فرضیه های پژوهش   ……………………………………………………………………………………      6
1-6 – سوالات پژوهش   ……………………………………………………………………………………………      6

1-7- متغیرهای پژوهش   …………………………………………………………………………………………..      6

1-7-1- متغیر مستقل   ………………………………………………………………………………………………      6

1-7-2- متغیر وابسته   ………………………………………………………………………………………………       6

1-7-3- متغیر کنترل   ………………………………………………………………………………………………..      6

تعاریف مفهومی متغیرها ……………………………………………………………………………….      7
1-8-1- تعریف مفهومی ادراک خود   ………………………………………………………………………….      7

1-8-2- تعریف عملیاتی ادراک خود   …………………………………………………………………………      7

1-8-3- تعریف مفهومی عزت نفس   ………………………………………………………………………….      7

1-8-4- تعریف عملیاتی عزت نفس   …………………………………………………………………………      7

1-8-5- تعریف مفهومی قلدری   ……………………………………………………………………………….      7

1-8-6- تعریف عمیاتی قلدری   …………………………………………………………………………………     8

1-8-6-1- شاخص­های رفتار قلدری   …………………………………………………………………………     8

 

فصل دوم: ادبیات پژوهش

2-1- پیش درآمد    …………………………………………………………………………………………………….    9

2-2- مفهوم قلدری    …………………………………………………………………………………………………    9

2-3- تفاوتهای جنسیتی در قلدری    ……………………………………………………………………………    11

2-4- تفاوتهای سنی در قلدری    ………………………………………………………………………………..    11

2-5- شیوع قلدری    …………………………………………………………………………………………………    11

2-6- تاثیرات قلدری    ……………………………………………………………………………………………..    12

 2-7- ویژگی های افراد درگیر در قلدری    …………………………………………………………………    13

2-7-1- ویژگی های قربانیان    …………………………………………………………………………………..    13

2-7-2- ویژگی های افراد قلدر    ……………………………………………………………………………….    14

2-7-3- ویژگی های قلدر/ قربانیان    ………………………………………………………………………….    14

2-8- علل قلدری    ………………………………………………………………………………………………….    15

2-8-1- علل ارثی    ………………………………………………………………………………………………..     15

2-8-2-علل زیستی    ………………………………………………………………………………………………     15

2-8-3-علل روانی    …………………………………………………………………………………………………    15

2-8-4-علل عاطفی    ……………………………………………………………………………………………….    15

2-8-5-علل اجتماعی    ……………………………………………………………………………………………    15

2-8-6-علل تربیتی    ………………………………………………………………………………………………..    15

2-9- مبانی نظری    ………………………………………………………………………………………………….    16

2-9-1- نظریه­ی تحول اخلاقی    ……………………………………………………………………………….    16

2-9-2- نظریه­ی پردازش اطلاعات اجتماعی    …………………………………………………………….    18

2-9-3- نظریه یادگیری اجتماعی    …………………………………………………………………………….    18

 

2-10- نظریه های پرخاشگری    ………………………………………………………………………………..    19

2-10-1- دیدگاه زیست شناختی و ژنتیکی    ……………………………………………………………….    19

2-10-2- دیدگاه شناختی:    ……………………………………………………………………………………..    19

2-10-3- دیدگاه فردیت زدائی زیمباردو    …………………………………………………………………..    20

2-10-4- نظریه سائق:    ……………………………………………………………………………………………   20

2-10-5- دیدگاه پرخاشگری – ناکامی    …………………………………………………………………….    20

2-10-6- دیدگاه یادگیری اجتماعی    …………………………………………………………………………    20

2-11- تعریف ادراک خود    ……………………………………………………………………………………..    21

2-12-  تعریف خود در روانشناسی    …………………………………………………………………………    21

2-12-1- تعاریفی از دیدگاه های تجربی و پژوهشی    ………………………………………………….    22

2-12-2-  تعریف خود از دیدگاه های روان تحلیل گری    ……………………………………………    22

2-13- تشخیص خود    …………………………………………………………………………………………….    22

2-14- خودآگاهی    ………………………………………………………………………………………………….    23

2-15- ابعاد دانش خویشتن    …………………………………………………………………………………….    23

2-15-1- طرحواره های خود    ………………………………………………………………………………….    23

2-15-2- مفهوم خویشتن فعال و جاری    …………………………………………………………………..    24

2-16- ادراک خود از دیدگاه های مختلف روانشناسی    ………………………………………………..    25

2-16-1- نظریه ویلیام جیمز    …………………………………………………………………………………..    25

2-16-2- رویکرد تحولی ادراک خود    ……………………………………………………………………….    26

2-16-3- ساختار مدل تحولی ادراک خود    …………………………………………………………………    26

2-16-3-1-جهت افقی مدل : وجوه عینی و ذهنی خود    ………………………………………………    27

2-16-3-2-جهت عمودی: سازمان یابی وجوه عینی و ذهنی خود    …………………………………   27

2-16-3-3-وجه پیشین مدل: پیشرفت در ادراک خود عینی    …………………………………………    28

2-16-3-4-وجه کناری مدل    ……………………………………………………………………………………    28

2-16-3-5-سطوح سازمان یابی ادراک خود    ………………………………………………………………    28

2-16-4-دیدگاه روان تحلیل گری    ……………………………………………………………………………    31

2-16-5-دیدگاه اجتماعی – شناختی    ………………………………………………………………………..    31

2-17- تعریف عزت نفس    ……………………………………………………………………………………….    31

2-18- پیدایش عزت نفس    ………………………………………………………………………………………    32

2-19- سطوح عزت نفس    ……………………………………………………………………………………….    32

2-20- تغییر در سطوح عزت نفس    …………………………………………………………………………..    33

2-21- ارتباط کنترل خود با عزت نفس    …………………………………………………………………….    34

2-22- چهار شرط عزت نفس    …………………………………………………………………………………    34

2-23- تفاوت خودپنداره و عزت نفس    …………………………………………………………………….    35

2-24- عزت نفس از دیدگاه های روانشناسی    …………………………………………………………….    35

2-24-1- دیدگاه مزلو    ……………………………………………………………………………………………    35

2-24-2- دیدگاه آلپورت    ……………………………………………………………………………………….    36

2-24-3- ویلیام جیمز    ……………………………………………………………………………………………    37

2-24-4- ناتانیل براندن    …………………………………………………………………………………………    37

2-24-5- دیدگاه کوپراسمیت    …………………………………………………………………………………    37

2-24-6- دیدگاه کارل راجرز     ……………………………………………………………………………….    38

2-24-7- مارتین سلیگمن    ………………………………………………………………………………………    39

2-24-8- دیدگاه اسلام در مورد عزت نفس    ……………………………………………………………..    39

2-25- مبانی تجربی    ………………………………………………………………………………………………    39

2-25-1- قلدری و ادراک خود    ………………………………………………………………………………    41

2-25-2- ادراک خود قربانی ها    ………………………………………………………………………………    41

2-25-3- ادراک خود قلدرها    ………………………………………………………………………………….    42

2-25-4- ادراک خود قلدر/ قربانی    ………………………………………………………………………….    42

2-25-5- قلدری و عزت نفس    ……………………………………………………………………………….    44

2-26- جمع بندی    …………………………………………………………………………………………………    46

 

فصل سوم: طرح پژوهش

3-1- پیش درآمد  ……………………………………………………………………………………………………..    47

 3-2- طرح وروش پژوهش    …………………………………………………………………………………….    47

3-3- جامعه، نمونه  آماری و روش نمونه گیری   …………………………………………………………..    47

3-3-1- جامعه آماری    ……………………………………………………………………………………………..    47

3-3-2- نمونه و روش نمونه گیری    …………………………………………………………………………..    47

3-4- ابزار جمع آوری اطلاعات    ……………………………………………………………………………….    48

3-4-1- پرسشنامه­ی قلدری    ……………………………………………………………………………………..    48

3-4-2- مصاحبه ادراک خود    …………………………………………………………………………………….    49

3-4-2-1-متن سؤالات    ……………………………………………………………………………………………    50

3-4-2-3-روش اجرای مصاحبه    ………………………………………………………………………………    52

3-4-2-4- دستور و مقررات کد گذاری محتوای مصاحبه ها     ……………………………………….    53

3-4-3- پرسشنامه عزت نفس کوپر اسمیت    ………………………………………………………………..    54

3-5- روش اجرا    ……………………………………………………………………………………………………..    55

3-6- روش تحلیل داده­ها    …………………………………………………………………………………………    56

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

4-1- پیش درآمد    …………………………………………………………………………………………………….    58

4-2- توصیف آماری متغیرهای پژوهش    ……………………………………………………………………..    58

4-3- یافته های استنباطی پژوهش    ………………………………………………………………………………    63

4-3-1- فرضیه اول پژوهش    ………………………………………………………………………………………    63

4-3-2- فرضیه دوم پژوهش    ………………………………………………………………………………………    66

4-3-3- سوال اول پژوهش    …………………………………………………………………………………………    67

4-3-4- سوال دوم پژوهش    ………………………………………………………………………………………..    70

4-3-5- سوال سوم پژوهش    ………………………………………………………………………………………..    73

4-3-6-سوال چهارم پژوهش    ………………………………………………………………………………………    76

4-3-7- سوال پنجم پژوهش    ……………………………………………………………………………………….    76

4-3-8- سوالات ششم پژوهش    …………………………………………………………………………………..    77

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-1- پیش درآمد     ……………………………………………………………………………………………………….   79

