ج) ضرورت تحقیق.. 2

     د) سؤالات تحقیق 2

     هـ) فرضیه‌ تحقیق 3

     و) پیشینه تحقیق 3

     ز) ساختار تحقیق 3

فصل اول:

کلیات

مبحث اول: تعاریف 5

     گفتار اول: تعاریف اصلی.. 5

          الف- حق.. 5

          ب- انسان. 8

          ج- محیط زیست… 9

     گفتار دوم: تعاریف مرتبط.. 9

          الف- رابطه حق و تکلیف… 9

          ب- ارزش در محیط زیست… 12

مجامع بین‌المللی.. 13
کنوانسیون بین‌المللی.. 20
مبحث دوم: رابطه انسان و محیط زیست با علوم وحیانی.. 21

     گفتار اول: فلسفه خلقت… 21

     گفتار دوم: دین و محیط زیست… 24

          الف. نگاه دین به محیط.. 24

               ۱. آلودگی هوا 26

               ۲. دفع زباله. 27

               ۳. فضای سبز. 29

          ب. نگاه دین به انسان. 31

     گفتار سوم: انسان و محیط زیست… 40

          الف. نگاه انسان معتقد. 40

          ب. نگاه انسان غیرمعتقد. 43

 فصل دوم:

مبانی و شرایط حق انسان بر محیط زیست

مبحث اول: مبانی حق انسان بر محیط زیست… 50

     گفتار اول: مبانی فقهی.. 50

          الف: قرآن. 50

آیاتی از قرآن که محیط زیست را حق همگانی می‏داند. 52
آیاتی از قرآن که آفرینش عناصر محیط زیست را برای انسان می‏داند. 53
آیاتی از قرآن که محیط زیست و عناصر آن را مسخّر انسان می‏داند. 54
حق بر محیط زیست، تکلیف و مسئولیت در برابر محیط زیست را در پی دارد. 57
          ب. روایات… 60

          ج. عقل.. 63

          د. بناء عقلا.. 64

     گفتار دوم: مبانی حقوقی.. 68

          الف: قانون داخلی.. 68

قانون اساسی.. 68
قانون عادی.. 69
          ب. قانون خارجی.. 70

مقررات سازمان ملل متحد. 70
مقررات کنوانسیونهای بین‌المللی.. 71
فقر و محیط زیست… 72
مبحث دوم: شرایط حق انسان بر محیط زیست… 76

     گفتار اول: استفاده متعارف… 76

     گفتار دوم: حق استفاده از محیط زیست به همراه تکلیف… 77

 فصل سوم:

آثار حق انسان بر محیط زیست

 مبحث اول: اباحه انتفاع انسان از محیط زیست… 84

     گفتار اول: انتفاع از محیط زیست… 84

     گفتار دوم: انفال و مالکیت آن برای انسان. 84

مبحث دوم: ضمان در مقابل استفاده سوء از محیط زیست… 93

     گفتار اول: استفاده سوء از محیط زیست… 93

     گفتار دوم: خسارت بر محیط زیست و انواع آن. 95

          بند اول: اصول حاکم بر خسارت‌های زیست محیطی.. 97

          بند دوم: ماهیت مسئولیت زیست محیطی و مبنای آن. 98

               الف: ماهیت مسئولیت… 98

               ب: مبنای مسئولیت… 99

          بند سوم: مفهوم خسارت… 100

          بند چهارم:روش ارزیابی خسارات زیست محیطی.. 101

          بند پنجم: رابطه سببیت… 102

          بند ششم: مسئول پیشگیری و جبران خسارت زیست محیطی.. 103

          بند هفتم: عوامل رافع مسئولیت زیست محیطی.. 104

             الف: عوامل توجیه‌کننده اجباری.. 104

1. دخالت شخص ثالث… 104
2. رعایت دستور یا تعلیمات دولتی.. 105
          ب: عوامل توجیه‌کننده اختیاری.. 105

