قرائن بینه را به معنی مطلق آن به کار می برند. یعنی هر دلیلی که شان اثباتی و تبیین کنندگی داشته باشد. لذا علم قاضی تحت عنوان بینه به کار رفته و با این تعبیر می توان آن را به تمام دلایل اثبات اطلاق کرد.

4- مقاله بررسی تعارض سند رسمی با سند عادی توسط رحمان عمروانی در پایگاه مجلات تخصصی نور ارائه گردید. وی عنوان کرد که یکی از مهمترین مسائل مربوط به ادله اثبات‌ دعوا، بررسی‌ تعارض‌ میان ادله و یـافتن راه حلی مـناسب برای رهایی از تعارض و تعیین دلیل مقدم می‌باشد. توجه بـه ‌‌شـرایط‌ چـهارگانه تحقق تعارض بین ادله اثبات دعوا، یعنی‌ وجود حداقل دو دلیل، تنافی و تـکذیب یـکدیگر، وحدت‌ موضوع‌ و حجیت فی النفسه هر یک از ادله در موضوع دعوا، مشخص می‌شود که تعارض بین اسناد، تنها در‌ خصوص‌ تعارض بین دو سند عادی متصور می‌باشد،اما بـین دو سـند رسـمی و یا‌ بین اسناد رسمی و اسناد‌ عادی‌ نمی‌توان تحقق تعارض را مـتصور بود؛ چرا که در هر مورد با بررسی و دقت‌ معلوم می‌گردد که یکی از شرایط چهارگانه مزبور از جمله وحدت موضوع و یا حـجیت‌ فی النـفسه وجـود ندارد. بلکه‌ حسب مورد با اعمال سایر مقررات، مانند کنار گذاشتن سند عادی بـه واسـطه عدم قدرت اثباتی مثلا در موارد مواد 64 و 74 قانون ثبت و یا عمل بر اساس سند عادی در جهت اثبات‌ تـعهد‌ مـندرج در سـند رسمی، تکلیف دعوا مشخص‌ می‌گردد. لیکن در این موارد، عمل بر اساس سند رسمی یا عادی نـه بـه واسـطه ترجیح آن بر دیگری در مقام تعارض، بلکه به واسطه رعایت و اعمال سایر‌ مقررات‌ قانونی می‌باشد. بنابراین آنچه در لسـان حـقوقدانان مـرسوم شده و معروف است که گفته می‌شود سند رسمی‌ بر سند عادی مقدم است، مطابق با اصـول حـاکم بر تعارض ادله اثبات دعوا نمی‌باشد.

5-پایان نامه کارشناسی ارشد قاعدة بینه در فقه و حقوق موضوعه ایران توسط رضا نهاردانی در دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) دفاع شد.وی در این پایان نامه بیان کرد که در جوامع مختلف به وفور دیده می شود که دو یا چند نفر بر سر حقی با یکدیگر اختلاف پیدا می کنند، و یکی از طرفین دعوا ادعا می کند که حقی بر ذمۀ طرف دیگر دعوی

1-6-سوالات.. 12

1-7-فرضیات.. 12

1-8 جنبه نوآوری تحقیق.. 12

1-9-روش تحقیق.. 13

1-10-نحوه ساماندهی تحقیق.. 13

1-11-مفاهیم.. 15

1-11-1-مفهوم تعارض.. 15

1-11-1-1-مفهوم لغوی تعارض.. 15

1-11-1-2-مفهوم تعارض در اصطلاح علمای اصول فقه.. 15

1-11-2-تعریف سند.. 16

1-11-2-1-معنای لغوی سند.. 16

1-11-2-2-معنای اصطلاحی سند.. 16

2-11-3-مفهوم بینه.. 17

فصل دوم: تبیین ماهیت ادله و اسناد.. 19

2-1-مقدمه.. 19

2-2-انواع سند.. 20

2-2-1-سند رسمی.. 20

2-2-2-سند عادی.. 21

2-3-تفاوت سند رسمی و عادی.. 22

2-3-1-از نظر قدرت اجرایی.. 22

2-3-2-از نظر  اعتبار تاریخ.. 23

2-3-3-از نظر ادعای جعل، تردید و تکذیب.. 23

2-4-دلایل اثبات اعتبار سند.. 24

2-4-1-قرآن کریم.. 24

2-4-2-روایات.. 25

2-4-3-فحوی(طریق اولویت).. 26

2-4-4-سیره.. 26

2-4-5-استقرا.. 27

2-4-6-بینه کتبی.. 28

2-4-7-علم قاضی.. 29

2-5-اعتبار سند از دیدگاه اهل سنت.. 29

2-5-1-عناوین مختلف سند در فقه اهل سنت.. 29

2-5-2-ادله اهل سنت در اثبات اعتبار سند.. 30

2-6-شهادت در اصطلاح فقها.. 32

2-6-1-شهادت در قرآن.. 33

2-6-2-بینه در نگاه قانون‌گذار ایران.. 34

2-7-عناصر و اجزاء بینه.. 35

2-8- حجّیت شهادت در فقه.. 36

2-8-1- گواهى چهار نفر.. 36

2-8-2- گواهى سه نفر.. 38

2-8-3- گواهى دو مرد.. 38

2-8-4- گواهى یك مرد با سوگند خواهان.. 40

2-8-5- گواهى زنان.. 41

2-8-6 گواهى یك مرد.. 44

2-9-شرایط شاهد.. 49

2-9-1-عدالت.. 49

2-9-1-1-آیات شریفه.. 49

2-9-1-2-روایات.. 50

2-9-2-بلوغ.. 50

2-9-3-عقل.. 52

2-9-4-اسلام و ایمان.. 52

2-9-5-طهارت مولد.. 52

2-9-6-انتفاى تهمت.. 53

2-9-7-مکان سوگند گواه.. 53

فصل سوم: بررسی تعارض بین سند و بینه.. 57

3-1-مقدمه.. 58

3-2-بینه بعنوان مطلق دلیل یابه معنی شهادت دو شاهد.. 58

3-2-1-قول به اختصاص بینه به شهادت دو شاهد.. 59

3-2-1-1- عدد شهود، شرط اعتبار شهادت .. 62

3-2-1-2-قول به اعتبار عدد در شهود.. 63

3-2-1-3- قول به عدم اعتبار عدد در شهود.. 65

3-2-1-4-تصریح قرآن به دو مرد بودن شهود صرفاً در استشهاد    66

3-2-2-قول به اعتبار مطلق بینه وعدم اختصاص آن به شهادت شهود    68

3-2-2-1-ملاک اعتبار شهادت شهود.. 69

3-2-2-1-1-اعتبار تعبدی.. 70

3-2-2-2-وجوب قبول شهادت شهود از سوی قاضی وحکم بر مبنای آن    72

3-2-2-3-واقع نمایی و ایجاد وثوق.. 72

3-2-2-4-حصول ظن، مناط تنفیذ حکم.. 73

3-3-تعارض سند و شهادت.. 74

3-3-1-تعارض سند با شهادت در حقوق ایران.. 74

3-3-1-1-بررسی نظریة شمارة 2655 شورای نگهبان.. 75

3-3-1-2-بررسی نظریة۱۲۹۰/۷-302/1377 ادارة حقوقی قوة قضاییه    78

3-3-2- تعارض سند و شهادت در فقه امامیه.. 81

3-4-حکم تعارض سند با شهادت در عمل.. 85

فصل چهارم: نتیجه گیری.. 88

نتیجه گیری.. 89

منابع و ماخذ.. 93

 

چکیده

به منظور اثبات دعوی دلایل معتبر و قانونی مورد نیاز می باشد. سند مهم‎ترین و رایج‌ترین دلیل ادعا‌های اصحاب دعوا در دعاوی حقوقی است. سندی که به عنوان دلیل به دادگاه ارائه می‌شود، ممکن است با وجود شرایطی، با سایر ادلة موجود در دادرسی، از جملۀ بینه، تعارض نماید. بینه را نیز می‌توان مهمترین دلیل اثبات موضوعات و احکام در صدر اسلام دانست که در لسان اخبار و فتاوای فقهاء نوعاً معادل دو شاهد مرد عادل عنوان شده است. در بسیاری از روایات بینه با قرائنی از قبیل عدالت و تعداد همراه است که باعث شده اکثر فقهاء آن را به شهادت دو شاهد عادل تعبیر کنند، چرا که صفت عادل بودن (البینه العدول) یا دو نفر بودن بینه صرفاً در همین تعبیر می‌گنجد. با پیشرفت جوامع و یافته های علمی و رو به ضعف نهادن تدریجی معنویات و در نتیجه دشوار شدن اتکا بر صداقت افراد، استفاده از برخی از ادله گذشته رو به کاهش نهاد، و در مقابل موارد دیگری که قبلا وجود داشت ولی مورد اعتنا نبود و یا اصلا به تازگی ظهور و بروز یافته بود، در جریان دادرسی مورد استناد قرار گرفت. اما نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلاً وجود داشته اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است.به نظر می رسد، امروزه با توجه به شرایط زمان و مکان و پیشرفت علوم به طریق اولی، سند واجد اعتبار برتر به عنوان دلیل در محاکم شناخته شوند. در این پژوهش انواع ادله و احکام در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، قلمرو سند و بینه در این دو نظام حقوقی، راه‌حلهای رفع تعارض، و برتری نظام حقوق اسلامی در جریان تحولات تاریخی مطرح گردیده و مورد و بررسی قرار گرفته است.

کلمات کلیدی: بیّنه، سند، سندرسمی، ادله، تعارض،تعارض ادله.