5-2- بحث و نتیجه گیری    ……………………………………………………………………………………………    79

5-2-1- فرضیه اول پژوهش    …………………………………………………………………………………………    79

5-2-2- فرضیه دوم پژوهش    …………………………………………………………………………………………    82

5-2-3- سوال اول پژوهش    …………………………………………………………………………………………..    84

5-2-4- سوال دوم پژوهش    …………………………………………………………………………………………..    85

5-2-5- سوال سوم پژوهش    ………………………………………………………………………………………….    87

5-2-6- سوال چهارم پژوهش    ………………………………………………………………………………………    88

5-2-7- سوال پنجم پژوهش    ………………………………………………………………………………………..    88

5-2-8- سوال ششم پژوهش    ………………………………………………………………………………………..    89

5-3- محدودیت های پژوهش    ………………………………………………………………………………………    90

5-4- پیشنهادهای پژوهش    …………………………………………………………………………………………….    90

5-4-1- پیشنهادهای نظری    ……………………………………………………………………………………………    90

5-4-2- پیشنهاهای کاربردی    …………………………………………………………………………………………    90

 

منابع فارسی    ………………………………………………………………………………………………………………..    92

منابع انگلیسی    ……………………………………………………………………………………………………………..    96

پیوست    ……………………………………………………………………………………………………………………     103

مقدمه
مدرسه محلی است که کودکان نیازهای دانشی و اطلاعاتی خود را از افرادی مجرب و صاحب دانش می‌آموزند و در کنار آن به ایجاد ارتباط با همکلاسی‌های خود پرداخته و از این طریق به مهارت‌های اجتماعی دست پیدا می کنند. مدرسه مکانی است که کودک آن را خانه دوم خود دانسته و مایل است که در آن از آرامش برخوردار باشد تا بتواند از توانایی‌ها و استعدادهای خود استفاده مناسب ببرد. این جامعه کوچک نیز مانند سایر جوامع انسانی دچار مشکلات و تنشهایی خواهد شد. یکی از این مسائل که تمام مدارس با آن مواجه می­باشند مشکلات رفتاری دانش آموزان است که از این مشکلات عاطفی رفتاری میتوان به افسردگی، اضطراب، بیش فعالی و پرخاشگری اشاره کرد. از میان این مشکلات، مسئله­ پرخاشگری دانش آموزان و اعمال خشونت آنها به نسبت یکدیگر و اعضای مدرسه و خانواده از مسائل بسیار دامن گیر و عمده­ی والدین و اولیای مدارس است. جهان در طول دهه گذشته شاهد افزایش رفتارهای پرخاشگرانه و خشونت آمیز نوجوانان و جوانان بوده است که این رفتارها بصورت آزار و اذیت دیگران و پرخاشگری فیزیکی و کلامی در موقعیت های اجتماعی، مدرسه و خانواده خود را نشان می دهند وقایعی از این قبیل این اعتقاد را که دانش آموزان در مدارس از امنیت برخوردارند مورد چالش قرار داده است. رفتارهای خشونت آمیز در مدرسه بر فرآیند آموزش و پرورش تاثیر می گذارد و عواقب ناگواری دارد. در مدارس همواره دانش آموزانی هستند که بنابر دلایل متفاوت مانند قدرت طلبی، خشونت و پرخاشگری، عدم همدلی و مهارت نداشتن در درک احساس دیگران با رفتار نامطلوب خود دانش آموزان ضعیف تر از نظر جسمانی یا ویژگی های شخصیتی را تحت سلطه خود در می آورند و با رفتارهایی مانند تحقیر کردن، هول دادن، کتک زدن و دعوا کردن آنان را وادار به پیروی از خواسته های خود می کنند.

بیان مسئله
وجود خشونت در مدارس کشورمان با آنکه مورد اظهار معلمان و اولیای مدرسه است، اما تحقیقات در این  زمینه نادر است. بازرگان و گودرزی (1378) با پژوهش درباره وضعیت خشونت نتیجه گرفتند که در مدارس راهنمایی خشونت دانش آموزان نسبت به یکدیگر، فراوانی و درصد بالایی دارد و خشونت در مدرسه مانع اهداف آموزش و پرورش است (بازرگان و گودرزی، 1378).

رفتار قلدری[1]، به عنوان زیر مجموعه ای از ساختار بزرگتر رفتار ضد اجتماعی پرخاشگری  یک پدیده ی منحصر به فرد است که به طور مشخصی تعریف شده است. در اواخر این دهه این پدیده به طور فزاینده ای به صورت وخیم تر ظاهر شده و باعث بروز مشکلات برای اعضای خانواده و محیط های آموزشی شده است (مرل و ایساوا[2]، 2008).

 رفتار قلدری، شکل افراطی از پرخاشگری است که در آن یک یا چند دانش آموز مکررا و از روی عمد به یک یا چند همسال آسیب پذیر آسیب می رسانند و تهدید می کنند.

قلدری می تواند بصورت فیزیکی مانند آسیب زدن یا تنه زدن، بصورت لفظی مانند مسخره کردن، طعنه زدن، نامیدن همسالان با القاب ناشایست و یا بصورت رابطه ای مانند دروغ گفتن، تخریب شخصیت و (منوتی[3]، 2006، به نقل از زند کریمی، 1388).

قلدری و آزار و اذیت مشکلات فراگیری در مدارس هستند و مداخلات برای مقابله با قلدری درحال حاضر به عنوان یک اولویت توسط مسئولان آموزش و پرورش در نظر گرفته شده است. قلدری در بین بچه ها، امروزه از مشکلات وخیم در مدارس بشمار می آید. قلدری می تواند تاثیرات منفی شدیدی بر روی هر دو گروه درگیر، قلدرها و قربانیان آنها بگذارد و این تاثیرات منفی می تواند تا آخر عمر ادامه داشته باشد (تیلور و فرانسیس[4]،2010).

تحقیقات در 15 سال اخیر نشان می دهد که هم مرتکبان قلدری و هم قربانیان در معرض خطرهای کوتاه مدت و بلند مدت سازگاری مانند مشکلات تحصیلی، مشکلات روانشناختی و مشکلات روابط اجتماعی هستند. قلدری با خشم، پرخاشگری، بیش فعالی و بعدها با بزهکاری و جنایت ارتباط دارد. قربانی شدن توسط همسالان با بیماری، فرار از مدرسه، کاهش عملکرد تحصیلی، افزایش ترس و اضطراب رابطه دارد و در دراز مدت می تواند موجب افسردگی وعزت نفس پایین شود (اسویرر[5]، 2011).

پژوهش های متعددی نشان داده اند که پسران اغلب بیشتر از دختران در رفتارهای قلدری درگیر هستند. نظرسنجی از مدارس نشان می دهد که قلدری از سنین 8 تا 16 سال یک روند رو به پایین دارد (اسمیت،مادسن و مودی[6]، 1999). رفتار قلدری به عنوان زیر مجموعه ی رفتار پرخاشگری می تواند علتهای مختلفی داشته باشد عواملی مانند علل زیستی، خانوادگی، اجتماعی، روانی و شخصیتی (زند کریمی، 1388). تا به امروز عوامل متعدد فردی شناسایی شده اند که می تواند کودکان و نوجوانان را در معرض مشارکت در رفتارهای قلدری قرار دهد از جمله؛ جنس، سن، عزت نفس پایین و اضطراب اجتماعی (لاروچت، مورفی و کریگ[7]، 2010). مطالعه­ای که به تعیین رفتار قلدری با مدل پیش­بین بوم­شناختی می­پرداخت نشان داد که، کل سیستم بوم­شناختی و همچنین ویژگی­های فردی، به طور معنی­داری بر رفتار قلدری به صورت مستقیم و غیر مستقیم تاثیر می­گذارد. نظریه­ی سیستم زیست محیطی  دارای پنج جزء است: الف) فرد  ب) ریزسیستم ج) میان­سیستم د)برون­سیستم ه) کلان­سیستم. از میان مولفه­های سیستم زیست محیطی­، می توان مطالعه­ سیستم های خانوادگی (والدین) و فردی(شخصیتی) در جهت کشف عوامل قلدری برجسته ساخت (لی[8]، 2011).

از عوامل فردی قلدری مهم ترین و رایج ترین اشکالات و اختلالات رفتاری به ” خود[9] ” رجوع دارند و متخصصان بالینی، چه در زمینه نظری و چه در زمینه کاربردهای بالینی و تربیتی به ” خود ” توجه می کنند. کوشش در جهت متمایز ساختن خود از دیگری ادراک یا شناخت ” خود ” است. ادراک خود[10]  را می توان تجسمی شناختی از خود، علائق خود و هویت شخصی دانست که اینها دارای عناصر عاطفی نیز می باشند. که مهم ترین جنبه عاطفی آن عزت نفس[11] می باشد (محسنی، 1375).

پژوهش های وسیعی در ادراک خود و عزت نفس کودکان و نوجوانان دارای مشکلات رفتاری و پرخاشگر انجام گرفته است بطور مثال تحقیقات نشان داده اند که بین تصور کودکان و نوجوانان از وضعیت بدن و قلدری رابطه وجود دارد. کودکان و نوجوانان چاق یا دارای اضافه وزن بیش از همسالان خود که وزن طبیعی دارند در معرض قلدری قرار می گیرند (بریکسوال و ریس[12]، 2011).

مطالعه دیگر که رابطه بین عزت نفس و قلدری را بررسی می کند نشان می دهد که بین رفتارهای قلدری و عزت نفس ارتباط منفی قابل توجهی وجود دارد. با افزایش رفتارهای قلدری سطح عزت نفس کاهش یافته است. سطوح پایین عزت نفس نیز با افزایش رفتارهای قلدری همراه بوده است (اسپد[13]، 2007).

نتایج یک تحقیق دیگر نشان می دهد که یکی از پیامدهای قلدری، تغییرمفهوم خود است. در این مطالعه کودکان درگیر در قلدری به قلدرها، قربانیان و قلدر/ قربانی تقسیم شده اند. در حالیکه به نظر می رسد قلدرها از مفهوم (تصور) خود منفی کمتر رنج می برند، قلدر / قربانی تقریبا در همه قسمتهای مفهوم خود ادراک منفی دارند. قلدرها تواناییها و ظرفیتهای بالای اجتماعی و فعال دارند در حالیکه مفهوم خود منفی در قربانیان باعث میشود آنها به سادگی مورد هدف قلدرها قرار بگیرند. از آنجا که قلدری و تبدیل شدن به یک قربانی به تصور خود منفی مرتبط می شود مداخلات باید در بالا بردن مفهوم خود و تصور خود متمرکز شوند ( رولولد[14]،2011).