1. داشتن مجوز دولتی.. 105
2. رعایت معلومات علمی‌و فنی زمان انجام فعالیت… 105
     گفتار سوم: راه‌های جبران خسارت… 106

مبحث سوم: دادرسی مربوط به حق انسان بر محیط زیست… 107

     گفتار اول: خواهان دعوی.. 108

          الف: خواهان. 109

 

     گفتار دوم: خوانده دعوی.. 110

     گفتار سوم: دادگاه صالح و محل اخذ و مصرف خسارت… 111

          الف – محیط زیست و خسارت زیست محیطی.. 120

          ب- معیار ارزیابی غرامت… 122

          ج- آیین اجرا 124

پیشنهادات… 127

نتیجه‌گیری.. 127

فهرست منابع و مآخذ. 127

     الف) كتب… 127

     ب) قانون. 130

     ج) انگلیسی.. 130

چکیده:

از جمله مسائل جدیدی که در عرصه حقوق مطرح شده است بحث حقوق محیط‌زیست و مطالب مربوط به آن است که یکی از آن مطالب، «حق انسان بر محیط‌زیست» است. منظور از این عنوان بهره‌برداری متعادل و متساوی همه نسل‌ها از مواهب طبیعی است و علت طرح آن هم این است که امروزه بی‌محابا این مواهب مورد تاحت و تاز انسان‌های فرصت‌طلب و سودجو قرار می‌گیرد که زیان‌های عدیده‌ای را به دنبال خود خواهد داشت و از جمله آن زیان‌ها محروم شدن نسل‌های آتی از زیبائی‌های طبیعت است و از جمله آن زیان‌ها تنگ شدن عرصه زندگی بر انسان‌هایی است که در عصرهای آینده پا به عرصه وجود می‌گذارند، سوراخ شدن لایه ازن بر اثر کثرت گازهای گلخانه‌ای و آلوده شدن فضای شهرها به خاطر کثرت استفاده از وسایل بنزینی و گازوئیل‌سوز و بروز ده‌ها رقم بیماری ریوی و کلیوی و عروقی از جمله آن زیان‌هاست. بالاخره انسان‌های بعد نیز حق حیات و تنفس در این اجتماع را دارند. نکته مهم‌تر این که در کنار هر حقی تکلیفی نیز هست و حق انسان‌های محیط‌زیست، تکلیف همین انسان‌ها و تکلیف دیگر انسان‌ها را به دنبال خود دارد که در این پایان‌نامه مورد گفتگو قرار گرفته است و از جمله افرادی که تکلیف متوجه آنان است دولت‌ها هستند که وظیفه مراقبت بیشتر از عرصه‌های طبیعی را دارند که در اصول 45 و 50 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

کلید واژه‌ها : حق، تکلیف، محیط‌زیست، انسان.

مقدمه

الف) بیان مسأله تحقیق

مسأله مورد گفتگو در این پایان‌نامه عبارت از «حق انسان بر محیط‌زیست» است و شالوده اصلی بحث آن است که انسان‌های این کره خاکی چه حقی از بهره‌مندی از مواهب طبیعی دارند، ایا مواهب طبیعی متعلق به یک نسل است یا تمام نسل‌ها و راه‌کارهای حفاظت از طبیعت برای استفاده انسان‌های آینده از محیط‌زیست چیست؟ و چه آثاری بر عدم رعایت این حق مترتب می‌گردد.

ب) اهمیت تحقیق

محیط‌زیست بخشش الهی برای تمام نسل‌هاست و تا تمام آنان به تاراج انسان‌های سودجو نرفته است و فرزندان آینده را محروم از این بخشش الهی نکرده باید به راه‌های جلوگیری از تاراج آن پرداخت.

ج) ضرورت تحقیق

گاهی نسبت به برخی مسایل حیاتی و مهم سهل‌انگاری می‌شود تمام دنیای ما یک محیط‌زیست بیشتر ندارد که متعلق به همه افراد بشر فعلی و آتی است و باید برای حفاظت از آن‌ها فکری کرد.