 

فصل اول: کلیات پژوهش

 

 

1-1-مقدمه

باب قضا و شهادات از ابوابی است كه در ارتباط مستقیم با جامعه انسانی است و همیشه مردم در اجتماع نیاز به این امور دارند و قاضی بــدون بینــه و شهود در محاكم نمی تواند به حق حكم كند. لذا نیاز به تبیین مسائل و احكام مختلف آن بر اساس قوانین كه متخذ از منبع وحی است وجود دارد و بر این اصل علمای بزرگ شیعه با استناد به مبانی و ادله اربعه فقه(قرآن مجید، سنت پیامبر اكرم (ص) و اهل بیت عصمت و طهارت، عقل ، اجماع) و علمای اهل سنت با تمسك به قرآن كریم و سنت پیامبر و قیاس بــه بیــان این مهم پرداخته اند. آدمی بنا بر طبیعت خود نمی تواند به تنهایی زندگی کند و اصلا پیشرفت و شکوفایی استعدادهای او مدیون همین زندگی او با سایر هم نوعان خویش است. اما همین هم زیستی و کنار هم بودن مشکلاتی را هم برای وی در بر دارد.از گذشته تا به امروز افراد در جوامع بشری، بر سر مسایل مختلف مالی و غیر مالی دچار اختلافات و درگیری های متعددی می شدند، و ناگزیر برای حل مشکل خود به سراغ فردی که قابلیت داوری و مقبولیت عمومی را داشت می رفتند. مشکل دقیقا این جا بود که داور و حاکم، بدون علم به ماوقع، می بایست درمیان طرفین حکم می نمود. داوران رفته رفته در طول تاریخ، بنا بر تعالیم پیامبران الهی و به حکم تجربه و عقل آموختند، که باید از اموری چون دیده ها و شنیده های افراد صالح، اقرارهای افراد بر علیه خودشان، و نیز قسم افراد بر مسایل اعتقادیشان، که معمولا ثابت و صحیح هستند و دلیلی بر واقع می باشند، به عنوان ادله اثبات حق، در دعاوی استفاده شود. اما با پیشرفت جوامع و یافته های علمی و رو به ضعف نهادن تدریجی معنویات و در نتیجه دشوار شدن اتکا بر صداقت افراد، استفاده از برخی از ادله گذشته رو به کاهش نهاد، و در مقابل موارد دیگری که قبلا وجود داشت ولی مورد اعتنا نبود و یا اصلا به تازگی ظهور و بروز یافته بود، در جریان دادرسی مورد استناد قرار گرفت(شفیعی، 1390، ص 11).

نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلا وجود داشته اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است. حال باید دید که شریعت به عنوان معلم اصلی بشر و مبنای وضع قوانین، در یک کشور دینی، آیا این موارد جدید را به عنوان دلیل در در رفع ترافعات ومخاصمات می پذیرد یا خیر و آیا این ادله در شریعت سابقه ای هم داشته اند یا خیر و نیز آیا تقدم این ادله را در تعارض با ادله قدیمی برمی تابد و یا در شرایط فعلی و با وجود پیچیده تر شدن مخاصمات، فقط می توان به ادله شرعی اکتفا نمود آیا مثلا عمل به آنچه تا کنون در فقه بوده بدون در نظر گرفتن شرایط جدید کافیست یا خیر. بر خلاف آن چه تصور می شود، به نظر می رسد، با توجه به ویژگی پویایی فقه در برخورد با مسایل مستحدثه و اینکه اسناد، در شریعت مسبوق به سابقه می باشند و از سوی شارع، در همان زمان هم مورد توجه قرار گرفته بودند، امروزه با توجه به شرایط زمان و مکان و پیشرفت علوم به طریق اولی واجد اعتبار برتر به عنوان دلیل در محاکم شناخته شوند(پیشین).

1-2-بیان مسئله

هنگامی که دعوایی در محکمه اقامه می شود و یکی از طرفین ادعایی علیه دیگری دارد، دادرس باید بتواند با وجهه ای قانونی، خویش را قانع نماید تا به نفع مدعی رأی دهد. صرف نظر از طریق اقناع وجدان قاضی برای این منظور لازم است مدعی ادعای خود را به طریقی ثابت گرداند و الا دادرس نمی تواند براساس صرف دادخواست و دعوی او حکمی را انشاء نماید، هرچند مدعی دارای حق باشد، زیرا علاوه بر مرتبه ثبوت حق و وجود حقیقی آن، باید این امر در محکمه به مرتبه اثبات هم برسد و به یکی از طریق مقبول صورت آشکار بیابد و از سوی دادرس غیرقابل انکار تلقی گردد(صفری، 1381،ص85).

برای محقق شدن این مرحله، بایستی دلیل کافی ارائه شود. دلیل علاوه بر عرف عمومی، در علم حقوق نیز یکی از اصطلاحات متداول می باشد. گرچه واژه دلیل در فرهنگ نامه های لغت و نثر هی پیشین به معنای راهنما تعریف گردیده و به کار رفته اما امروزه، چه در عرف عام و چه در عرف خاص و مباحثات حقوقی و فقهی ، به معنای چیزی است که عهده دار اثبات امری می باشد. حتی هنگامی که به امری برای دفاع از دعوی استناد می شود. باز هم در مقام اثبات چیزی قرار دارد(پیشین، ص 86).

مطابق با ماده 355 قانون آیین دادرسی مدنی، دلایل اثبات وقایع خارجی، تابع قانون جاری در زمان طرح دعوا است، اما دلایل اثبات اعمال حقوقی تابع قوانین جاری در هنگام وقوع آنها می باشد، از سوی دیگر، وقایع مادی را با هر دلیل می توان اثبات کرد اما اعمال حقوقی را تنها به وسیله ادله مشخص می توان ثابت نمود. گاه میان دلایل تعارض به وجود می آید و هر یک دیگری را نفی می کند. یکی از صورت های تعارض ادله، تعارض میان سند و بینه می باشد. بینه در لغت به معنی دلیل و حجت و یا حجت روشن است، خواه عقلی باشد خواه حسی، و شهادت گواه را از این لحاظ بینه خوانند.بینه از ادله اثبات در شرع است وبه تعبیر فقها عبارتست از، گواهی و خبر قطعی از یک حق لازم، برای شخص ثالث، که از سوی غیر حاکم صورت بگیرد و از تعدادی گواه تشکیل می شود، که می تواند مثبت یک موضوع مدنی یا کیفری باشد. مجموع 2 شاهد یک بینه را تشکیل می دهد و گاه بینه 4 نفر می شود نوشته ها و اسناد از آن دسته ادله ای هستند که قبلا وجود داشته‌اند ولی امروزه با تغییراتی که به واسطه پیشرفت امکانات و علم، شایستگی اعطای حق به یکی از طرفین دعوی را یافته است. در کتب فقها از متقدمین تا متاخرین و معاصرین، به ترتیب سر فصل های کتب روایی و مانند آن چه که در احادیث، در بحث ادله اثبات دعوی آمده، فقط به مواردی نظیرعلم قاضی، اقرار، بینه، یمین و قسامه وآداب، شرایط و احکام آن ها پرداخته شده، و اساسا جز در یک باب خاص، صحبتی ازسند مکتوب به میان نیامده. فقهای معاصر هم اگرچه بر اثر حدوث مسایل جدید، در رابطه با سند مطالبی عنوان نموده اند، فتاوای ایشان نیز همانند قدما خالی از هرگونه اعتبار برای سند می باشد. در مقابل، بینه دارای رتبه اول حجیت می باشد و در کتب فقهی یک باب جداگانه را به خود اختصاص داده و علاوه بر آن، در باب قضا هم به موارد متعددی از وضعیت های مختلف بینه و تعارض آن ها یکدیگر و سایر ادله اشاره شده، که خود در بدو امر مشعر به اهمیت بینه می باشد حال باید دید که شریعت به عنوان معلم اصلی بشر و مبنای وضع قوانین، در یک کشور دینی، آیا این موارد جدید را به عنوان دلیل در در رفع ترافعات ومخاصمات می پذیرد یا خیر. و این ادله در شریعت سابقه ای هم داشته اند یا خیر. بر خلاف آن چه تصور می‌شود، در این پژوهش محقق سعی داشته تا با بررسی و بیان بینه وسند و مطالعه این دو در فقه و حقوق به بحث تعارض این دو بپردازد و آثار و جایگاه این دو را در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران مورد واکاوی قرار دهد.

1-3.پیشینه تحقیق

در خصوص موضوع پژوهش خویش تاکنون هیچ گونه تحقیق یا پایان نامه جامعی شکل نگرفته ولی در خصوص موضوعات مشابه با آن کارهای متفاوتی صورت گرفته است به بدلیل جلوگیری از اطاله کلام به چند مورد از این کارها اشاره خواهیم کرد:

1-مقاله بیّنه و گستره آن  توسط سیداحمد سجادی نژاد در مجله آموزه های حقوقی به چاپ رسید. وی در این مقاله بیان داشت که، بینه، به معنای روشـن كـردن، وضـوح و انكـشاف و دلالـت واضـح اعـم از عقلـی و محسوس است و هر نوع برهان و دلیلـی كـه آشـكاركنندة حـق از باطـل باشـد، بینـه نامیده می شود و بینة شرعی مصداقی از مطلق بینه و در نبـود بینـة واقعـی و وجـدانی، درجه ای از اعتبار را دارد كه بینة وجدانی دارد. در معنای شرعیِ بینه دو نظریه وجود دارد: یكی اینكه بینه در شرع فقط به معنای شهادت دو شاهد است. دوم اینكه بینه در شرع به معنای مطلق حجـت شـرعی اسـت كه خبر واحد نیز از آن جمله است. داخل كردن خبر واحدِ ثقه در بینة شرعی و در نتیجه امكان اثبات موضـوعات از این طریق، به دو صورت امكان پذیر است: یكی اینكه دامنة «بینة شرعی» را گـسترش داده و آن را به معنای مطلق حجـت شـرعی بگیـریم. دوم اینكـه «بینـة شـرعی» را بـه شهادت محدود كنیم اما شهادت و روایت را به لحاظ ماهوی یكی بدانیم. وحدت و عدم وحدت شهادت و روایت دارای آثار مهمی است؛ حجیت شـاهد واحد اعم از زن و مرد، برده و آزاد، در غیر موارد منصوص، و رجوع بـه مرجحـات باب تعادل و تراجیح در تعارض شهادات و حل تردیـدهای موجـود دربـارة حجیـت ترجمــة متــرجم، نظــر كارشـناس، بــازگویی اشــتباه دیگـری در عبــادات، گــزارش گزارشگر و خبره را می توان از آثار اتحاد ماهوی بین روایت و شهادت برشمرد. تعدد شهادت، به عنوان قاعدة كلی از روایـات قابـل اسـتفاده نیـست و آنچـه كـه هست مربوط به موارد خاص است. آیات شریفة « واستشهدوا شهیدین من رجالكم و أشهدوا إذا تبایعتم[1] » و «و أشهدوا ذوی عدل منكم[2] » نیز دلالت بر لزوم تعدد شهادت در مقام ادا ندارند؛ زیرا این آیات در مقام اشهاد و تحمل شـهادتند و مقـام اشـهاد بـاادای آن در عدد ملازمه ندارد. در قوانین دو نوع شهادت وجـود دارد: یكـی شـهادت شـرعی كـه بلـوغ، عقـل، عدالت، ایمان و طهارت مولد در آن شرط است اما دایرة جریان آن محدود اسـت و نسبت به امارات از قبیل تصرف مالكانه از ارزش كمتری برخوردار اسـت و دیگـری شهادت تكمیلی كه جهت مزید اطلاع استماع می شود. در آیات شریفة قرآن واژه های امـتحن، ابتلـی، خُبـر و خبیـر و مـشتقات آنهـا بـه معنای آزمودن به كار رفته است. همچنین تجربه در روایـات، بـه دلیـل آثـار مفیـد و فراوانی كه دارد مورد سفارش واقع شده است. فقها نیز در مـوارد متعـددی از جملـه تشخیص میزان نقصان شنوایی از تجربه بهره گرفته اند. درعین حال اصولیان بـرخـلاف شبهات حكمیة تحریمیه و وجوبیه در شـبهات موضـوعیه، بـه دلیـل اطـلاق روایـات، فحص را كه همان تجربه در جهت كـشف واقـع اسـت شـرط اجـرای اصـول عملیـه نمی دانند هرچند عقل، بنای عقلا و وجدان حكم مـی كنـد كـه در تمـام موضـوعات فحص و جستجو بشود و مسامحه در ترك آن، مخصوصاً زمانی كه رفع شبهه سـهل و مشتبه مهم باشد، قابل قبول نیست و در مواردی كه فحص و جستجو لازمة احقـاق حق است ضرورت آن به خوبی از كلام فقها و روایات قابل استفاده است.