با توجه به مطالب مطرح شده، می توان به ارتباط رفتارهای قلدری با مفهوم ادراک خود و عزت نفس پی برد. هدف این پژوهش نیز بررسی و مقایسه طرازهای تحولی ادراک خود و عزت نفس در بین نوجوانان دختر و پسر قلدر و عادی می باشد.

1-3- ضرورت تحقیق

پرخاشگری از جمله مسائل عمده و با اهمیتی است که انسانها از گذشته های دور تا کنون بصورت گسترده با آن سرو کار داشته اند. رفتارهای پرخاشگرانه یک دانش آموز در مدرسه یا در جامعه مشکلات زیادی را هم برای خود و هم برای سایر اعضای جامعه بوجود می آورد. یک دانش آموز پرخاشگر، فضایی از ترس و اضطراب را در میان دانش آموزان دیگر بوجود می آورد و چالشی جدی را برای ادامه و نگهداری یک محیط یادگیری حمایتی و امن، برای همه دانش آموزان بوجود می آورد (لارسون، به نقل از زندکریمی ،1388).

مسخره کردن یا حمله های فیزیکی میتواند تجربه های بسیار دردناک و رنج آوری در دوران کودکی باشد و میتواند ترسهای روانی درازمدت و پایایی برجا گذارد. قربانیان ممکن است اضطراب، عزت نفس پایین، افسردگی و حتی افکار خودکشی را تجربه کنند. آنها ممکن است مدرسه را محل وقوع قلدری و یک محیط ناامن و تحریک کننده اضطراب ببینند و منتظر ترس و هراس باشند و از رفتن به مدرسه سرباز زنند. قلدری همینطور بر روی دانش آموزان شاهد رویداد قلدری تاثیر میگذارد؛ میتواند ترس و اضطراب آنها را افزایش دهد و تمرکز دانش آموزان بر روی تکالیف مدرسه و توانایی یادگیری آنها را کاهش دهد (شر[15]، 2009).

همچنین عدم وجود پژوهش در این زمینه بخصوص در کشورمان، با وجود  شدت اهمیت  این موضوع در مدارس، یکی از دلایل مهم ضرورت انجام این تحقیق می باشد. افزون بر آن درک کافی از ساختار علی عوامل مربوط به قلدری ممکن است راه های پیشگیری مفیدی را ارائه دهد.

بر اساس آنچه گفته شد، می­توان گفت پژوهش حاضر از جهات زیر حائز اهمیت می باشد:

تعیین متغییر های تاثیرگذار در رفتار قلدری
تعیین طرازهای تحولی ادراک خود موثر در ایجاد رفتارهای قلدری
تعیین تاثیر عزت نفس در بوجود آمدن رفتار قلدری در جهت شناسایی افراد در معرض خطر به منظور پیشگیری.
افزایش آگاهی سیاست گذاران آموزشی از عوامل رفتارقلدری، جهت اتخاذ روش­های مقابله با رفتار قلدری در مدارس.
1-4-اهداف پژوهش

1-4-1- هدف کلی

مقایسه طرازهای تحولی ادراک خود و عزت نفس در دانش آموزان دختر و پسر قلدر و عادی

1-4-2- اهداف جزئی

مقایسه طرازهای تحولی ادراک خود در دانش آموزان پسر قلدر و عادی

مقایسه طرازهای تحولی ادراک خود در دانش آموزان دختر قلدر و عادی

مقایسه طرازهای تحولی ادراک خود  در دانش آموزان دختر و پسر قلدر

 مقایسه عزت نفس در دانش آموزان پسر قلدر و عادی

مقایسه عزت نفس در دانش آموزان دختر قلدر و عادی

مقایسه عزت نفس در دانش آموزان دختر و پسر قلدر

1-5- فرضیه های پژوهش

بین طرازهای تحولی ادراک خود دانش آموزان قلدر و عادی تفاوت وجود دارد.

بین عزت نفس دانش آموزان قلدر و عادی تفاوت وجود دارد.

1-6- سوالات پژوهشی

آیا بین طرازهای تحولی ادراک خود دانش آموزان پسر قلدر و عادی تفاوت وجود دارد؟
آیا بین طرازهای تحولی ادراک خود دانش آموزان دختر قلدر و عادی تفاوت وجود دارد؟
آیا بین طرازهای تحولی ادراک خود دانش آموزان دختر و پسر قلدر تفاوت وجود دارد؟
آیا بین عزت نفس دانش آموزان پسر قلدر و عادی تفاوت وجود دارد؟
آیا بین عزت نفس دانش آموزان دختر قلدر و عادی تفاوت وجود دارد؟
آیا بین عزت نفس دانش آموزان دختر و پسر قلدر تفاوت وجود دارد؟
1-7- متغیرهای پژوهش

1-7-1- متغییر مستقل:

سطوح تحولی ادراک خود 2) عزت نفس
1-7-2- متغییر وابسته:

شاخص­های رفتار قلدری دانش آموزان

1-7-3- متغییر کنترل:

در این پژوهش مقطع تحصیلی وسن به عنوان متغیر کنترل در نظر گرفته شده است تا بدین صورت تاثیر این عوامل در متغیر مستقل کنترل شود.

فرضیه های پژوهش …………………………………………………………………………………………………………8
روش پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………9
جامعه آماری پژوهش ……………………………………………………………………………………………………….9روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………………9
روش تجزیه و تحلیل­های آماری ……………………………………………………………………………….10آمار توصیفی ……………………………………………………………………………………………………………10
آمار استنباطی …………………………………………………………………………………………………………..10
مدل مفهومی پژوهش …………………………………………………………………………………………………11
جنبه نوآوری پژوهش …………………………………………………………………………………………………12
تعاریف واژه­ها و اصطلاح­ها ………………………………………………………………………………………..12
فصل دوم : مبانی نظری پژوهش

2-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………….15

2-2- تاریخچه­ی برگزاری نمایشگاه در ایران…………………………………………………………………………………15

2-3- ابتدایی­ترین شکل نمایشگاه­ها……………………………………………………………………………………………..17

2-4- ابتدایی­ترین شکل نمایشگاه­ها……………………………………………………………………………………………..18

2-5- تعریف نمایشگاه………………………………………………………………………………………………………………..20

2-6- فلسفه برپایی نمایشگاه ها……………………………………………………………………………………………………22

2-7- اهداف نمایشگاه­ها……………………………………………………………………………………………………………..23

2-7-1- اهداف مسئولان و دست اندرکاران…………………………………………………………………………………..24

2-7-2- اهداف تولیدکننده………………………………………………………………………………………………………….26

2-7-3- اهداف بازدیدکننده…………………………………………………………………………………………………………27

2-8- انواع نمایشگاه­ها………………………………………………………………………………………………………………..28

2-8-1- نمایشگاه عمومی……………………………………………………………………………………………………………29

2-8-2- نمایشگاه­های تخصصی…………………………………………………………………………………………………..30

2-8-3- نمایشگاه اختصاصی……………………………………………………………………………………………………….32

2-8-4- نمایشگاه­های اکسپو……………………………………………………………………………………………………….32

2-8-5- نمایشگاه عرضه مستقیم کالا……………………………………………………………………………………………33

2-8-6- نمایشگاه­های مجازی……………………………………………………………………………………………………..34

2-9- مراحل شرکت در نمایشگاه…………………………………………………………………………………………………34

2-10- هزینه شرکت در نمایشگاه…………………………………………………………………………………………………37

2-11- موفقیت در نمایشگاه………………………………………………………………………………………………………..38

2-12- عوامل موثر بر موفقیت نمایشگاه­های بین المللی………………………………………………………………….40

2-12-1- برنامه ریزی امور نمایشگاهی………………………………………………………………………………………..40

2-12-3- مکان برپایی نمایشگاه…………………………………………………………………………………………………..51

2-12-4- معماری سالن نمایشگاه………………………………………………………………………………………………..54

2-12-5- طراحی مناسب غرفه در نمایشگاه………………………………………………………………………………….57

2-12-6- نقش کارکنان غرفه نمایشگاه…………………………………………………………………………………………68

2-12-7- سالن­های کنفرانس………………………………………………………………………………………………………72

2-12-8- پارکینگ و رستوران استاندارد………………………………………………………………………………………..72

 

2-12-9- اطلاع­رسانی………………………………………………………………………………………………………………..73

2-12-10- بیمه نمایشگاه­ها…………………………………………………………………………………………………………74

2-12-11- قواعد گمرگی……………………………………………………………………………………………………………75

2-12-12- محل اقامت خارجیان…………………………………………………………………………………………………75

2-12-13- تاسیسات بهداشتی و ایمنی…………………………………………………………………………………………76

2-12-14- استفاده از فناوری………………………………………………………………………………………………………77

2-13- نتایج برگزاری نمایشگاه……………………………………………………………………………………………………78

2-14- آثار فرهنگی نمایشگاه………………………………………………………………………………………………………87

2-15- پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..90

2-15-1- پیشینه داخلی………………………………………………………………………………………………………………90

2-15-2- پیشینه خارجی…………………………………………………………………………………………………………….91

فصل سوم : روش اجرای پژوهش

3-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..97

3-2- روش پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………….98

3-3- جامعه­ آماری…………………………………………………………………………………………………………………….98

3-4- نمونه و روش نمونه­­گیری ………………………………………………………………………………………………….99

3-5- فرضیه های تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………99

3-7- روش گردآوری اطلاعات ………………………………………………………………………………………………..101

3-6- مدل مفهومی پژوهش……………………………………………………………………………………………………….100

3-7-1- روش کتابخانه­ای ……………………………………………………………………………………………………..101

3-7-2- روش میدانی …………………………………………………………………………………………………………..101

3-8- ابزارگردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………………………101

3-9- روایی پرسشنامه ……………………………………………………………………………………………………………..102

3-10- پایایی پرسشنامه ……………………………………………………………………………………………………………103

3-11- روش تجزیه و تحلیل داده­ها ………………………………………………………………………………………….105

3-11-1- آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………….105

3-11-2- آمار استنباطی…………………………………………………………………………………………………………….105

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده­ها

4-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………107

4-2- توصیف داده ها ………………………………………………………………………………………………………………108

4-2-1- جنسیت …………………………………………………………………………………………………………………….108

4-2-2- سن …………………………………………………………………………………………………………………………..109

4-2-3- سطح تحصیلات …………………………………………………………………………………………………………110

4-2-4- سابقه خدمت ……………………………………………………………………………………………………………..111

4-3- آمار استنباطی………………………………………………………………………………………………………………….112

4-3-1- نتایج توصیفی……………………………………………………………………………………………………………..113

4-3-1-1- درصد پاسخگویی به گویه های پرسشنامه…………………………………………………………………..113

4-3-1-2- میانگین و انحراف معیار ابعاد پرسشنامه و خرده مقیاس­ها……………………………………………..124