د) سؤالات تحقیق

الف) سؤال اصلی

انسان چه حقی بر محیط‌زیست دارد و قلمرو آن کجاست؟

ب) سؤال فرعی

مبنای حق انسان بر محیط‌زیست چیست؟
آثار حق انسان بر محیط‌زیست کدام است؟
رابطه حق وتکلیف در مورد محیط‌زیست انسانی چیست؟
هـ )فرضیه‌ تحقیق

انسان همان طور که در محیط‌زیست تکلیف دارد حق هم دارد و قلمرو آن استفاده متعادل است.
مبنای حق انسان بر محیط‌زیست آیات و روایات و قواعد فقهی و عقل است.
اثر حق بر محیط‌زیست استفاده بهینه از آن و ضامن بودن در مقابل زیاده‌روی در استفاده است.
و) پیشینه تحقیق

در این زمینه به صورت خاصی پایان‌نامه‌ای تنظیمنشده است و کتابی نوشته نشده است و به صورت پراکنده در برخی آثار مطالبی ذکر شده که ما آن را جمع‌آوری و ارائه نموده‌ایم.

ز) ساختار تحقیق

تحقیق فعلی در یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه صورت پذیرفته است در فصل اول به کلیات و در فصل دوم به مبانی و در فصل سوم به بحث از آثار پرداخته‌ایم ودر خاتمه نیز همین پیشنهاداتی و نتیجه‌گیری از تحقیق پرداخته‌ایم.

مبحث اول:

تعاریف

گفتار اول: تعاریف اصلی

الف- حق

بسیار اتفاق افتاده که در مواردی گفته‏ایم: حق با من است، حق با شماست یا او حق مرا پایمال کرد یا فلانی به حقوق دیگران احترام می‏گذارد و آیا همگان به حقوق خویش و دیگران آگاهی دارند؟ برای پرداختن به این مطالب نخست باید بدانیم، «حق» چیست.

واژه «حق» در لغت به معنی ثبوت و ثابت است و در مقابل آن کلمه «باطل» به معنای غیر ثابت قرار دارد. حق، ثبوت اعتباری یك امر وضعی است برای یك شخص، كه له او و به عنوان امتیازی برای او مقرر شده است و زمام آن به دست‌اش قرار داده شده است و مستلزم وظایف الزامی‌بر عهده دیگران در قبال صاحب حق است. حال فرق نمی‌كند آن چه برای صاحب حق مقرر شده است صلاحیت حقوقی در انجام فعل باشد یا آزادی انتخاب یا اهلیت انتفاع یا اولویت یا امر دیگری مانند این‌ها[1].

 به عنوان نمونه، حق مالکیت، که هرگاه کسی مالک خانه‏ای باشد، می‏تواند از آن خانه استفاده کند و در آن سکونت نماید یا در آن تصرف کند و آن را بفروشد یا به دیگری ببخشد یا خراب کند و دوباره بسازد. یا مثلاً حق قصاص نفس که دارنده این حق می‏تواند اعدام قاتل را از دادگاه بخواهد. چنین حقوقی را شرع و قانون به صاحب حق می‌دهد و پشتیبانی از صاحب حق نیز، وظیفه شرع و قانون است.

واژه «حق » چند کاربرد و معنا ذکر می کند که برخی از آن از این قرار است: ضد باطل، عدل، مال و ملک، حظ و نصیب، موجود ثابت، امر مقضی، حزم، سزاوار[2].

با توجه به آنچه بیان شد، روشن می گردد که «حق» واژه‌ای عربی است که به معنای «ثبوت » و «تحقق » است و وقتی می گوییم: چیزی تحقق دارد، یعنی ثبوت دارد[3]،  و گاه معادل آن در زبان فارسی «هستی پایدار» به کار برده می شود؛ یعنی هر چیزی که از ثبات و پایداری بهره‌مند باشد، حق است[4].