2-مقالهقاعده بینه و اقرار توسط سید ابوالقاسم نقیبی در فصلنامه علمی ترویجی فقه و حقوق خانواده به چاپ رسید. وی بیان کرد که در نظام قضایی اسلام هر شخص برای حمایت از حقوق خویش در برابر دیگری، از مراجعه به محکمه و دادخواهی از حاکم برخوردار است.وی باید وجود حق و قابلیت اجرا و تجاوز به آن را ثابت کند. قواعد بینه و قرار از جمله قواعد قضایی هستند که مهمترین پشتوانه شناسایی آنها سیره عقلاست.قواعد قضایی بینه و اقرار در حل و فصل دعاوی خانوادگی کاربرد دارند. از جمله موارد کاربرد قواعد بینه در حقوق خانواده، امکان اثبات دعاوی خانوادگی نکاح، طلاق ، نسب، دعوای عنین زوجین، اختلاف زوجین در اصل دخول و …..است.اگرچه در زمینه اعتبار قاعده اقرار در اثبات حق بحث شده است، ولی مهمترین اثر اقرار قطع دعوی است.

3-مقاله عدم اختصاص بینه به شهادت دو شاهد  توسط اصغر عربیان در نشریه علمی پژوهش فقه و حقوق اسلامی به چاپ رسید. وی بیان داشت که ، بینه را می توان مهمترین دلیل اثبات موضوعات و احکام در صدر اسلام دانست که در لسان، اخبار و فتاوای فقها نوعا معادل دو شاهد مرد عادل عنوان شده است. تحت این عنوان هنوز هم در قوانین قضایی به عنوان یکی از دلایل اثبات دعوا مطرح است.  در بسیاری از روایات بینه با قرائنی از قبیل عدالت و تعداد همراه است که باعث شده است اکثر فقها آن را به شهادت دو شاهد عادل تعبیر کنند چرا که صفت عادل بودن( البینه العدول) یا دو نفر بودن بینه صرفا در همین تعبیر می گنجد. از این رو این گروه قائل به اختصاص بینه به شهادت دو مرد عادل هستند و آن را به چیز دیگری غیر از این تعبیر نمی کنند، یعنی اولا باید تعداد شهود دو نفر باشند و کمتر یا بیشتر را تعبیر نمی کنند، ثانیا باید مذکر باشند و شهادت زنان را خلاف اصل می دانند مگر در مواردی، ثالثا، باید عادل هم باشند. در کنار این قول قول دیگری وجود دارد که با استفاده از عموم و اطلاق روایات و برخی قرائن بینه را به معنی مطلق آن به کار می برند. یعنی هر دلیلی که شان اثباتی و تبیین کنندگی داشته باشد. لذا علم قاضی تحت عنوان بینه به کار رفته و با این تعبیر می توان آن را به تمام دلایل اثبات اطلاق کرد.

4- مقاله بررسی تعارض سند رسمی با سند عا

 

<a href="http://zusa.ir/%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a7%d8%b1%d8%b4%d8%af-%d8%b1%d8%b4%d8%aa%d9%87-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-2/"><img class="alignnone size-medium wp-image-170860″ src="https://arshadfile.ir/wp-content/uploads/2019/08/dsdss_001-300x233-300x233.png” alt="برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید” width="300″ height="233″ /></a>

 

دی توسط رحمان عمروانی در پایگاه مجلات تخصصی نور ارائه گردید. وی عنوان کرد که یکی از مهمترین مسائل مربوط به ادله اثبات‌ دعوا، بررسی‌ تعارض‌ میان ادله و یـافتن راه حلی مـناسب برای رهایی از تعارض و تعیین دلیل مقدم می‌باشد. توجه بـه ‌‌شـرایط‌ چـهارگانه تحقق تعارض بین ادله اثبات دعوا، یعنی‌ وجود حداقل دو دلیل، تنافی و تـکذیب یـکدیگر، وحدت‌ موضوع‌ و حجیت فی النفسه هر یک از ادله در موضوع دعوا، مشخص می‌شود که تعارض بین اسناد، تنها در‌ خصوص‌ تعارض بین دو سند عادی متصور می‌باشد،اما بـین دو سـند رسـمی و یا‌ بین اسناد رسمی و اسناد‌ عادی‌ نمی‌توان تحقق تعارض را مـتصور بود؛ چرا که در هر مورد با بررسی و دقت‌ معلوم می‌گردد که یکی از شرایط چهارگانه مزبور از جمله وحدت موضوع و یا حـجیت‌ فی النـفسه وجـود ندارد. بلکه‌ حسب مورد با اعمال سایر مقررات، مانند کنار گذاشتن سند عادی بـه واسـطه عدم قدرت اثباتی مثلا در موارد مواد 64 و 74 قانون ثبت و یا عمل بر اساس سند عادی در جهت اثبات‌ تـعهد‌ مـندرج در سـند رسمی، تکلیف دعوا مشخص‌ می‌گردد. لیکن در این موارد، عمل بر اساس سند رسمی یا عادی نـه بـه واسـطه ترجیح آن بر دیگری در مقام تعارض، بلکه به واسطه رعایت و اعمال سایر‌ مقررات‌ قانونی می‌باشد. بنابراین آنچه در لسـان حـقوقدانان مـرسوم شده و معروف است که گفته می‌شود سند رسمی‌ بر سند عادی مقدم است، مطابق با اصـول حـاکم بر تعارض ادله اثبات دعوا نمی‌باشد.

5-پایان نامه کارشناسی ارشد قاعدة بینه در فقه و حقوق موضوعه ایران توسط رضا نهاردانی در دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) دفاع شد.وی در این پایان نامه بیان کرد که در جوامع مختلف به وفور دیده می شود که دو یا چند نفر بر سر حقی با یکدیگر اختلاف پیدا می کنند، و یکی از طرفین دعوا ادعا می کند که حقی بر ذمۀ طرف دیگر دعوی

سپس درآمد زایی و بعد سرمایه گذاری و حمایت های دولتی که کمترین میزان را در تامین منابع مالی موسسات دارد.

کلمات کلیدی: کارآفرینان اجتماعی، روش های تامین مالی، تامین مالی

فهرست مطالب

 

فهرست شکل ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………  س

فهرست جداول………………………………………………………………………………………………………………………………………………  ص

فصل 1     کلیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………   1

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1- 2            بیان مسله…………………………………………………………………………………………………………………………………………….  3

1- 3           اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………..   4

1-4-1         اهداف اصلی………………………………………………………………………………………………………………………………………..   11

    اهداف جزئی………………………………………………………………………………………………………………………………….      2 1
1-5-1         سوال اصلی……………………………………………………………………………………………………………………………………….   12

 سوالهای جزئی………………………………………………………………………………………………………………………………     12
1-6             تعریف مفهومی………………………………………………………………………………………………………………………………     13

1-7            سازماندهی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………….  13

فصل 2:      مبانی تحقیق وبررسی پیشینه تحقیق………………………………………………………………………     16

2-1             مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………..     16

2-2           مبانی نظری تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………     17

2 -2-1       کارآفرینی اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………………….     17

2-2-1-1    تعریف کارآفرینی اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………     17

2- 2-1-2    مفهوم کارآفرینی   اجتماعی…………………………………………………………………………………………………………       18

2-2-1-3     کسب و کارهای اجتماعی…………………………………………………………………………………………………………….     25

2-2-1-4      نظریه های کارآفرینی اجتماعی………………………………………………………………………………………………..      26

2-2-1-5     طبقه بندی کارآفرینان اجتماعی…………………………………………………………………………………………………     28

2-2-1-6     اشتراکات و تفاوت های کارآفرینی اجتماعی و اقتصادی………………………………………………………………   30

2-2-2         تامین مالی…………………………………………………………………………………………………………………………………..    33

2-2-3          انوع تقسیم بندی روش های تامین مالی…………………………………………………………………………………..    34

2-2-3-1        درآمد زایی……………………………………………………………………………………………………………………………….    36

2-2-3-1-1    تجاری سازی……………………………………………………………………………………………………………………………..    36

2-2-3-1-2    درآمد حق عضویت………………………………………………………………………………………………………………………   45

2-2-3-1-3     مدیریت کارآمد………………………………………………………………………………………………………………………….   46

2-2-3-2        سرمایه گذاری…………………………………………………………………………………………………………………………     58

2-2-2-2-1    منابع شخصی……………………………………………………………………………………………………………………………….  58

2-2-3-2-2      نیکوکاری ریسک پذیر……………………………………………………………………………………………………………….  58

2-2-3-3         کمک های مالی…………………………………………………………………………………………………………………………   63

2-2-3-3-1     کمک های مالی توسط شرکت………………………………………………………………………………………………….   66

2-2-3-3-2    کمک های مالی افراد…………………………………………………………………………………………………………………   69

2-2-3-3-3     وقف……………………………………………………………………………………………………………………………………………   73

2-2-3-3-4    اهدای زمان   ……………………………………………………………………………………………………………………………..   78

2-2-3-3-5    تامین مالی جمعی……………………………………………………………………………………………………………………     94

2-2-3-4      کمک های دولتی………………………………………………………………………………………………………………………    105

2-3             مدل های تامین مالی کارآفرینان اجتماعی……………………………………………………………………………….    112

2-4-1         پیشینه تحقیقا داخلی…………………………………………………………………………………………………………………..    137

2-4-2          پیشینه تحقیقات خارجی……………………………………………………………………………………………………………..   137

2-5            جمع بندی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….  140

فصل 3         روش شناسی تحقیق………………………………………………………………………………………………

3-1              مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….       148

3-2            روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………..    148

3-2-1         طرح تحقیق آمیخته…………………………………………………………………………………………………………………..    148

3-2-1         فرآیند اجرایی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………    149

3-3         جامعه آماری……………………………………………………………………………………………………………………………………   150

3-4          روش نمونه گیری و نمونه آماری………………………………………………………………………………………………….     150

3-5          حجم نمونه……………………………………………………………………………………………………………………………………..    152

3-6          روش گردآوری دادها……………………………………………………………………………………………………………………….   151

3-7         اعتبار بیرونی تحقیق(پایایی)……………………………………………………………………………………………………………..  152

3-8         اعتبار درونی تحقیق(روایی)………………………………………………………………………………………………………………   152

3-9        روش تجزیه و تحلیل داده ها………………………………………………………………………………………………………………   152

فصل 4    تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق…………………………………………………………………………………….