4-3-2 نتایج استنباطی ……………………………………………………………………………………………………………..128

4-4- بررسی نقش متغیرهای توصیفی در ارزیابی متغیرهای اصلی پژوهش (نتایج آزمون کروسکال والیس)…………………………………………………………………………………………………………………………………….135

4-5- نتایج آزمون فرضیه ها………………………………………………………………………………………………………141

فصل پنجم : نتیجه­گیری و پیشنهادها

5-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………142

5-2- نتایج توصیفی پژوهش …………………………………………………………………………………………………….144

5-3- نتایج استنباطی پژوهش…………………………………………………………………………………………………….145

5-4- تحلیل مدل مفهومی تحقیق……………………………………………………………………………………………….147

5-5- نقش متغیر های توصیفی در ارزیابی متغیرهای اصلی پژوهش………………………………………………..147

5-6- سازگاری یافته­ها با تحقیقات پیشین……………………………………………………………………………………148

5-7- پیشنهادهای مبتنی بر یافته­های پژوهش……………………………………………………………………………….148

5-8- پیشنهاد به محقق­های  آینده ……………………………………………………………………………………………..149

5-9- محدودیت های پژوهش ………………………………………………………………………………………………….149

پیوست­ها

پیوست 1 – پرسشنامه……………………………………………………………………………………………………………….152

پیوست 2 – خروجی نرم افزار SPSS ……………………………………………………………………………………….163

منابع و مأخذ

منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………………………….203

منابع لاتین ………………………………………………………………………………………………………………………………208

چکیده انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………………….210

چکیده

نمایشگاه­های بین­المللی بعنوان یکی از مجاری و کانال­های معرفی کالاهای تولید شده و انتقال تکنولوژی در دنیا از اهمیت خاصی برخوردار هستند توجه به موفقیت نمایشگاه­ها علی­الخصوص نمایشگاه­های تخصصی بین­المللی که حدود 95 درصد کل نمایشگاه­ها را در بر می­گیرد، می­تواند نقش بسیار موثری را در فرآیند توسعه صادرات غیرنفتی داشته باشد. از آنجا که هدف اصلی از انجام این تحقیق، بررسی عوامل موثر بر موفقیت نمایشگاه­های تخصصی بین­المللی صادراتی می­باشد، ابتدا با توجه به اهداف برگزاری نمایشگاه­های بین­المللی و با جمع آوری نظرات خبرگان، اندیشمندان و صاحب نظران امر نمایشگاهی و از طریق پرسشنامه خبره، به شناسایی عوامل موثر اقدام گردید و سپس در ادامه با توزیع 300 عدد پرسشنامه اصلی در جامعه آماری و جمع­آوری آن و استفاده از روش تحلیل عاملی و بهره­گیری از به تعیین عوامل موثر بر موفقیت نمایشگاه­های بین­المللی پرداخته شد و با استفاده از نرم افزار SPSS به تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته شد و نتایج ذیل به دست آمد. بین مدیریت و هدایت عملکردی نیروها و تبلیغات حرفه­ای، بین شفاف سازی برای مشارکت کنندگان ، نظام حمایتی و رعایت اصول بازرگانی، بین شرایط حاکم بر جامعه و مشارکت همه عوامل درگیر در نمایشگاه و بین توجه به زمان و مکان برگزاری نمایشگاه و موفقیت نمایشگاه­های بین المللی ارتباط معناداری وجود دارد. و همچنین مدل مفهومی تحقیق با استفاده از رگرسیون چندگانه مورد تأیید قرار گرفت.

کلید واژه های پژوهش: موفقیت نمایشگاه، زمان و مکان برگزاری نمایشگاه، تبلیغات حرفه­ای، بین مدیریت و هدایت عملکردی نیروها

مقدمه

نمایشگاه­ها ابزارگفتگوهای چند منظوره است که امکان حصول و نیل به اهداف ارتباطی به منظورتوسعه فعالیت­ها را فراهم می آورد .امروزه کارشناسان و صاحب نظران عرصه های اقتصادی در بررسی و تحلیل موضوع­های مربوط به توسعه، به ویژه صادرات غیرنفتی بر این باورند که رونق صادرات در افزایش تولید ناخالص داخلی، ارزآوری، ایجاد اشتغال و در نهایت رهایی از وابستگی اقتصاد نفت بسیار تاثیرگذار بوده است و می بایست مورد حمایت نیز قرار گیرد . بر این اساس برای نیل به چنین اهدافی، نباید از ابزار کارآمدی چون نمایشگاههای بین المللی غفلت ورزید.

امروزه نمایشگاه­ها نقش بسیار مهمی را در بازاریابی بین المللی بازی می کنند ، زیرا امکان مقایسه سریع میان کالاهای تولید شده را در یک مکان فراهم می سازد . حضور در نمایشگاه موثرترین وسیله برای ارتباط با بهره بردار تولید و شناساندن کالاها ی تولیدی، صادراتی، خدماتی و یافتن بازارهای جدید میباشد.

در قرن بیست و یکم اکثر کشورها، مخصوصاً کشورهای در حال توسعه بیشترین کوشش خود را در جهت توسعه صادرات به کار می گیرند تا بتوانند حداقل نیازهای ارزی خود را تامین نمایند از آنجا که دولت مردان ایران برنامه اقتصاد بدون نفت را سرلوحه فعالیت های خود قرار داده­اند ضرورت تجدید نظر در مسایل اقتصادی به ویژه برگزاری نمایشگاه­ها که از ابزارهای مهم، با هدف شناسایی بازارهای هدف و نفوذ در آنها می­باشد، بیش از پیش اجتناب ناپذیر شده است . مسئله مهمی که دیر زمانی است به فراموشی سپرده شده است و برگزاری نمایشگاههای موفق که متضمن رسیدن

به موارد ذیل است در نظر گرفته نمی شود.

افزایش توان صادراتی
آشنایی تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی با دیدگاهها و انتظارات خریداران خارجی
افزایش آگاهی و اطلاعات خریداران خارجی از کالاها و خدمات شرکتهای ایرانی
افزایش اطلاعات تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی از شرایط بازارهای خارجی
شناسایی کشورهای رقیب و بازارهای هدف
مقدمه
دستیابی به رشد اقتصادی پایدار و توسعه همه جانبه، نیازمند پیروی از الگوهای مناسب توسعه اقتصادی می­باشد. تجربه کشورها، علی­الخصوص شرق آسیا، بیانگر این موضوع است که این کشورها از الگوی توسعه صادرات به نحو درست بهره­برداری کرده­اند تا به رشد اقتصادی بالا و پایدار دست یافته­اند. برای کشور ما که اقتصاد آن همواره به لحاظ کسب درآمدهای ارزی به تولید و صادرات نفت وابسته بوده است و با توجه به نوسانات قیمت نفت در دو برنامه گذشته و میزان ذخایر نفتی و توانایی صدور آن برای کشور، سیاست جایگزینی صادرات غیرنفتی جهت تأمین ارز مورد نیاز کشور یعنی صنایع داخلی را تشویق به تولید کالاهای وارداتی و صدور دیگر کالاها به کشورها بیش از هر زمان دیگری مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا هر آنچه که بتواند به توسعه صادرات غیرنفتی کمک کند می­بایست مدنظر سیاستگذاران، برنامه­ریزان و فعالان اقتصادی قرار گیرد. یکی از ابزارهای مهم برای رونق بخشیدن به صادرات و انجام فعالیت موثر در تبلیغات و بازاریابی کالاها و خدمات، نمایشگاه­ها می­باشند. با توجه به نظرات کارشناسان اقتصادی و بازرگانی از موثرترین نمایشگاه­ها در توسعه صادرات غیرنفتی، برگزاری نمایشگاه­های تخصصی (صادراتی) بین­المللی است که این تحقیق به بررسی عوامل موثر بر موفقیت آن می­پردازد.