ارکان حق هر حقی سه رکن دارد:

۱. شخص یا اشخاصی (حقیقی یا حقوقی) که حق برای آنها و به نفع آنهاست (من له الحق؛ صاحب حق).

 ۲. شخص یا اشخاصی (حقیقی یا حقوقی) که حق بر آنهاست و در مقابل آن حق، وظیفه دارند و باید به وظیفه خویش عمل نمایند (من علیه الحق؛ کسی که در مقابل آن حق مسئولیت دارد).

 ۳. آن چیز یا کسی که حق بدان تعلق گرفته است (متعلَّق حق). متعلق حق گاهی شیئی خارجی و عین است مانند حق مالکیت کسی بر زمین یا خانه؛ گاهی دَین است؛ مانند بدهی که بدهکار به بستانکار دارد؛ گاهی منفعت است مانند کسی که حق استفاده از میوه درختی را دارد و گاهی انتفاع۳۱ است مانند کسی که مجاز است از سایه درختی بهره‏مند شود.

اگر كسی به دیگری زیان وارد نماید مسئول است ولو این كه تقصیری از او سر نزده باشد، بنابراین زیان‌های بدنی و مادی به طور نوعی تضمین شده‌اند كه موجب مسئولیت هستند ولی زیان‌های اقتصادی تضمین شده نیستند