4-1        مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………..     155

4-2           آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………………………………     155

4-2-1        متغیرهای جمعیت شناسی……………………………………………………………………………………………………….       155

4-4-2-1-1   سن پاسخ دهندگان مدل………………………………………………………………………………………………………..      156

4-2-1-2      تحصیلات پاسخ دهندگان……………………………………………………………………………………………………..       158

4-2-1-3      جنسیت پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………………………..     159

4-2-1-4      سال شکل گیری کسب و کارها………………………………………………………………………………………………      160

4-2-2          آمار توصیفی متغیرها……………………………………………………………………………………………………………….     162

4-3            آمار استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………………       175

4-3-1        تحلیل داده های کیفی……………………………………………………………………………………………………………………  175

4-3-2         مدل معادلات ساختاری………………………………………………………………………………………………………………    182

4-3-2-1      ارزیابی ویژگی های فنی مدل اندازه گیری………………………………………………………………………………….   182

4-3-2-1-1   پایایی سازه ها وروایی همگرا…………………………………………………………………………………………………….     182

4-3-2-3      روایی واگرا……………………………………………………………………………………………………………………………………    183

4-3-2-3        معناداری متغیرها و بارورها عاملی(بخش اندازه گیری)………………………………………………………….     184

4-3-2-4      معناداری متغیرها و ظرایب مسیر(بخش ساختاری)…………………………………………………………………….   188

4-4              برازش کلی تحلیل مسیر………………………………………………………………………………………………………….     190

فصل  5      نتیجه گیری و پیشنهادات…………………………………………………………………………………………….    215

5-1           مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………..    193

5-2           تحلیل براساس سوالهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………   193

5-3         بحث و جمع بندی…………………………………………………………………………………………………………………………….    195

5-4          محدودیت های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..     222

5-5          پیشنهادات تحقیق براساس مبانی نظری…………………………………………………………………………………………..   222

5-5-1       پیشنهادات کاربردی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 222

5-5- 2       پیشنهادات جهت تحقیقات آینده……………………………………………………………………………………………………..  222

فهرست مراجع………………………………………………………………………………………………………………………………………………      223

پیوست یک: پرسش های مصاحبه………………………………………………………………………………………………………………… 235

پیوست دو: سوال های پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………………. . 236

 

فهرست شکل ها

شکل1-1  کارآفرینی اجتماعی مکمل دولت و بازار…………………………………………………………………………………………..          4

شکل2-2   عوامل موفقیت کارآفرینی اجتماعی…………………………………………………………………………………………………        27

شکل2-3  کمک مالی متقابل……………………………………………………………………………………………………………………………….      40

شکل2-3    نقشه پرتوی………………………………………………………………………………………………………………………………………      42

شکل3-4   ذینفعان تامین مالی در سامانه سیدز…………………………………………………………………………………………………     103

شکل2-5    شرکت های اجتماعی جاسازی شده………………………………………………………………………………………………….   3 11

شکل2-6    شرکت های اجتماعی یکپارچه…………………………………………………………………………………………………………..    114

شکل2-7   شرکت های اجتماعی خارجی……………………………………………………………………………………………………………….   115

شکل2-8   مدل حمایتی کارآفرین……………………………………………………………………………………………………………………….     116

شکل2-9  مدل واسطه بازار………………………………………………………………………………………………………………………………………  117

شکل2-10  مدل استخدام………………………………………………………………………………………………………………………………………    118

شکل2-11   مدل هزینه خدمات…………………………………………………………………………………………………………………………..     119

شکل2-12  مدل کمک های مالی………………………………………………………………………………………………………………………….    120

شکل2-13  مدل ارتباط بازار…………………………………………………………………………………………………………………………………..   121

شکل2-14  مدل پیچیده………………………………………………………………………………………………………………………………………..    123

شکل2-15  مدل ترکیبی…………………………………………………………………………………………………………………………………………   124

شکل2-16   مدل فرانشیز………………………………………………………………………………………………………………………………………..   125

شکل2-17   مدل شرکت خصوصی و غیرانتفاعی…………………………………………………………………………………………………….  126

شکل2-18   تامین مالی کارآفرینان اجتماعی……………………………………………………………………………………………………….    127

شکل3-1  روش ترکیب داده ها…………………………………………………………………………………………………………………………..      149

شکل3-3 فرایند اجرای تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………    149

شکل4-1 نسبت سنی پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………………………………    157

شکل4-2 نسبت تحصیلی پاسخ دهندگان………………………………………………………………………………………………………….     158

شکل 4-3 نسبت جنسیت پاسخ دهندگان……………………………………………………………………………………………………………   159

شکل 4-4 سال شکل گیری کسب و کار…………………………………………………………………………………………………………….     161

شکل 4-5 سال فروش محصولات…………………………………………………………………………………………………………………………     164

شکل 4-7 ضرایب استاندارد مدل…………………………………………………………………………………………………………………………     187

شکل 4-8 مقادیر تی مدل………………………………………………………………………………………………………………………….     189

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

جدول2-1 تعریف کارآفرینی اجتماعی……………………………………………………………………………………………………….    . .         17

جدول2-2 ماتریس ارزش بازگشت……………………………………………………………………………………………………………….             43

جدول2-3 مکانیزم تخصیص قیمت……………………………………………………………………………………………………………..             44

جدول2-4 میزان برگشتی مورد نیاز از تصمیمات سرمایه گذاری………………………………………………………………….          60

جدول2-5 عوامل اثرگذار بر اقدام فعالیت های خیرخواهانه و وقف………………………………………………………………….         76

جدول2-6 ابعاد داوطلبانه…………………………………………………………………………………………………………………………………..         92

جدول2-7 بودجه دولتی برای زیر مجموعه سازمان های غیرانتفاعی مختلف آمریکا………………………………………        110

جدول2-8 توصیف اختصارات شرکت های اجتماعی…………………………………………………………………………………….          9 11

جدول2-9 تامین مالی شرکت ها در چرخه عمر………………………………………………………………………………………………..      132

جدول2-10 انواع بودجه ی مرحله توسعه…………………………………………………………………………………………………………..      133

جدول 2-11 پیشینه تحقیقات داخلی……………………………………………………………………………………………………….      137

جدول 2-12 پیشینه تحقیقات خارجی……………………………………………………………………………………………………………         137

جدول  3-1   جدول مورگان………………………………………………………………………………………………………………….. ……           151

جدول4-1 فراوانی سن پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………………………..          156

جدول 4-2 فراوانی تحصیلات پاسخ دهندگان…………………………………………………………………………………………………..       157

جدول4-3 فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان……………………………………………………………………………………………………….       159

جدول4-4 فراوانی سال شکل گیری کسب و کار……………………………………………………………………………………………….      160

جدول4-5 آمار توصیفی متغیر اولویت سازمان……………………………………………………………………………………………………     162

جدول4-6 میزان حمایت کسب و کارها از سازمان ها و موسسه ها……………………………………………………………………     163

جدول4-7 میزان استفاده از فروش خدمات و محصولات شرکت ها……………………………………………………………………    163

جدول4-8 موقعیت بازار کسب و کارها در سه سال گذشته…………………………………………………………………………………    165

جدول4-9 در دوسال گذشته اولین شرکت در ارائه محصولات جدید……………………………………………………………….    165

جدول 4-10 میزان آزمایش شرکت ها در زمینه ورود به بازارهای جدید…………………………………………………………..  166

جدول4-11 موانع پیش روی کسب و کارهای اجتماعی……………………………………………………………………………………… 166

جدول4-12 میزان دریافت حق عضویت…………………………………………………………………………………………………………….   166

جدول4-13 میزان تمایل مشتریان به پرداخت به هر قیمتی که برای محصولات و خدمات……………………………   167

جدول4-14 نوع مدیریت سازمان…………………………………………………………………………………………………………………………  167

جدول 4-15 میزان مهارت های مدیریت کسب و کارها…………………………………………………………………………………..   168

جدول 4-16 میزان استفاده کسب و کارهای اجتماعی از روش تامین مالی جمعی……………………………………….    168

جدول4-17 انواع روش های جمع آوری کمک های مالی و اعانه…………………………………………………………………….   169

جدول4-18 میزان استفاده کسب و کارها اجتماعی از موقوفات………………………………………………………………………..  171

جدول4-19 نوع کارکنان……………………………………………………………………………………………………………………………………   172

جدول 4-20 میزان تاثیر مهارت های کارکنان در زمینه مزایای مورد نظر………………………………………………………  173

جدول 4-21 میزان حمایت های دولتی…………………………………………………………………………………………………………….  175

جدول4-22 میزان استفاده از سرمایه گذاری……………………………………………………………………………………………………   179

جدول4-23 ضرایب میانگین واریانس استخراج شده، پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ……………………………………… 183

جدول4-24 اعدا معناداری بخش اندازه گیری مدل معادلات ساختاری…………………………………………………………    187

جدول4-25 اعدا معناداری بخش ساختاری مدل معادلات ساختاری………………………………………………………………..  189

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 1-1 مقدمه:

کارآفرینی اجتماعی ترکیبی از دو عبارت کارآفرینی و اجتماعی است. کارآفرینی به عنوان فرایندی است که پیشرفت اجتماعی را تسریع می بخشد. این پدیده و رشد آن در سال های اخیر توجهات زیادی را به خود جلب کرده است و می توان گفت که توجه به کارآفرینی اجتماعی از طرف پژهشگران ناشی از تغییراتی است که در محیط رقابتی اتفاق افتاده است که سازمانهای غیر انتفاعی با آن رو به رو هستند. امروزه این سازمانها در محیط سرمایه گذاری فشرده تر با رقابت در حال رشد است(اوپرمن،1994)[1]. ابتکارات دولت ها، روابط بین دولت ها و سازمانهای غیر انتفاعی را تحت تأثیر و تغییر داده است. و رقابت را با ورود تأمین کنندگان سرمایه ای جدید برای بازارهای سنتی که قبلا توسط سازمان های غیر انتفاعی جواب داده می شد را تشدید کرده است و این کار سبب شده که سازمانهای غیر انتفاعی یک ژست رقابتی در فعالیت هایشان بگیرند و برروی برونداد هایی تمرکز کنند که هدف سیاسی دولت است و به دنبال راه های نوآورانه ای برای ارائه ارزش عالی تر به بازار هدف و کسب مزایای رقابتی برای سازمان اجتماعی باشند. امروزه در سرتا سر جهان سازمان ها و نهادهای مختلف غیرانتفاعی و مدنی به شناسایی، معرفی و تشویق کارآفرینان مبادرت کرده اند. برای مثال بنیاد پژواک سبز، در نیویورک، مرکزهای کارآفرینان اجتماعی تحت پوشش مرکز بین المللی کارآفرینی اجتماعی، صندوق توسعه کارآفرینی را برتر[2] در سانفرانسیسکو، بنیاد آشوکا[3] در زمینه های کمک سرمایه ای مخاطره آمیز به کارافرینان، برگزاری سمینارهای آموزشی، مشاوره، خدمات بازرگانی، آموزش و پرورش کودکان، فعالیت های محیط زیست، کاهش فقر و

در اقتصاد ایران همانگونه که در برنامه اول و دوم و سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ذکر شده است، بخش کشاورزی محور توسعه قرار گرفته است و سعی دولت بر این بوده است که جهت اعتبارات حتی المقدور به طرف بخشهای تولیدی کشاورزی سوق پیدا نماید. بدین منظور در قوانین برنامه ، افزایش سهم تسهیلات بانکی ارزان و ایجاد

 

بنزیل آدنین در سطوح 0، 100 و 200 میلی گرم در لیتر توسط محلول­پاشی برگی در طی سه مرحله با فواصل زمانی 15 روز یکبار انجام گرفت. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی و با چهار تکرار انجام شد. اثر هورمون­های جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین در سطح 200 میلی­گرم در لیتر بر تعداد برگ و ارتفاع گیاه موثر بود. بالاترین مقدار رنگدانه­های فتوسنتزی در گیاهان برگ زینتی فیکوس بنجامین، شفلرا و آرالیا در سطح توام 200 میلی­گرم در لیتر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بدست آمد. بالاترین مقدار کربوهیدرات محلول در گیاهان برگ زینتی فیکوس بنجامین، شفلرا و آرالیا دروغین به ترتیب در سطح 200 میلی­گرم در لیتر جیبرلیک اسید، 200 میلی­گرم در لیتر جیبرلیک اسید + 100 میلی­گرم در لیتر بنزیل­آدنین و 200 میلی­گرم در لیتر جیبرلیک اسید + 100 میلی­گرم در لیتر بنزیل­آدنین بدست آمد. بالاترین مقدار قند احیاء در سه گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین، شفلرا و آرالیا دروغین مربوط بود به تیمارهای 200 میلی­گرم در لیتر و شاهد به ترتیب با میانگین 17/31، 58/57 و 28/40 درصد بود. با توجه به نتایج بدست آمده بیشترین مقدار قند احیاء در سه گیاه مورد بررسی مربوط بود به گیاه فیکوس بنجامین که نسبت به به دو گیاه برگ زینتی دیگر مقدار قند احیاء آن بیشتر بود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که غلظت­های توام 200 میلی گرم در لیتر تنظیم­کننده­های رشد جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین، میزان رشد مورفولوژیکی، تسریع سنتز کلروفیل و کارتنوئید و میزان قند احیاء و کربوهیدرات محلول را به طور قابل توجهی در گیاهان برگ زینتی آرالیای دروغین، شفلرا و فیکوس بنجامین افزایش داد.

 

کلیدواژه­ها: تنظیم­کننده­های رشد گیاهی، سطح برگ، قندهای احیاء، کربوهیدرات محلول، گیاهان برگ زینتی، مقدار کلروفیل برگ.

 

 

 

 

           

 

فصل اول : مقدمه

1-1 کشف مواد رشد گیاهی. 2

1-1-1 جیبرلین­ها.. 2

1-1-1 سایتوکنین­ها. 2

1-2 خلاصه­ای درباره­ی تنظیم­کننده رشد گیاهی جیبرلین­ و سیتوکنین­ها   3

1-2-1 جیبرلین­ها.. 3

1-2-2 سایتوکنین­ها. 5

1-3 اثرات فیزیولوژیکی جیبرلین­ها.. 6

1-4 بیوسنتز سیتوکنین­ها. 8

1-4-1 سیتوکنین­های ترکیبی و آزاد و تجزیه آن­ها.. 8

1-4-2 اثرات فیزیولوژیکی سیتوکنین­ها. 9

1-5 اثرات مواد رشد گیاهی در فرآیندهای فتوسنتزی و تقسیط مواد غذایی  11

1-5-1 جیبرلین­ها و فتوسنتز.. 11

1-5-2 سیتوکنین­ها و فتوسنتز.. 14

1-6 معرفی گیاهان مورد مطالعه. 17

فصل دوم: بررسی منابع. 19

2-1 اثرات تنظیم­کننده­های رشد گیاهی.. 20

2-1-1 اثرات تنظیم­کننده­های رشد گیاهی بر تغییرات مورفولوژیکی.. 20

2-1-2 اثرات تنظیم کننده­های رشد گیاهی بر تغییرات فیزیولوژیکی  30

2-3 هدف از پژوهش. 31

فصل سوم: مواد و روشهای آزمایشگاهی. 32

3-1 شرایط اقلیمی محل اجرای آزمایش. 33

3-2 تهیه ظروف کاشت و خاک گلدان. 33

3-3 آماده کردن گیاهان.. 33

3-4 تیمارها. 34

3-5 مواد شیمیایی مورد استفاده در پژوهش. 36

 