بیان مسئله پژوهش
در سال­های اخیر صادرات غیرنفتی واژه­ای متداول در ایران و سایر کشورهای صادرکننده نفت(به ویژه کشورهای خاورمیانه) است. تا چندی پیش این کشورها، صادراتی جز نفت و گاز نداشتند و همواره در معرض این انتقاد بودند که اقتصادشان تک محصولی بوده و درآمدشان با تغییر قیمت در نوسان است. (زیرک،معصومه، اثرات اجرای اصل 44قانون اساسی و نقش چشم­انداز 20 ساله و برنامه چهارم در توسعه صادرات غیر نفتی، مجموعه مقالات چهاردهمین همایش ملی توسعه صادرات غیر نفتی کشور، مهر 1387) تجربه  نشان داده که آن دسته از کشورهایی که دارای اقتصاد تک محصولی و عمدتاً وابسته به نفت هستند؛  نه تنها مسیر توسعه را طی نخواهند نمود بلکه در مواجهه با طوفانهای اقتصادی دچار بحران خواهند شد.  براین اساس، از جمله راههای رشد اقتصادی و دست­یابی به بازارهای جهانی، کاستن از میزان وابستگی درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت خام و توسعه صادرات غیر نفتی می­باشد.(سلطانی، الیزابت، شیدا خیراندیش، صادرات غیر نفتی در استان فارس بررسی اثر متغیرهای کلان اقتصادی و تعیین مزیت نسبی محصولات استان، مجموعه مقالات چهاردهمین همایش ملی توسعه صادرات غیر نفتی کشور، مهر 1387،ص415) برای جهش درآمدهای ارزی حاصل از صادرات غیر نفتی، ضرورت دارد از تمامی ابزارهای نفوذ در بازارهای جهانی و منطقه­ای به نحو مطلوب و متناسب بهره­برداری شود. یکی از ابزارهای بسیار کارآمد نمایشگاه می­باشد که می­تواند ارتباط مستقیمی بین عرضه­کننده و متقاضی کالا و در نهایت مبادله کالاها و خدمات را میسر سازد. فعالیت­های نمایشگاهی موجبات پویایی سایر بخش­های اقتصادی نیز می­شود، به طوری که بهره­گیری از روش­ها و تکنیک­های علمی مبتنی بر برنامه­ریزی هدفمند و جامع در فرایند برپایی و استفاده از نتایج نمایشگاه­ها می­تواند نوید بخش رونق اقتصادی باشد. این گونه نمایشگاه­ها از دیدگاه صادرات صنعتی و خدمات مناسب­ترین فرصت­ها را برای تولیدکنندگان و عرضه­کنندگان مهیا می­سازد تا از طریق توانمندی­های خود به مشتریان بالقوه، افزایش فروش و در نتیجه ارتقای سطح فعالیت اقتصادی خود را رقم زنند(علوی،1383) (علوی،سید محمد رضا، مقدمه­ای بر صنعت نمایشگاهی، شرکت نمایشگاه­های بین المللی،1383). حال این مسئله در ذهن ما به وجود می­آید که آیا نمایشگاه­ها می­توانند به عنوان یک ابزار بازاریابی موجبات توسعه صادرات غیر نفتی و کاهش وابستگی درآمدهای ارزی به صادرات نفتی را ایجاد کنند یا نه؟و چه عواملی بر موفقیت هر چه بهتر نمایشگاه ها اثر دارند؟

اهمیت، ضرورت و انگیزه پژوهش
صادرات به عنوان موتور محرکه اقتصاد و رمز بقای کشورها در بازارهای جهانی نقش مهمی را در عرصه اقتصاد ایفا می­کند، زیرا تقویت ظرفیت های تولید و ایجاد ظرفیت های جدید ضمن هموار کردن راه توسعه

آموزش، سرمایه انسانی ، روش هزینه ای( گذشته نگر)، میانگین سال های تحصیل

دو

پیشگفتار:

بی گمان یکی از مهمترین دستاوردهای پژوهش و نظریه پردازی علمی در قرن گذشته، تأکید فزاینده بر جایگاه و نقش آموزش و پرورش در فرآیند توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورهاست. محققان و نظریه پردازان بسیاری در آثار خود، تأثیر تلاش های بشری در حوزه آموزش و پرورش را بر رفاه، سعادت، بهزیستی و ارتقای سطح زندگی مردمان جوامع مختلف به تصویر کشیده اند. حمایت گسترده صاحب نظران حوزه های تعلیم و تربیت و توسعه از فعالیت های آموزشی و پرورشی سبب شده است تا امروزه کمتر کسی در خصوص اهمیت و جایگاه نظام تعلیم و تربیت بر توسعه کشورها تردیدی به خود راه دهد.

مهارت ها و دانش در یک فرد به عنوان سرمایه انسانی تلقی می شود. تمام انسان ها دارای اندازه معینی از سرمایه انسانی هستند و این سطح سرمایه انسانی به صورت عمده متأثر از آموزش و تربیت است.

    پروفسور فردریک هاربیسون از دانشگاه پرینستون معتقد است: “منابع انسانی … پایه اصلی ثروت ملت ها را تشکیل می دهد. سرمایه و منابع طبیعی عوامل تبعی تولیدند. در حالیکه انسان ها عوامل فعالی هستند که سرمایه ها را متراکم می سازند، از منابع طبیعی بهره برداری می کنند، سازمان های اجتماعی – اقتصادی و سیاسی را می سازند و توسعه ملی را به جلو می برند. به وضوح کشوری که نتواند مهارت ها و دانش مردمش را توسعه دهد و از آن در اقتصاد ملی به نحو مؤثری بهره برداری کند قادر نیست هیچ چیز دیگری را توسعه بخشد.” این رساله بر آن است که میزان سرمایه انسانی را در استان های ایران برآورد نماید زیرا تشخیص میزان سرمایه انسانی که نقش اساسی در رشد جوامع توسعه یافته ایفا کرده است، در روشن ساختن و توضیح چگونگی رشد اقتصادی این جوامع از اهمیت زیادی برخوردار بوده و تجربه ای برای کشورهای در حال توسعه خواهد بود. روش مورد استفاده در این برآورد روش گذشته نگر (روش جادسون) و روش میانگین سال های تحصیل می باشد.

این پایان نامه در قالب شش فصل ارائه می گردد. فصل اول به کلیات تحقیق می پردازد. فصل دوم به مرور مطالعات انجام شده و تاریخچه و پیشینه موضوع تحقیق خواهد پرداخت. در فصل سوم به تشریح کامل دو روش مورد استفاده در برآورد سرمایه انسانی در این تحقیق پرداخته و سپس میزان سرمایه انسانی در هر استان را بیان می کنیم. در آخر رابطه بین دو متغیر سرمایه انسانی و تولید ناخالص داخلی را بررسی خواهیم کرد. در فصل چهارم نتایج کلی این تحقیق بیان شده و پیشنهاداتی ارائه می گردد. فصل پنجم حاوی منابع و مأخذ بکاررفته در تدوین این تحقیق می باشد. فصل ششم ( فصل پایانی)، شامل جداول آماری مورد استفاده و نیز خروجی های نرم افزاری می باشد.

سه

تقدیر و تشکر:

 

این تحقیق بی شک، بدون الطاف پروردگار و کسانی که در این راه به این جانب یاری رساندند، انجام نمی شد. لذا در اینجا برخود لازم می دانم از ایشان قدردانی نمایم.

از استاد و راهنمای ارجمندم جناب آقای دکتر خلیلی عراقی که با راهنمایی های خود سختی این راه را بر من آسان نمودند، کمال سپاس را داشته و قدردانی می نمایم.

از استاد ارجمندم جناب آقای دکترگرائی نژاد که مشاوره این پایان نامه را به عهده داشته و با راهنمایی ها و بیان نکات ارزنده، در رفع نقایص این رساله مرا یاری نمودند، کمال سپاس را داشته و قدردانی می نمایم.

از هم فکری و مساعدت جناب آقای دکتر مهرآرا و سرکار خانم رخساره کاظم و سرکار خانم معصومه قارون و جناب آقای مهندس رسولی کمال سپاس را داشته و قدردانی می نمایم.

در خاتمه از پدرومادرعزیزم و خانواده ام که در تمامی مدت انجام این رساله مرا پشتیبانی کردند، کمال سپاس را داشته و قدردانی می نمایم.

امیدوارم همگان در سایه ایزد منان در کمال عزت پایدار بمانند.

 

چهار

فهرست مطالب
صفحه
فصل اول : کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………..
1
1-1-   مقدمه……………………………………………………………………………………………………………
2
1-2-  ضرورت انجام تحقیق……………………………………………………………………………………
5
1-3-  اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………….
5
1-4-  سؤالات تحقیق……………………………………………………………………………………………..
6
1-5-  فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………………
6
1-6-  روش تحقیق و منابع مورد استفاده………………………………………………………………
6
1-7-  محدودیت های تحقیق…………………………………………………………………………………
6
فصل دوم : پایه های نظری و پیشینه تحقیق………………………………………………………………………….
7
1-     

2-    

2-1-   سرمایه انسانی………………………………………………………………………………………………
8
1-   

2-  

2-1-  

2-1-1. تعاریف سرمایه انسانی و شناخت اجمالی اجزای آن……………………..
8
2-1-2. جایگاه سرمایه انسانی در رشد و توسعه اقتصادی…………………………
12
2-2-  مبانی نظری و روند تحولات تاریخی……………………………………………………………
13
2-3-  

پنج
 
پیشینه تجربی تحقیق………………………………………………………………………………….
23
فصل سوم :   برآورد سرمایه انسانی در استان های ایران………………………………………………………….
26
3-     

3-1-   مقدمه……………………………………………………………………………………………………………
27
3-2-  روش میانگین سال های تحصیل…………………………………………………………………
28
3-3-  روش گذشته نگر(هزینه ای)………………………………………………………………………..
37
3-4-  رابطه بین سرمایه انسانی و تولید ناخالص داخلی……………………………………….
50
فصل چهارم : نتیجه گیری و پیشنهادات…………………………………………………………………………………
57
فصل پنجم : منابع و مأخذ……………………………………………………………………………………………………….
63
فصل ششم : پیوست نرم افزاری و جداول……………………………………………………………………………….
68
 مقدمه

بی گمان یکی از مهمترین دستاوردهای پژوهش و نظریه پردازی علمی در قرن گذشته، تأکید فزاینده بر جایگاه و نقش آموزش و پرورش در فرآیند توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورهاست. محققان و نظریه پردازان بسیاری در آثار خود، تأثیر تلاش های بشری در حوزه آموزش و پرورش را بر رفاه، سعادت، بهزیستی و ارتقای سطح زندگی مردمان جوامع مختلف به تصویر کشیده اند. حمایت گسترده صاحب نظران حوزه های تعلیم و تربیت و توسعه از فعالیت های آموزشی و پرورشی سبب شده است تا امروزه کمتر کسی در خصوص اهمیت و جایگاه نظام تعلیم و تربیت بر توسعه کشورها تردیدی به خود راه دهد (وودهال، ترجمه فتحی 1381).

مهارت ها و دانش در یک فرد به عنوان سرمایه انسانی تلقی می شود. تمام انسان ها دارای اندازه معینی از سرمایه انسانی هستند و این سطح سرمایه انسانی به صورت عمده متأثر از آموزش و تربیت است ( موماو، مولن و مارتن[1] 2002)

هرچند که سابقه رفتارانسان در خصوص تخصیص منابع به آموزش جهت کسب دانش و مهارت(باروری و شکوفایی اندیشه ) به قرن ها قبل بر می گردد اما مطالعه نظام مند این رفتار به دوره ای کمتر از پنجاه سال محدود می شود؛ یعنی زمانیکه اقتصاددانان برای کشف علل متفاوت بودن رشد اقتصادی در زمان ها و بین کشورهای مختلف، متوجه عامل “آموزش” شدند که در نتیجه این توجهات، شاخه ای از علوم تحت عنوان علم اقتصاد آموزش در سال 1960 میلادی بنیان نهاده شد (نادری 1383 ،11).  یکی از اهداف عمده آموزش افزایش رشد اقتصادی جامعه از طریق بهبود کارایی نیروی انسانی است.

مفهوم سرمایه انسانی محور بسیاری از تحقیقات در اقتصاد آموزش و پرورش است. این مفهوم در سایر شاخه های اقتصاد نیز که در مواردی با اقتصاد آموزش و پرورش وجه اشتراک دارند مطرح بوده است (متوسلی و آهنچیان  1381، 43).

طرفداران نظریه سرمایه انسانی معتقد بودند که آموزش سبب ارتقاء کیفیت عامل انسانی و لذا افزایش بهره وری افراد می شود. به عبارت دیگر، زمانیکه سطح آموزش نیروی کار یک کشور ارتقاء یابد، انتظار می رود بهره وری نیروی کار و به تبع آن رشد اقتصادی آن کشور نیز افزایش یابد (نادری   1383، 11).  جوهره نظریه سرمایه انسانی براین پندار قرار گرفته است که مردم وقت و منابع خود را در طرق مختلفی، نه فقط برای لذت بردن از حال، بلکه برای دستیابی به بازده های پولی و غیر پولی در آینده به کار می گیرند یعنی اینکه آنها ممکن است در حال، نسبت به انجام هزینه های بیشتر در امور بهداشتی و با دستیابی به سطح آموزش ها بیشتر اقدام کنند تا بتوانند آینده بهتری را برای خود به ارمغان آورند (ستاری فر  1382؛ بلاگ[2]  1976).

در نظریه سرمایه انسانی، نقش آموزش در توسعه اقتصادی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. گری بکر[3] ( 1964)، شولتز[4] (1959و1961)،  دنیسون[5] ( 1962) برای اولین بار به بررسی نقش پر اهمیت آموزش در رشد اقتصادی پرداخته اند. از دیدگاه این اقتصاددانان، آموزش از طریق افزایش ذخیره سرمایه انسانی، باعث رشد کارایی نیروی کار می گردد و سپس موجبات رشد اقتصادی را فراهم می سازد. شولتز می گوید: سرمایه گذاری آموزشی هزینه مصرفی نیست بلکه سرمایه گذاری در ظرفیت کارای انسان ها جهت تولید کالای مادی است. لذا، سرمایه گذاری آموزشی گونه ای سرمایه گذاری با نرخ بازدهی اقتصادی زیاد است که به صورت افزایش محصول حاصل از هر واحد کار کارگر و سرمایه تعریف می شود. از این رو، اقتصاددانان درصدد یافتن راه عملی برای اندازه گیری مشارکت آموزش در رشد اقتصادی برآمدند (افشاری  1377، 78-61).

پروفسور فردریک هاربیسون[6] از دانشگاه پرینستون معتقد است: ” منابع انسانی … پایه اصلی ثروت ملت ها را تشکیل می دهد. سرمایه و منابع طبیعی عوامل تبعی تولیدند. در حالیکه انسان ها عوامل فعالی هستند که سرمایه ها را متراکم می سازند، از منابع طبیعی بهره برداری می کنند، سازمان های اجتماعی – اقتصادی و سیاسی را می سازند و توسعه ملی را به جلو می برند. به وضوح کشوری که نتواند مهارت ها و دانش مردمش را توسعه دهد و از آن در اقتصاد ملی به نحو مؤثری بهره برداری کند قادر نیست هیچ چیز دیگری را توسعه بخشد.” ( تودارو[7] 1996، 378 )

در میان اقتصاددانان مسئله رشد اقتصادی و عوامل مؤثر بر آن از زمان های گذشته مورد توجه و اهمیت بوده است. با گذشت زمان و ایجاد فراز و نشیب هایی در تاریخ اقتصادی کشورها، اندیشه های جدید وارد حوزه فکری و اندیشه های رشد اقتصادی شده است (نجمی  1385).

کوزنتس[8] در بررسی های خود اشاره می نماید که مطالعه رشد اقتصادی در بلند مدت در جوامع گوناگون میسر نمی باشد مگر آنکه مفهوم “سرمایه” و “تشکیل سرمایه” چنان وسیع، جامع و گسترده تلقی شود که سرمایه گذاری در بهداشت وآموزش و پرورش را نیز شامل گردد. وی تأکید می نماید که مطالعه رشد اقتصادی بدون در نظر گرفتن سرمایه انسانی غیر ممکن به نظر می رسد (عمادزاده  1371،  29و61 ؛ کوزنتس  1961 ).

مدل های رشد و توسعه، قبلا مبنای خود را بر این قرار داده بودند که نیروی کار فعال در فرآیند توسعه، از کیفیت برابر و همسانی برخوردار است، بنابراین فرض بر این بوده که هر نیروی کاری مانند نیروی کار دیگر در بازدهی و تولید نقش یکسان و برابری را ایفا می کند. اما به مرور مشخص شد که این فرض صحیح نیست، بلکه مهارت ها، عادات، رفتار و دانش نیروی کار است که تعیین کننده اصلی در فرآیند تولید بوده و کمیت نیروی کار از اهمیت چندانی برخوردار نیست. به همین جهت در دهه های اخیر، تئوری های اقتصادی دیگر نیروی کار را یکسان و برابر ندیده و تفاوت های بسیاری را برای نیروی کار قائلند. لذا امروزه دیگر نقش دو نیروی کار در تولید برابر فرض نمی شود مگر آنکه از نظر سرمایه انسانی از کیفیت برابری برخوردار باشند. مدل های جدید رشد یعنی مدل های رشد درون زا، از سرمایه انسانی به عنوان عامل درونزای رشد استفاده می کنند و موجب تفاوت هایی با الگوهای سنتی رشد می شوند. تشخیص میزان سرمایه انسانی که نقش اساسی در رشد جوامع توسعه یافته ایفا کرده است، در روشن ساختن و توضیح چگونگی رشد اقتصادی این جوامع از اهمیت زیادی برخوردار بوده و تجربه ای برای کشورهای در حال توسعه خواهد بود. بر این اساس در هر جامعه این مسئله مطرح می شود که با چه معیارهایی می توان سطح  سرمایه انسانی را برای جامعه مورد نظر نشان داد (ستاری فر  1382) .

 

1-2- ضرورت انجام تحقیق

امروزه تمام کشورها به دنبال ارتقای کیفیت نیروی کار خود می باشند. زیرا معتقدند که تولید بیشتر و کیفیت بالاتر، تنها در گرو نیروی کار با صلاحیت است. می دانیم که تابع  تولید  تئوریک y=f (L,K) شامل نیروی کار به صورت فیزیکی است. نیروی کار در این تابع به صورت نفر- ساعت یا اشتغال تمام وقت در نظر گرفته می شود. در بسیاری از مواقع در مطالعات بازار کار لازم است که نیروی کار تقسیم بندی شود ( تمام وقت، نیمه وقت و نیروی کار بیکار) .

از طرف دیگر در تحلیل های اقتصادی از قبیل تولید و رفاه اجتماعی نتایج استخراج شده از کاربرد نیروی کار سنتی (L) گمراه کننده می شود. در واقع در تمام کاربردهای خرد و کلان تابع تولید، آنچه که واقعا مفید می باشد، سرمایه انسانی (H) و سرمایه فیزیکی(K) است و تابع تولید به صورت Y=f(H,K) مفید واقع می شود.

همچنین می دانیم که قابلیت های نیروی کار تحت تأثیر آموزش توسعه می یابد و آموزش های مستمر سبب می شود که مهارت ها و قدرت تولید نیروی کار ارتقاء یافته و آن را به صورت سرمایه انسانی در آورد. هرچه افراد از آموزش بیشتری برخوردار باشند، توانایی مشارکت بیشتری در تولید دارند و به همان اندازه دریافتی ها و درآمد آنها نیز افزایش می یابد.

در گزارش حاضر رفتار خزش مس خالص و آلیاژهای آن در محدوده وسیعی از دما
 و تنش مورد مطالعه قرار گرفته است. در محدوده دمای مورد بررسی،
مكانیسم غالب خزش در حالت خالص شامل خزش نابجایی ها بوده و وجود مكانیسم نفوذی رد شده
است. در حالت آلیاژ و یا كامپوزیت مكانیسم غالب پیچیده تر شده و با توجه به نوع ماده مورد آزمون
مكانیسم غالب، خزش نابجایی ها و یا از نوع تنش آستانه ای گزارش شده است. اثر اندازه دانه، عناصر
آلیاژی نظیر Al ،Nb ،Mg ،Zr ،Cr، عملیات مكانیكی، عملیات حرارتی، روش های مختلف ساخت
آلیاژها و تغییرات ریزساختاری مورد مطالعه قرار گرفته است. ویژگی های خاص و همینطور محدودیت
های این آلیاژها در حالت های مختلف تبیین شده است. فرایند های آسیب خزشی نیز بطور ترجیحی
از نزدیكی سطح نمونه ها آغاز می شوند.