3-6 طرح مورد استفاده تیمارهای آزمایش. 36

3-7 عملیات داشت.. 37

3-7-1 آبیاری. 37

3-7-2 کوددهی. 37

3-8- کاربرد هورمونها روی گیاهان. 37

3-9 پارامترهای رشدی و مورفولوژیک. 37

3-9-1 ارتفاع گیاه. 37

3-9-2 قطرساقه گیاه. 37

3-9-3 تعداد برگ. 38

3-9-4 شاخص سطح برگ …………………………………………………………………………………..38

3-9-5 میزان شاخص کلروفیل. 38

3-9-6 تعداد میانگره. 39

3-9-7 طول شاخه جانبی. 39

3-9-8 تعداد شاخه جانبی. 39

3-9-9 حجم ریشه. 39

3-9-10 طول ریشه. 39

3-9-11 وزن تر برگ، ساقه، ریشه و کل گیاه. 39

3-9-12 وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و کل گیاه. 39

3-10-6-2 پارامترهای بیوشیمیایی. 40

3-10-1 سنجش مقدار کلروفیل و کاروتنوئید. 40

3-10-2 قندهای احیاكننده. 41

3-10-2-1 رسم منحنی استاندارد. 41

3-10-2-3 تهیه محلول‌های مورد نیاز. 41

3-10-2-4 تهیه محلول سولفات مس. 41

3-5-6-4 تهیه محلول فسفومولیبدیك اسید. 41

3-10-3 کربوهیدرات­های محلول.. 42

3-10-3-1 رسم منحنی استاندارد. 42

3-10-3-2 تهیه معرف آنترون. 42

3-11 آنالیز آماری. 43

3-10-3-2 منحنی­های استاندارد مورد استفاده.. 44

فصل چهارم: نتایج. 45

4-1 نتایج آزمایش گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین. 46

4-1-1 پارامترهای مورد مطالعه، 60 روز پس از اولین محلولپاشی.. 46

4-1-1-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 46

4-1-1-1-1 قطر ساقه. 46

4-1-1-1-2 ارتفاع گیاه. 46

4-1-1-1-3 سطح برگ. 46

4-1-1-1-4 تعداد برگ.. 47

4-1-1-1-5 محتوای کلروفیل برگ. 47

4-1-1-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 47

4-1-2 پارامترهای مورد مطالعه، 120 روز پس از اولین محلولپاشی  51

4-1-2-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 51

4-1-2-1-1 ارتفاع گیاه.. 51

4-1-2-1-2 قطر ساقه. 51

4-1-2-1-3 محتوای کلروفیل برگ. 51

4-1-2-1-4 سطح برگ.. 52

4-1-2-1-5 تعداد برگ.. 52

4-1-2-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 52

4-1-3 پارامترهای مورد مطالعه، 180 روز پس از اولین محلولپاشی  56

4-1-3-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 56

4-1-3-1-1 ارتفاع گیاه.. 56

4-1-3-1-2 قطر ساقه.. 56

4-1-3-1-3 فواصل میانگره. 56

4-1-3-1-4 تعداد شاخه. 56

4-1-3-1-5 سطح برگ. 57

4-1-3-1-6 تعداد برگ. 57

4-1-3-1-7 حجم ریشه.. 57

4-1-3-1-8 طول ریشه.. 58

4-1-3-1-9 وزن تر برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 58

4-1-3-1-10 وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 58

4-1-3-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 59

4-1-3-3 پارامترهای شیمایی. 64

4-1-3-3-1 قندهای احیاء. 64

4-1-3-3-2 کربوهیدرات محلول. 64

4-2 نتایج آزمایش گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا. 65

4-2-1 پارامترهای مورد مطالعه، 60 روز پس از اولین محلولپاشی. 65

4-2-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 65

4-2-1-1 ارتفاع گیاه. 65

4-2-1-2 قطر ساقه. 65

4-2-1-3 سطح برگ. 66

4-2-1-4 تعداد برگ. 66

4-2-1-5 شاخص کلروفیل. 66

4-2-1-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 67

4-2-2 پارامترهای مورد مطالعه، 120 روز پس از اولین محلولپاشی  71

4-2-2-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 71

4-2-2-1-1 ارتفاع گیاه. 71

4-2-2-1-2 قطر ساقه. 71

4-2-2-1-3 شاخص کلروفیل. 71

4-2-2-1-4 سطح برگ. 72

4-2-2-1-5 تعداد برگ. 72

4-2-2-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 72

4-2-3 پارامترهای مورد مطالعه، 180 روز پس از اولین محلولپاشی  77

4-2-3-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 77

4-2-3-1-1 ارتفاع گیاه. 77

4-2-3-1-2 قطر ساقه. 77

4-2-3-1-3 شاخص کلروفیل. 77

4-2-3-1-5 حجم ریشه. 78

4-2-3-1-6 سطح برگ. 78

4-2-3-1-7 تعداد برگ. 78

4-2-3-1-8 طول ریشه. 78

4-2-3-1-9 فواصل میانگره. 79

4-2-3-1-10 وزن تر برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 79

4-2-3-1-11 وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 79

4-2-3-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 80

4-2-3-3 پارامترهای شیمایی. 86

4-2-3-3-1 قندهای احیاء. 86

4-2-3-3-2 کربوهیدرات محلول. 86

4-3 نتایج آزمایش گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین. 87

4-3-1 پارامترهای مورد مطالعه، 60 روز پس از اولین محلولپاشی. 87

4-3-1-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 87

4-3-1-1-1 ارتفاع گیاه. 87

4-3-1-1-2 قطر ساقه. 88

4-3-1-1-2 تعداد شاخه. 88

4-3-1-1-3 طول شاخه­های جانبی.. 88

4-3-1-1-4 سطح برگ. 88

4-3-1-1-5 تعداد برگ. 89

4-3-1-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 89

4-3-2 پارامترهای مورد مطالعه، 120 روز پس از اولین محلولپاشی  93

4-3-2-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 93

4-3-2-1-1 ارتفاع گیاه. 93

4-3-2-1-2 قطر ساقه. 93

4-3-2-1-3 تعداد شاخه. 93

4-3-2-1-4 طول شاخه جانبی. 94

4-3-2-1-5 سطح برگ. 94

4-3-2-1-6 تعداد برگ. 94

4-3-2-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 94

4-3-3 پارامترهای مورد مطالعه، 180 روز پس از اولین محلولپاشی  99

4-3-3-1 پارامترهای مورفولوژیکی. 99

4-3-3-1-1 ارتفاع گیاه. 99

4-3-3-1-2 قطر ساقه. 99

4-3-3-1-3 تعداد شاخه. 99

4-3-3-1-4 طول شاخه جانبی. 99

4-3-3-1-5 سطح برگ. 100

4-3-3-1-6 تعداد برگ. 100

4-3-3-1-7 شاخص کلروفیل. 100

4-3-3-1-8 حجم ریشه. 100

4-3-3-1-9 طول ریشه. 101

4-3-3-1-10 فواصل میانگره. 101

4-3-3-1-11 وزن تر برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 101

4-3-3-1-12 وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل. 102

4-3-3-2 پارامترهای رنگدانه­های فتوسنتزی.. 103

4-3-3-3 پارامترهای شیمایی. 110

4-3-3-3-1 قندهای احیاء.. 110

4-3-3-3-2 کربوهیدرات محلول. 110

فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری.. 112

5-1 پارامترهای رشد و مورفولوژیک. 113

5-2 رنگیزه­های فتوسنتزی.. 117

5-3 وزن تر و خشک برگ، ساقه، ریشه و کل. 119

5-4 میزان قند احیاء و کربوهیدرات محلول.. 120

5-5 نتیجه­گیری……………………………………………………………………………………………………………122

5-6 پیشنهادها. 123

فصل ششم منابع…….………………………………..…..……………………………..124

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل­ها

1-1 فرمول ساختمانی انت-جیبرلان و جیبرلیک اسید. 4

1-2 فرمول ساختمانی برای (6-دهیدروکسی-3-متیل-ترانس-2-بوتیل-آمینو، پورین)  5

3-1 شمایی از قلمه­های در حال ریشه­زایی.. 34

3-2 ترازوی حساس مورد استفاده برای توزین هورمون­ها.. 35

3-3 شمایی از طرح در حال آزمایش. 36

3-4 شمایی از دستگاه کلروفیل­سنج (Spad).. 39

3-5 دستگاه ترازو و اسپکتروفتومتر برای اندازه گیری کلروفیل و کارتنوئید  40

3-6 منحنی استاندارد مربوط به غلظت قند احیاء. 44

3-7 منحنی استاندارد مربوط به غلظت کربوهیدرات محلول. 44

4-1 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر قندهای احیاء گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین (Dizigotheeca elegantissima) در شرایط آبیاری میست   64

4-2 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر کربوهیدرات محلول گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین (Dizigotheeca elegantissima) در شرایط آبیاری میست. 65

4-3 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر قندهای احیاء گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا (Schefflera arboricola) در شرایط آبیاری میست   86

4-4 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر کربوهیدرات محلول گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا (Schefflera arboricola) در شرایط آبیاری میست  87

4-5 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر قندهای احیاء گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین (Ficus benjamina) در شرایط آبیاری میست   110

4-6 تاثیر هورمون جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین پس از 180 روز بر کربوهیدرات محلول گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین (Ficus benjamina) در شرایط آبیاری میست   111

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جدول­ها

4-1 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین در شرایط آبیاری میست 60 روز پس از اولین محلول­پاشی. 48

4-3 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی آرالیای دروغین 60 روز پس از محلول­پاشی

. 49

4-3 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه های فتوسنتزی آرالیای دروغین 60 روز پس از محلول­پاشی

. 50

4-4 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین در شرایط آبیاری میست 120 روز پس از اولین محلول­پاشی. 53

4-5 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل آدنین بر شاخص­های رشدی آرالیای دروغین 120 روز پس از محلول پاشی

. 54

4-6 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه های فتوسنتزی آرالیای دروغین 120 روز پس از محلول­پاشی

.. 55

4-7 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 60

4-7 ادامه نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی آرالیای دروغین در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 60

4-8 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی آرالیای دروغین، 180 روز پس از محلول­پاشی.. 61

4-9 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی آرالیای دروغین 180 روز پس از محلول­پاشی

. 62

4-10 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر وزن تر و خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل آرالیای دروغین 180 روز پس از محلول­پاشی. 63

4-11 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا در شرایط آبیاری میست 60 روز پس از اولین محلول­پاشی. 68

4-12 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی شفلرا اکتینوفیلا پس از 60 روز از محلول­پاشی

. 69

4-13 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی شفلرا اکتینوفیلا پس از 60 روز از محلول­پاشی

.. 70

4-14 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا در شرایط آبیاری میست 120 روز پس از اولین محلول­پاشی. 74

4-15 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی شفلرا اکتینوفیلا پس از 120 روز از محلول­پاشی

. 75

4-16 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی شفلرا اکتینوفیلا پس از 120 روز از محلول­پاشی

.. 76

4-17 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 81

4-17 ادامه نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی شفلرا اکتینوفیلا در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 82

4-18 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی شفلرا اکتینوفیلا پس از 180 روز از محلول­پاشی

. 83

4-19 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی شفلرا اکتینوفیلا پس از 180 روز از محلول­پاشی

. 84

4-20 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر وزن تر و خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل شفلرا اکتینوفیلا پس از 180 روز از محلول­پاشی.. 85

4-21 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین در شرایط آبیاری میست 60 روز پس از اولین محلول­پاشی. 90

4-22 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی فیکوس بنجامین 60 روز پس از محلول­پاشی

. 91

4-23 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی فیکوس بنجامین 60 روز پس از محلول­پاشی

.. 92

4-24 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین در شرایط آبیاری میست 120 روز پس از اولین محلول­پاشی. 96

4-25 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی فیکوس بنجامین 120 روز پس از محلول­پاشی

. 97

4-26 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی فیکوس بنجامین 120 روز پس از محلول­پاشی

. 98

4-27 نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 105

4-27 ادامه نتایج تجزیه واریانس اثر جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر پارامترهای رشدی و رنگدانه­های فتوسنتزی گیاه برگ زینتی فیکوس بنجامین در شرایط آبیاری میست 180 روز پس از اولین محلول­پاشی. 106

4-28 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر شاخص­های رشدی فیکوس بنجامین 180 روز پس از محلول­پاشی

. 107

4-29 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر رنگدانه­های فتوسنتزی فیکوس بنجامین 180 روز پس از محلول­پاشی

. 108

4-30 اثر متقابل سطوح جیبرلیک اسید و بنزیل­آدنین بر وزن تر و خشک برگ، ساقه، ریشه و وزن کل فیکوس بنجامین 180 روز پس از محلول­پاش

 

 

  

فصل اول

مقدمه

 
 
 
 
 
 

 

 

 

1-1 کشف مواد رشد گیاهی

1-1-1 جیبرلین­ها

درحضور ماده بازدارنده رشد فوزاریک اسید (5 –n بوتیل پیکولینیک اسید) مرحله تصفیه و خالص سازی ماده ی تولید شده ی باکانا جلوگیری می شود. به هرحال، درسال 1935 یابونا ماده­ای کریستالی شکل فعال را از محیط کشت استریل تصفیه شده جیبرلا فوجیکوری جدا کرد (یابونا، 1935). این ماده هنگامی که در ریشه­های گیاهچه­های برنج به کار رفت باعث تحریک رشد آن شد و جیبرلینA نامیده شد. این اولین باری بود که اصطلاح جیبرلین در منابع علمی مورد استفاده قرار می­گرفت. یاباتا و سیمیکی (1983) در کریستاله کردن جیبرلین Aو جیبرلین B موفق بودند اما به علت جنگ، مطالعه بر روی جیبرلین کنار گذاشته شد. در دهه 1950 مطالعات متمرکزی توسط دانشمندان انگلیسی، آمریکایی و ژاپنی بر روی خواص تنظیم­کنندگی رشد، جیبرلیک اسید و شناسایی جیبرلین در عصاره قارچی صورت گرفت و آنها سرانجام این ترکیب را در گیاهان عالی کشف کردند. درسال 1954 محققان انگلیسی (برایان و همکاران، 1954) خصوصیات تنظیم­کننده رشد گیاهی جیبرلیک اسید را در فرآورده حاصل از قارچ Gibberella fujikuroi تشخیص دادند. درسال 1955 دانشمندان آمریکایی (استولا وهمکاران، 1955) آنچه را که جیبرلین A یا جیبرلین X می­باشد از محیط کشت تصفیه شده و استریل جیبرلا فوجیکوری شناسایی کردند. همچنین در سال 1955 دانشمندان ژاپنی (تاکاهشی و همکاران، 1955) دریافتند که جیبرلین A حاوی سه ترکیب متمایز است که آنها را ، و نامیدند. هم اکنون توافق کلی بر این است که جیبرلین X، جیبرلیک اسید و ترکیبات مشابهی هستند. در حقیقت امروزه جیبرلیک اسید و GA3 با هم مترادف می­باشند. در طی سال 1956 رادلی موادی مشابه جیبرلیک اسید در گیاهان شناسایی نمود و از آن زمان تاکنون جیبرلین­ها به عنوان یک ماده عمومی گسترش یافته در گیاهان عالی نشان داده شده است (تاکاهاشی و همکاران، 1991).