مقدمه
مس یكی از مهمترین مواد مهندسی است كه هم بصورت خالص و هم در شرایط آلیاژی كاربردهای

 

د- سؤال­های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………… 6
ه- فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………… 6
و- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 7
ز- ساختار تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
بخش اول: كلیات: مفهوم ومبانی………………………………………………………………………………. 8
فصل اول: محیط زیست و اهمیّت آن…………………………………………………………………………. 10
مبحث اول: مفهوم، انواع و جایگاه محیط زیست درنظام حقوقی…………………………………………………………………….. 10
گفتار اول: مفهوم محیط زیست وانواع آن………………………………………………………………………………………………………. 10
بند اول: تعریف محیط زیست……………………………………………………………………………………………………………………….. 10
بند دوم:­ انواع محیط زیست………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
الف- محیط طبیعی……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 13
ب- محیط مصنوعی……………………………………………………………………………………………………………………………………… 13
ج- محیط اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………………………………. 14
بند سوم: حقوق محیط زیست در ایران واسناد بین­المللی………………………………………………………………………………… 15
الف- حقوق محیط زیست درایران………………………………………………………………………………………………………………… 15
ب- حقوق محیط زیست دراسناد بین­المللی…………………………………………………………………………………………………… 19
گفتار دوم: جرایم زیست محیطی…………………………………………………………………………………………………………………… 24
بند اول: تعریف جرایم زیست محیطی…………………………………………………………………………………………………………… 25
بند دوم: انواع جرایم زیست محیطی……………………………………………………………………………………………………………… 25
الف- جرایم زیست محیطی علیه اجزای جاندار محیط زیست……………………………………………………………………….. 26
ب- جریم زیست محیطی علیه اجزای غیر جاندار محیط زیست…………………………………………………………………… 26
ج- جرایم زیست محیطی مشترك…………………………………………………………………………………………………………………. 26
بند سوم: جرایم علیه محیط زیست در نظام حقوقی ایران و اسناد بین­المللی…………………………………………………….. 27
الف- جرایم علیه محیط زیست در نظام حقوقی……………………………………………………………………………………………. 28
ب- جرایم علیه محیط زیست در اسناد بین­المللی………………………………………………………………………………………….. 30
مبحث دوم: اهمیّت محیط زیست از منظر آموزه­های گوناگون……………………………………………………………………….. 31
گفتار اول: در دیدگاه حكمت متعالیه و دین اسلام………………………………………………………………………………………….. 31
بند اول: دیدگاه حكمت متعالیه………………………………………………………………………………………………………………………. 31
الف- نظریه وحدت هستی در حكمت متعالیه………………………………………………………………………………………………… 32
ب- حیات طبیعت در حكمت متعالیه ……………………………………………………………………………………………………………. 33
ج- حشر طبیعت در حكمت متعالیه………………………………………………………………………………………………………………. 34
بند دوم: دیدگاه دین اسلام…………………………………………………………………………………………………………………………….. 35
الف- قرآن كریم……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 36
ب- عقل………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 39
ج- سنت …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 41
د- اجماع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 45
گفتار دوم: در دیدگاه فلاسفه و ادیان غیراسلامی……………………………………………………………………………………………. 47
بند اول: دیدگاه فلاسفه………………………………………………………………………………………………………………………………….. 47
الف- فلسفه اخلاقی انسان   گرا………………………………………………………………………………………………………………………. 48
ب- فلسفه اخلاقی طبیعت گرا………………………………………………………………………………………………………………………. 49
بند دوم: دیدگاه ادیان غیراسلامی…………………………………………………………………………………………………………………… 49
الف- یهودیت………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 50
ب- مسیحیت……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 50
ج- زردتشت………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 50
د- هندوئیسم………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 51
فصل دوم: عوامل جرم زا، پیشگیری و اهمّیت آن…………………………………………………………. 51
مبحث اول: مفهوم عوامل جرم زا واهمّیت آن………………………………………………………………………………………………… 52
گفتاراول: تعریف عامل و انواع آن…………………………………………………………………………………………………………………. 52
بند اول: تعریف عامل جرم زا و فرق آن با عناوین مشابه………………………………………………………………………………. 53
الف- تعریف عامل جرم زا……………………………………………………………………………………………………………………………. 53
ب- فرق عامل با سایر عناوین………………………………………………………………………………………………………………………. 53
1- علّت……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 53
2- سبب……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 53
3- انگیزه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 54
4- شرط……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 54
بند دوم: انواع عوامل جرم زا…………………………………………………………………………………………………………………………. 54
الف- عوامل فردی (درونی)………………………………………………………………………………………………………………………….. 54
ب- عوامل بیرونی (اجتماعی)………………………………………………………………………………………………………………………. 55
1- عوامل اجتماعی شخصی………………………………………………………………………………………………………………………….. 56
2- عوامل اجتماعی عمومی…………………………………………………………………………………………………………………………… 56
گفتار دوم: اهمیت شناسایی عوامل و فرایندهای جرم زا…………………………………………………………………………………. 57
بند اول- درمان بزهكار به جای انتقام جویی………………………………………………………………………………………………….. 58
بند دوم- استحكام بخشیدن بنیان جانواده………………………………………………………………………………………………………. 58
بند سوم- فراهم كردن محیط های سالم…………………………………………………………………………………………………………. 59
مبحث دوم: پیشگیری از جرم و اهمیّت آن ……………………………………………………………………………………………………. 59
گفتار اول: مفهوم پیشگیری از جرم و انواع آن………………………………………………………………………………………………… 59
بند اول: مفهوم پیشگیری از جرم……………………………………………………………………………………………………………………. 61
الف- تعریف عام………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62
ب- تعریف خاص………………………………………………………………………………………………………………………………………… 62
بند دوم: انواع پیشگیری از جرم در مفهوم خاص……………………………………………………………………………………………. 63
الف- یشگیری اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………………………….. 63
ب- پیشگیری وضعی……………………………………………………………………………………………………………………………………. 65
گفتار دوم: اهمیت پیشگیری ازجرم………………………………………………………………………………………………………………… 67
بند اول: دلایل نظری آن………………………………………………………………………………………………………………………………… 68
الف- پیشگیری در مکتب تحققی و نظریه عقلانی بودن…………………………………………………………………………………. 68
ب- پیشگیری در نظریه‌های جامعه ‌شناسی…………………………………………………………………………………………………….. 69
ج- پیشگیری در نظریه­ی مدیریت ریسک جرم……………………………………………………………………………………………… 69
د- پیشگیری در اندیشه‌های مارکسیستی……………………………………………………………………………………………………….. 70
و- پیشگیری در نظریه‌های جرم‌شناسی واکنش اجتماعی………………………………………………………………………………… 70
بند دوم: پیشگیری از جرم در نظام حقوقی ایران…………………………………………………………………………………………….. 71
الف- پیشگیری از جرم در قانون اساسی………………………………………………………………………………………………………… 73
ب- پیشگیری در سایر قوانین………………………………………………………………………………………… 74
بخش ­دوم: عوامل مؤثردر وقوع جرایم زیست محیطی و راهكارهای پیشگیری ازآن…………….. 75
فصل اول: عوامل مؤثر در وقوع جرایم زیست محیطی………………………………………………….. 77
مبحث اول: عوامل سیاسی وفرهنگی……………………………………………………………………………………………………………… 77
گفتار اول: عوامل سیاسی……………………………………………………………………………………………………………………………….. 77
بند اول: ضعف­ ناكارآمدی تدابیرنظارتی و­مبارزه باجرایم علیه محیط زیست ازسوی مسؤلان دولتی­وغیردولتی..78
بند دوم: ناكافی، غیرمجرب و آموزش ندیده بودن مأموران حفاظت از محیط زیست……………………………………….. 80
بند سوم: كاستی­ها و خلاء­های سیاستگذاری جنایی………………………………………………………………………………………… 81
بند چهارم: ناهماهنگی میان ارگان­های دولتی در احداث پروژه­ها و طرح­های گوناگون…………………………………….. 83
بند پنجم: وقوع جنگ، انقلاب و كودتا………………………………………………………………………………………………………….. 85
گفتار دوم: عوامل فرهنگی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 87
بند اول: پدیده مهاجرت و توریسم(گردشگری) …………………………………………………………………………………………….. 88
بند دوم: كم و بی­سوادی………………………………………………………………………………………………………………………………… 90
بند سوم: كوتاهی رسانه و مطبوعات جمعی در تبلیغ و اطلاع رسانی به آحاد مردم………………………………………….. 91
مبحث دوم: عوامل اقتصادی و سایرعوامل…………………………………………………………………………………………………….. 93
گفتار اول: عوامل اقتصادی……………………………………………………………………………………………………………………………. 93
بند اول: بیكاری و عدم اشتغال……………………………………………………………………………………………………………………….. 95
بند دوم: تورم و افزایش قیمت­ها در بازار……………………………………………………………………………………………………….. 96
بند سوم: فقر و عدم توانایی مالی مردم در تأمین مایحتاج ضروری زندگی………………………………………………………. 97
گفتار دوم: سایرعوامل…………………………………………………………………………………………………………………………………… 99
بند اول: عدم آگاهی مردم ازاثرات زیان بار تخریب محیط زیست…………………………………………………………………… 99
بند دوم: تولید، پخش و انتشار مواد خارجی به اجزای غیرجاندار محیط………………………………………………………… 100
بند سوم: قاچاق موادسوختی و اثرات بیولوژیكی آلودگی ناشی ازآن………………………………………………………………. 102
بند چهارم: تولید سموم كشاورزی غیراستاندارد و یا استفاده نابه جا از آن………………………………………………………… 104
بند پنجم: عدم مدیریت زباله­های بیمارستانی، ساختمانی و غیره………………………………………………………………………. 105
بند ششم: عدم شناسایی مسؤلیت كیفری اشخاص حقوقی در زمینه جرایم زیست محیطی……………………………….. 107
فصل دوم: راهكارهای پیشگیری از جرایم علیه محیط زیست…………………………………………………………. 109
مبحث اول: راهكارهای ناظر بر عوامل سیاسی و فرهنگی……………………………………………………………………………….. 109
گفتاراول: راهكارهای ناظر بر عوامل سیاسی…………………………………………………………………………………………………… 109
بند اول: پیش بینی و تقویت تدابیر نظارتی و كنترلی ناظر بر حفاظت از محیط زیست……………………………………… 110
بند دوم: ضرورت به كارگیری نیروهای انسانی و مجرب و آموزش دیده………………………………………………………… 111
بند سوم: اصلاح و تقویت سیاست­های جنایی موجود درباره محیط زیست…………………………………………………….. 113
بند چهارم: تلاش برای از بین بردن زمینه­های نا­امنی و نا­آرامی در كشور…………………………………………………………. 115
گفتاردوم: تدابیر ناظر بر عوامل فرهنگی…………………………………………………………………………………………………………. 118
بند اول: سروسامان دادن بر پدیده مهاجرت و توریسم(گردشگری)…………………………………………………………………. 118
بند دوم: از بین بردن ریشه­های جهل و بی­سوادی…………………………………………………………………………………………. 120
بند سوم: دقت و تلاش گسترده رسانه­های جمعی دراطلاع رسانی عمومی………………………………………………………. 122
مبحث دوم: تدابیر ناظر بر عوامل اقتصادی و سایر…………………………………………………………………………………………. 124
گفتار اول: تدابیر ناظر بر عوامل اقتصادی………………………………………………………………………………………………………. 124
بند اول: اشتغال زایی و از بین بردن ریشه­های بیكاری…………………………………………………………………………………….. 124
بند دوم: ثبات بخشی قیمت­های اجناس و كالاهای ضروری مردم…………………………………………………………………… 127
بند سوم: در نظرگرفتن حمایت­ها و كمك­های مالی برای افراد نیازمند……………………………………………………………. 128
گفتار سوم: سایر راهكارها……………………………………………………………………………………………………………………………… 130
بند اول: افزایش و تقویت آگاهی مردم از اثرات زیان بار محیط زیست…………………………………………………………… 130
بند دوم: جلوگیری از پخش و انتشار مواد­ خارجی به اجزای غیرجاندار محیط……………………………………………….. 132
بند سوم: تلاش برای جلوگیری از قاچاق مواد سوختی و اثرات بیولوژیکی آن………………………………………………. 133
بند چهارم: استفاده از سموم کشاورزی استاندارد و استفاده به جا از آن…………………………………………………………….. 135
بند پنجم: مدیریت زباله­های بیمارستانی………………………………………………………………………………………………………….. 137
بند ششم: ایجاد مسؤلیت کیفری برای اشخاص حقوقی در جرایم زیست محیطی……………………………………………. 139
نتیجه گیری و پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………………………………….. 142
الف- نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 142
ب- پیشنهادها………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 148
فهرست منابع و مأخذ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 152
الف- کتاب­ها……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 152
ب– منابع عربی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 154
ج- مقاله­ها و مجله­ها…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 156
د- پایان نامه­ها………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 161
ه- تقریرات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 161
و- روزنامه­ها و خبرگزاری­ها………………………………………………………………………………………………………………………… 162
ز- سایت اینترنتی…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 162
ح- فرهنگ لغت فارسی………………………………………………………………………………………………………………………………… 163
ط- منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 163