تاکاهاشی و همکاران در سال 1957، ترکیب را از جیبرلا فوجیکوری تشخیص دادند و نشان داد که شبیه به جیبرلین A است که توسط استودال در سال 1955 کشف شده بود اما هیچ وجه تشابهی برای یا وجود ندارد. مک میلان و تاکاهاشی (1968) شماره­های مشخصی را از جیبرلین تا بدون توجه به منشا آنها در نظر گرفتند. این روش امروزه نیز برای بیش از 90 نوع جیبرلین شناخته شده و رایج نیز، استفاده می­شود.

 

 

 

1-1-2 سیتوکنین­ها

هابرلنت (1913) نشان داد که مواد ترشح شده از آوند آبکشی قابلیت تحریک در تکثیر سلولی در بافت­های غده سیب زمینی را دارد. تقریبا یک سال بعد، ون آوربیک و همکاران (1914) نشان دادند که مواد ایجاد شده طبیعی در شیره نارگیل (آندوسپرم مایع) توانایی تسریع تکثیر سلولی در جنین­های تازه داتورا را دارا می­باشد. ون اوربیک و همکاران (1944) گزارش دادند که عصاره موجود در جنین تاتوره، مخمر، جوانه گندم و پودر بادام، تقسیم سلولی را در محیط­های کشت جنین تاتوره تسریع کردند و به دنبال آن نشان دادند که این مواد از گستردگی عمل لازم برخوردار هستند. تحقیق هابرلنت توسط جابلونسکی و اسلوگ درسال 1954 توسعه یافت، آنها نشان دادن که سلول­های بافت آوندی محتوی موادی هستند که تقسیم سلولی را در گیاهان تنباکو تحریک می­کنند. میلر و همکاران در سال b1955 اولین کسانی بودند که از جداسازی و تصفیه کینتین (6 فورفوریل ­آمینو پورین) خبر دادند، که ­این ماده از DNA موجود در اسپرم کهنه و اتوکلاو شده شاه ماهی به دست آمده و آنها این ترکیب را کینتین نامیدند. زیرا این ماده قابلیت تسریع در تقسیم سلولی با سیتوکینز را در بافت مغزی تنباکو دارا بود (میلر و همکاران، a1955). هال و دروپ (1955) نشان دادند که با اتو­کلاو کردن مخلوط آدنین و فورفوریل آمین می توان کینتین را تولید کرد و به دنبال آن نشان دادند که کینتین می­تواند از تجزیه فراورده­های DNA به دست آید. میلر در سال 1961 از شناسایی یک ترکیب طبیعی شبیه کینتین در ذرت گزارش داد، این ترکیب بعدا زآتین نامیده شد. لتام (1963) اثر زآتین را به عنوان یک عامل تحریک کننده تقسیم سلولی ذرت بیان نمود و بعدا خواص شیمیایی این ماده را تشریح کرد (لتام، 1964). شاو و ویلسون (1964) در آزمایشی دیگر ساختمان زآتین را شناسایی کردند و نشان دادند که این ماده یک ترکیب مصنوعی نبوده است. بعد از طبقه بندی منابع موجود در این زمینه کشف زآتین را به لتام و میلر نسبت دادند (1963). از زمان کشف زآتین تاکنون سیتوکنین­های اضافی بی شماری یافت شده­اند و در سراسر سلسله گیاهی دیده می­شوند.

 

1-2 خلاصه­ای درباره­ی تنظیم­کننده رشد گیاهی جیبرلین­ و سیتوکنین­ها

1-2-1 جیبرلین­ها

جیبرلین­ها گروهی از مواد رشد گیاهی می­باشند که از نظر ساختاری دارای اسکلتی از جیبرلان می­باشند (شکل 1-الف). این مواد، تقسیم سلولی و طویل شدن سلول را تحریک می کنند و دیگر اعمال تنظیم­کنندگی آنها به روشی مشابه جیبرلیک اسید انجام می شود.

GA3 اولین جیبرلین تجارتی قابل دسترس بود. این ترکیب از لحاظ قدمت تاریخی نیز جیبرلیک اسید نامیده شده است و در سیستم­های سنجش زیستی به عنوان یک شاخص استاندارد از آن استفاده شده است و به همین دلیل فرمول ساختمانی این ترکیب نماینده بیش از 90 نوع جیبرلین شناخته شده امروزی می­باشد (شکل 1-ب).

 

شکل 1- 1 الف فرمول ساختمانی انت-جیبرلان که ستون اصلی برای تمام جبرلین ها است (راست). 1-ب فرمول ساختمانی برای جیبرلیک اسید (GA3) (چپ)

 

جیبرلین­ها برای اولین بار در قارچ جیبرلا فوجیکوری شناسایی شدند. از زمان کشف جیبرلین­ها تاکنون این مواد در سراسر گیاهان شامل نهاندانگان، بازدانگان، سرخس­ها، جلبک­های قهوه­ای، جلبک­های سبز، قارچ­ها و باکتری­ها به طور وسیعی یافت شده اند (لانگ،1970).

به طور کلی پذیرفته شده است که جیبرلین­ها از طریق مسیر مالونیک اسید در شاخه­های متوسط جوان در حال رشد فعال و دانه­های در حال نمو سنتز می­شوند. نشان داده شده است که جیبرلین­ها در تعدادی از فرآبندهای فیزیولوژیک گیاهان به کار گرفته می شوند. اما جنس و گونه به اضافه دیگر عوامل تعیین خواهند کرد که کدام یک از جیبرلین­ها بیشترین تاثیر در انجام پاسخ را در گیاهان دارد. موارد زیر واکنش­هایی هستند که نشان می­دهند که توسط جیبرلین­ها تنظیم می­شوند: رشد ساقه، گلدهی گیاهان ­دوساله در سال اول، گلدهی، جوانه زنی بذر، دوره بروز جنسیت، پیری، پارتنوکارپی، به میوه نشستن و رشد.

جانشینی فتالمید 377 و 94 (1- کلروفتالمید و سیکلو هگزان کربو کساید) در تعدادی از سیستم­های گیاهی، علمی مشابه جیبرلین از خود نشان داده است (روداوی و همکاران، 1991).

 

1-2-2 سیتوکنین­ها

سیتوکنین­ها ترکیباتی با استخلاف آدنین می­باشند که باعث تسریع تقسیم سلولی شده و دیگر فعالیت­­های تنظیم­کنندگی را به روشی مشابه کینتین (6 فورفوریل آمینو پورین) انجام می­دهند.

اولین سیتوکنین توسط اتوکلاو از DNA اسپرم شاه ماهی جدا شد و کینتین نامیده شد (6 فورفوریل آمینوپورین) زیرا این ترکیب قادر بود که تقسیم سلولی با سیتوکنینرا دربافت مغز تنباکو سرعت بخشد. اولین سیتوکنین به وجود آمده طبیعی از دانه­های نارس ذرت جدا گشت و زآتین نامیده شد (6-4-هیدروکسی -3- متیل- ترانس 2- بوتنبل- آمینو،پورین). امروزه بیشترین سیتوکنین یافته شده در گیاهان زآتین می باشد (شکل 1-2).

 

شکل 1-2 فرمول ساختمانی برای (6-دهیدروکسی-3-متیل-ترانس-2-بوتیل-آمینو، پورین)

 

سیتوکنین­ها تقریبا در تمام گیاهان عالی، خزه­ها، قارچ­های بیماری­زا و غیر بیماری­زا و همچنین در باکتری­ها و در RNA+ تعداد بی شماری از میکروارگانیسم­ها و سلول­های حیوانی یافت شده است. درحال حاضر بیش از 200 نوع­ سیتوکنین طبیعی و مصنوعی ­وجود دارد (ماتسوبارا، 1990).

سیتوکنین­ها در نقاط مریستمی، نواحی دارای قابلیت رشد مداوم شامل ریشه­ها، برگ­های جوان و میوه­های در حال رشد و دانه­ها یافت می­شوند. تصور می شود که این مواد در ریشه­ها ساخته شده و به شاخه­ها منتقل می­شوند، زیرا گزارشات متعددی وجود دارند که نشان می­دهند سیتو­کنین­ها در شیره گیاهی درون آوندهای چوبی یافت شده اند اما سیتو کنین­ها در بیشترین سطح در میوه­ها و بافت­های دانه وجود دارند که بیان کننده سنتر سیتوکنین­ها در آن جا می­باشد.