چكیده:

محیط زیست در ‌دو مفهوم به کار برده می­شود؛ یک، ­مفهومی که از علوم طبیعت ناشی می­شود و تحت عنوان محیط زیست طبیعی معرفی شده و دیگری، در تعامل با سازکارهای انسانی است که با عنوان محیط زیست انسانی از آن نام برده می­شود که هر دو عنوان فوق طیف گسترده­ای­ از موضوعات مختلف را تحت پوشش خود دارد. به همین دلیل حقوق کیفری محیط زیست جزئی یا کلی شامل مقرراتی می­شود که یا با ملاک­ها و یا با محک­های تأسیس مادی تأکید دارند.
هدف تحقیق بررسی و شناسایی علت شناختی عوامل مؤثر در ارتكاب جرایم علیه محیط زیست و سپس ارائه راهكارها و تدابیر غیر كیفری كنشی به منظور مبارزه با آن عوامل و موقعیت­ها در قالب جرم شناسی می­باشد و روش گردآوری مطالب، به صورت توصیفی تحلیلی و اطلاعات و داده­های مورد نیاز به روش اسنادی و کتابخانه­ به دست آمده است.
کشور ایران دارای نقاط قوت و پتانسیل­های بسیار زیادی در زمینه محیط زیست و حفاظت از آن و مردمانی مشتاق در جهت انجام برنامه­های زیست محیطی می­باشد که یقیناً با همت کارشناسان و مسئولین امر و مردمانی سرشار از عشق و معرفت به محیط زیست و طبیعتی پاک دور از دسترس نیست و باید اطلاع رسانی و آگاهی­ها را بالا برده و زمینه­های حضور کلان مردم در این امور را فراهم سازیم. از این رو، شایسته است كه تدابیر و روش­های دیگری جهت پیشگیری و یا كاهش امكان پیش آمد جنایی مربوط به جرایم زیست محیطی تحت عنوان روش­های پیشگیرانه غیركیفری و كنشی از طریق حذف و خنثی سازی مجازات و یا تغییر موقعیت­ها و یا عوامل یا فرایندهای جرم زا در قالب روش­های پیشگیرانه اجتماعی و وضعی را مورد پیش بینی قرارداد و اینكه به كارگیری و اعمال این روش­ها منوط به شناسایی آن عوامل و فرایندها و موقعیت­های مؤثر در ایجاد و تكوین جرایم علیه محیط زیست است. پس باید کوشش شود که متون مربوط به قانون حفاظت ­محیط زیست ساده تر شده و به سازمان حفاظت محیط زیست صلاحیتی تام و موثر در این زمینه اعطا گردد و سازمان­ها و نهادهای دیگر نیز ملزم به همکاری با این سازمان شوند .


واژه­گا­ن کلیدی: جرم شناسی، علت شناختی، پیشگیری، محیط زیست، جرایم، مجازات.


مقدمه
با نگاهی به آیات و روایات و سیره­ی اهل بیت (ع) روشن می­گردد که هیچ مکتبی مانند اسلام به طبیعت و محیط زیست اهمیّت نداده است. از سوی دیگر، قرآن کریم در بسیاری از آیات، انسان­ها را به مطالعه طبیعت و عناصر آن فراخوانده است­. همچنین، بسیاری از سوره­های قرآن کریم به نام یکی از عناصر طبیعت خوانده می­شود مانند: سوره­های شریفه بقره، رعد، نحل، نور، عنکبوت، نجم، فجر، شمس، حدید، لیل، قمر، تین، ناس و… خداوند منان، سرنوشت بشر را به گونه­ای رقم زده است که در دامان طبیعت رشد کند و به آن نیازمند باشد . طبیعت به شکلی خلق شده است که در خدمت انسان باشد و نیازهای او را برطرف کند.
با در نظر رفتن این نکته که به حکم قرآن کریم همه چیز در جهان آفرینش بر پایه­ی نظم و عدالت استوار است و هر چیزی به اندازه لازم آفریده شده است،[1] این نتیجه به دست می­آید که نابسامانی­های موجود در طبیعت و آلودگی­های زیست محیطی ناشی از بهره وری نادرست از طبیعت و منابع آن است.
فعالیت­های انسان برای رسیدن به رفاه و توسعه اقتصادی و اجتماعی، خود باعث تخریب محیط زیست شده است. این تخریب آن چنان در وضعیت آب و هوای کره زمین، دگرگونی ایجاد کرده که سلامتی و حیات او و سایر موجودات زنده را به خطر انداخته است. شرایط به وجود آمده به حدی وخیم است که امروزه از آن به عنوان «بحران محیط زیست» یاد می­شود . برای رهایی از این بحران باید به اصول اخلاقی و متون دینی به ویژه اسلام مراجعه کنیم، زیرا مبنای پیدایش بحران زیست محیطی کنونی، بحران اخلاق درمیان انسان­ها است.
در قرآن کریم از نابود کردن و تخریب محیط زیست به عنوان اعتداء (تجاوز) نام برده شده است و بر این اساس کسانی که رفتار ناشایست نسبت به محیط زیست داشته باشند، از رحمت و محبت خداوند محروم خواهند بود.(مائده86) درست است که خداوند طبیعت را مقهور انسان آفریده و ا نسان را به عنوان جانشین خود در زمین قرار داده است، اما این به آن معنا نیست که او آزاد باشد تا هر گونه که مایل است رفتار کند.
انسان در برابر خداوند و تمامی آفرینش مسئول است. او باید در برابر اراده­ی خداوند تسلیم باشد و با صلح و صفا در کنار طبیعت زندگی کند. به عبارت دیگر، انسانی که جانشین خداوند در زمین است باید همواره در راه حفظ و سلامت طبیعت بکوشد.
دین پژوهان اعلام کرده­اند که توجه به ارزش­های اخلاقی و مذهبی، تضمینی برای حفاظت از محیط زیست است. آن­ها معتقدند که انسان­ها علاوه بر اجرای قوانین باید استاندارد­های اخلاقی را نیز مراعات کنند تا به اهداف پایدار خود دست یابند. در دین اسلام حفاظت از محیط زیست که نسل امروز و نسل­های بعدی باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، یک وظیفه­ی دینی تلقی می­شود. خداوند، طبیعت را هدفمند و هدفدار خلق و تمام مخلوقات را به لحاظ کمیت و کیفیت به اندازه و متناسب آفریده است. مؤید این جمله را گفتار خداوند در قرآن کریم است که می­فرماید: «ما هر چه آفریدیم به اندازه آفریدیم[2]». یا در جای دیگر می­فرماید که: «زمین را هم بگستردیم و در آن کوه­های عظیم برنهادیم و از آن هر گیاه و نیک ، متناسب و موافق حکمت و عنایت برویاندیم.[3]» جهان هستی از نظم دقیقی برخوردار و تمامی مخلوقات در تعادل و تناسب و به اندازه آفریده شده­اند و هر