سیتوکنین­های متعددی درگیاهان یافت می­شوند که جنس، گونه و دیگر عوامل تعیین خواهند کرد که کدام یک از بیشترین تاثیر را در انجام واکنش دارند. در زیر فهرستی از واکنش­های بیولوژیکی ارائه می­شود که سیتوکنین در آنها به کار رفته است: تقسیم سلولی، تشکیل اندام، بزرگ شدن سلول و اندام، به تاخیر انداختن تجزیه کلروفیل، رشد کلروپلاست،

فوبیها و ترسها و شناخت ها                               53

سرمشق گیری در رفتار درمانی                          58

فراگیری رفتارهای جدید                               63

خلاصه فصل                                        67

فصل سوم

(روش تحقیق)

روش تحقیق                                           71

نمونه آماری و حجم نمونه                                  72

ابزار گردآوری اطلاعات                                74

روش گردآوری اطلاعات                                  75

روش آماری                                           76

 

فهرست مطالب

عنوان                                          صفحه

 

فصل چهارم

(تجزیه و تحلیل داده ها)

تجزیه و تحلیل توصیفی                                78

نمودار فراوانی                                          81

تفسیر آماری                                         82

تفسیر درصدی                                          84

تحلیل آماری                                         86

نتیجه آماری                                         88

فصل پنجم

(نتیجه گیری)

نتیجه گیری                                          90

محدودیت ها و ملاحظات پژوهش                           93

پیشنهادات                                           94

منابع و مآخذ                                        95

پرسشنامه                                        96

 

فصل 1

مقدمه

( کلیات ) بیان مسئله

اهمیت مسئله

اهداف و مقاصد تحقیق

متغیرهای تحقیق

فرضیات و سوالات تحقیق

 

 

« مقدمه »

جامعه خود به خود معنی و مفهوم ندارد . اصولاً جامعه مفهومی انتزاعی و ساخته تفکرات و ذهنی بشری است که در اثر اجتماع و جمع شدن عده ای از افراد و  اعضای خانواده در یک مجموعه و محله و اقلیم و مکان اطلاق می گردد و چون بشر از آغاز خلقت به صورت جمعی زندگی کرده و برای رفع نیازهای اولیه و برقراری نیازهای ارتباطی و نیز عاطفی و ترس از خطرات حیوانات درنده و رعد و برق و سیل و زلزله سعی در گردهم آیی و در کنار هم زیستن داشته اند . ( کاردان ، 1373)

هر امر اجتماعی و پدیده اجتماعی عبارت است ، هر موقعیت ، هر رابطه یا واقعیتی که به نحوی یکی از جنبه های حیات اجتماعی را توجیه کند.

( محسنی منوچهر ، 1366 ) “16”

بنابراین اجتماعی بودن موجود انسان امری مسلم و علی حده ( علیحده ) است و رفع نیازهای انسانی بوسیله یکدیگر یک پدیده طبیعی و اجتناب ناپذیر است پس قلمرو انسان ها در گروه و روابط   بین آنها در بستری از نیازهای طبیعی و اجتماعی و عاطفی و … در روی کره خاکی پراکنده و مستتر است .

امروزه نیازها متنوع و پیچیده نشده و هزاران نیاز اقتصادی ، اجتماعی ، هنری ، علمی ، فنی ، تحصیم ، عاطفی ، ورزشی و … درهم تنیده شده اند و با توجه به رشد و توسعه تکنولوژی و ارتباطات ، هنسون ، تکنولوژی های جدید ارتباطی ، 1373 ترجمه حیدری ) .

سرعت ارتباط و انتقال پیام ها چه از نوع پیام های شغلی و تحصیلی و علمی و پژوهشی و اقتصادی و سیاسی و چه از نوع هنری و اجتماعی و ورزشی و غیره به سرعت در سراسر جهان پراکنده و دریافت می گردد . آنچنانکه اگر  در کره زمین در بالاترین نقطه  قطب شمال اتفاقی بیفتد در جنوبی ترین نقطه کره زمین در طول فقط چند دقیقه ارتباط برقرار و پیام قابل شنیدن و دیدن و … می باشد .

این مسئله در مورد امور و پدیده های نابهنجار نیز وجود دارد و گروه های زیرزمینی و مافیا می توانند اطلاعات و پیام ها را در کوتاه ترین زمان به گیرندگان خود منتقل کنند . در این تحقیق نوع دیگری از نفوذ و رسوخ در اجتماعات مختلف را در نظر داریم که پدیده ها و امور و رفتارهای مدی

( Fashen ) که برخی حتی مورد قبول هنجارهای جامعه ما نیستند . چگونه وارد جامعه شده و ترویج می شدند و راه های مقابله با آن چگونه است ؟

 

             «  کلیات »

بیان مسئله

وَ  کَذلِکَ  سَوَّلَت لی نَفسی ( طه ، 96 )

نفس من کار مرا برایم زیبا جلوه می دهد . ( نصری ، 1372) “7/3”

همه صاحب نظران و اندیشمندان و حکما و فیلسوفان و متخصصان قدیم و جدید معتقدند که نیازهای انسانی دو قسم است . الف) نیازهای اولیه ب) نیازهای ثانویه

نیازهای اولیه شامل نیاز به غذا ، پوشاک ، امنیت ، مکان ، تولید مثل ، درمانی و … و نیازهای ثانویه مثل تفریح و ورزش و هنر و …

در همه دنیا نیازهای اولیه اصل است و همه کشورها و دولت ها هر کدام به نوعی از طریق برنامه های اقتصادی و اجتماعی و طرح ها و لوایح گوناگون حمایتی و تشویقی و ضمانت کاشت و داشت و برداشت محصولات و تولیدات و نظام عرضه و تقاضا به همه مردم شهرها و روستا خدمات مختلف اجتماعی و مدنی ارائه می نماید .

در بعد اجتماعی روابط گروه ها و اجتماعات از طریق نهادها و موسسات و سازمان ها شکل می گیرد و در این برهه قانون و روابط سنتی و مذهبی و ارتباطی با هم تلفیق شده و فرهنگ و تمدن هر جامعه را شکل می دهد .

( عاری نژاد ، 1365)

روابط پیچیده مردم با یکدیگر و گروه ها با گروه های دیگر در شیوه های رسمی و غیررسمی و در قالب قوانین و مقررات اجتماعی و اخلاق و آداب و رسوم و سنت های دینی و اعتقادی مجموعه گسترده ای از رفتارهای مختلف در زمینه های پوشاک و خوراک و روابط اجتماعی و اخلاق و نگرش ها و گرایش ها را بوجود می آورد .

مثلاً گروه های دانش آموزی با ارشاد اسلامی و معلمان و خانواده ها و فعالیت های کتابخانه ای و گروه های تحصیلی و آموزش کنکور در ارتباط هستند . و این نهادها خود با نهادهای بزرگتر نظیر وزارت فرهنگ و آموزش و پرورش و آموزش عالی و غیره در ارتباط هستند . صدا و سیما و روزنامه ها و مجلات و بولتن های خبری و ورزشی این روابط را برجسته و اطلاع رسانی می کند و چون خود وسایل ا رتباط جمعی و خبرنگاران و رادیو و تلویزیون از ماهواره و روابط بین الملل تاسی و تاثیر می گیرند ممکن است . رفتار و مدل آموزشی و طرز ارائه جدید تدریس و کتاب نوین و قابل اعتمادی  و یا افراد موفقی و یا دانشگاه ها معتبر جهانی را به تبلیغ بکشد و از این نقطه نظر عده ای از دانش جویان و دانش آموزان علاقه خاصی به فردی که از خارج مورد تبلیغ واقع شده قرار بگیرند و برای همنوایی و همرنگی با آن لباس خود را همرنگ و هم شکل لباس ایشان قرار دهند و حرکات و سکنات خود را با حرکات و رفتارها و سکنات آن فرد متناسب سازند و این اولین قدم رسوخ و مدگرایی در میان نوجوانان و جوانان می گردد.

امروزه ارتباطات از نوع موبایل ، ماهواره ، تلویزیون ، جراید و روزنامه ها بسیار گسترده شده است و شبکه های ماهواره ای در سراسر جهان قابل دسترس هستند . و گیرنده های تلویزیونی در ساعات آخر شب جوانان و نوجوانان و حتی خانواده ها را به خود مشغول می دارد و در این برنامه ها سیاست ها و اقتصاد و هر و ورزش و مبادلات مختلف اجتماعی و هنری و سینمایی و تبلیغی به شدت تبلیغ می گردد.

در جامعه ما برای پوشش و خوراک و رفتارها هنجارهای دینی و اسلامی و حد و مرز تعیین شده وجود دارد . و عده ای از جوانان و نوجوانان خود را ملزم و راضی به اطاعت و تبعیت از این الگوها و مدل های هنجار شده نمی دانند و با تماشای فیلم های سینمایی و ماهواره ای و مشاهده افراد و هنرمندان و چهره های شناخته شده جهانی در قالب فیلم ها و تبلیغات کالایی و هنری و ورزشی به شدت تمایل ودرون خود را از الگو پذیری وتبعیت و پیروی از نوع رفتار وپوشش و حرکات و رفتارهای فرد مورد علاقه قرار می دهند و از روز بعد لباس آن هنر پیشه و یا چهره آرایی آن چهره سینمایی و یا طرز راه رفتن فلان ورزشکار خارجی و لباس ها و خال کوبی ها و غیره در میان جوانان مد و فراوان می شود و ظاهراً هم هیچگونه خلافی از فرد سرنزده است و ولی ترویج و گسترش این رفتارها و اوج و تعمیم آن باعث نهادی شدن آن رفتار و همگانی شدن آن رفتار درمیان جامعه می گردد . و فرهنگ و تمدن ما را تحت الشعاع قرار میدهد .

برهنگی و نمایش اندام وارگی در غرب در چند دهه گذشته به شدت رونق و گسترش یافته است و زنان و مردان بدون هیچ محدودیتی آزادند هر گونه لباس و از هر جنس با هر مدل و اندازه و رنگی را در کوچه و بازار و محل کار و تحصیل بپوشند ریشه این تمایل هرچه باشد قابل بحث در این گفتار نیست ولی تبعات آن باعث می شود که حجب و حیا و حریم اخلاقی خانواده ها در هم ریخته شود و هیچ حدو مرزی در میان زنان و مردان و دختران و پسران وجود نداشته باشد و اعتقادات و باورهای اصیل دینی و اعتقادی که در طول هزاران سال و با خون و دل ایثار جان ها و محو تمدن ها و غارت کشورها و سرمایه های عظیم انسانی و اقتصادی و نوشتن هزاران جلد کتاب و اثر و شعر و ادبیات و حکمت و اندیشه بوجود آمده و در روح و جان و شخصیت افراد درونی و فطری شده با یک بی توجهی و رسوخ یک رفتار نا شناخته و هوس آلود و بی معنی خارجی مورد .هجمه و هجوم قرار گیرد و اساس و  ارکان دینی و ادبی و فرهنگی و … هر جامعه و ملتی مورد تهدید قرار گیرد . و این امر یا پدیده در لحظه اول و الگوپذیری شاید هیچگونه منافاتی با مختصات و ساخت و چهارچوب نظام نداشته باشد ولی آنگاه که عده کثیری ازمردم به آن پرداختندو همه کشور تحت تاثیر این مد و لباس واقع شد ضرر و آسیب های آنان نمایان می شود .