عنوان      صفحه

چکیده. 1

مقدمه. 2

فصل اول : کلیات تحقیق

مقدمه. 4

1-1بیان مسئله. 7

1-2 سوال تحقیق.. 8

1-3 اهداف تحقیق.. 8

1-4 فرضیه تحقیق.. 9

1-5 روش تحقیق.. 9

1-6 روش گردآوری اطلاعات… 10

1-7 ابزار گردآوری اطلاعات… 10

1-8 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات… 10

1-9 سوابق تحقیق.. 10

1-10مشکلات، محدودیتها و موانع تحقیق.. 15

1-11 قلمرو تحقیق.. 15

1-12 واژه ها و مفاهیم. 16

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

2-1 شاخص های جغرافیایی در توسعه پایدار فضایی شهر. 19

2-1-1- عوامل جغرافیای طبیعی.. 19

2-1-2-عوامل جغرافیایی انسانی.. 28

2-2- رواناب… 31

2-3- سیلاب… 32

2-3-1-سیلاب شهری.. 32

2-3-2- سیل ناگهانی شهر. 33

2-4- مهم‎ترین خسارات سیل.. 33

2-5- عوامل موثر در بروز سیلاب… 34

2-6- پیش بینی سیل.. 35

2-7- اهمیت پیش بینی وقوع سیل.. 36

2-8- فرایندایمن سازی.. 37

2-8-1 – توصیه های قبـل از بـروز سیل.. 37

2-8-2- توصیه های زمان بروز سیل.. 40

2-8-3 – راه های كمك در مقابل سیل.. 44

2-9- محاسبه حداکثر سیل محتمل.. 45

2-10- فراوانی سیلاب… 45

2-11- دوره بازگشت سیلاب (سال). 46

2-12- سدهای مخزنی.. 47

2-13- سیل بندها و گوره ها (Levees and flood walls). 48

2-14- نگهداری سیل بندها 50

2-15- مخازن تاخیری.. 51

2-16- معابر شهری.. 52

فصل سوم: ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه

3-1- ویژگیهای جغرافیای طبیعی شهر رشت… 55

3-1-1 موقعیت… 55

3-1-2 توپوگرافی.. 55

3-1-3 شیب… 56

3-1-4 ویژگیهای اقلیمی.. 57

3-1-4 -1. دمای هوا 57

3-1-4 -2. بارندگی.. 58

3-1-4 -3. رطوبت نسبی.. 63

3-1-4 -4. تبخیر. 65

3-1-4 -5. ساعات آفتابی.. 66

3-1-4 -6. یخبندان. 67

3-1-4 -7 برف… 67

3-1-4-8. باد. 67

3-1-4 -9 طبقه‏بندی اقلیمی.. 70

3-1-5 خاک… 74

3-2- ویژگی های جغرافیای انسانی شهر رشت… 76

3-2-1- ویژگی های قومی، رسوم، مذهب، زبان وگویش… 76

3-2-2- ویژگی های جمعیتی.. 76

فصل چهارم: داده ها و روش کار

4-1 داده های تحقیق.. 82

4-1-1- بررسی آمار و اطلاعات هواشناسی.. 84

4-1-2 بررسی آمار و اطلاعات هیدرولوژی.. 84

4-1-3- بازسازی و تكمیل نواقص آماری.. 84

4-2. روش کار. 85

فصل پنجم : یافته های تحقیق

5-1- ایمن سازی شهر رشت در برابر مخاطرات طبیعی(سیل و آبگرفتگی). 91

5-2- خصوصیات فیزیکی حوضه های شهر رشت… 94

5-2-1- مساحت و پیرامون حوضه. 94

 

5-2-2 ضریب شكل حوضه. 104

5-2-2-1- ضریب شکل یا روش هورتن (HORTON). 104

5-2-2-2- ضریب گردی یا روش گراولیوس (Gravellius). 104

5-2-2-3- نسبت گردی یا روش میلر (miller). 105

5-2-2-4- روش مستطیل معادل. 105

5-2-3- جهت حوضه. 107

5-2-4- شبكه هیدروگرافی.. 109

5-2-5- تراكم شبكه زهكشی.. 110

5-2-6- نیمرخ طولی و شیب آبراهه‌ها 111

5-2-7 – بررسی شیب حوضه. 116

5-3- اقلیم حوضه شهر رشت… 121

5-3-1- بررسی تناوب بارندگی سالانه. 121

5-3-2- فركانس بارندگی سالانه. 123

5-3-3- تحلیل حداکثر بارندگی 24 ساعته. 123

5-3-4- منحنی های شدت – مدت – فراوانی.. 124

5-4- هیدرولوژی حوضه شهری رشت… 124

5-5- مشخصات کلی رودخانه‌های محدوده مطالعاتی.. 129

5-5-1- رودخانه سیاهرود. 129

5-5-2- رودخانه گوهررود. 130

5-5-3- رودخانه پیربازار. 130

5-6- مشخصات فیزیکی رودخانه های محدوده طرح.. 132

5-7- بررسی رژیم آبدهی رودخانه های محدوده مطالعاتی.. 134

5-7-1- تعیین و تحلیل آبدهی در مقاطع مهم محدوده طرح.. 136

5-7-1- 1- آبدهی رودخانه سیاهرود در مقطع وروی منطقه طرح.. 137

5-7-1- 2-آبدهی رودخانه سیاهرود در مقطع خروجی منطقه طرح.. 138

5-7-1- 3- آبدهی رودخانه گوهررود در مقطع ورودی منطقه طرح.. 139

5-7-1- 4-آبدهی رودخانه گوهررود در مقطع خروجی منطقه طرح.. 140

5-8- تحلیل سیلاب در محدوده مطالعاتی.. 143

5-8-1- تحلیل حداکثر آبدهی لحظه ای در رودخانه های محدوده طرح.. 143

5-8-2- بررسی تناوب حداکثر آبدهی لحظه ای در رودخانه های محدوده مطالعاتی.. 144

5-9- تحلیل رسوب در محدوده مطالعاتی.. 145

5-9-1- تحلیل رسوب رودخانه سیاهرود. 145

5-9-2- تحلیل رسوب رودخانه گوهررود. 146

5-10- مجموعه اقدامات مکانیکی، بیومکانیکی و بیولوژیکی جهت کاهش دبی پیک سیلاب… 148

5-11- بررسی نقاط مشکل دار شهر رشت… 149

5-12- سیل خیزی كلانشهر رشت… 151

5-12-1- موقعیت مسیل ها، رودخانه ها و آبگیرها 152

5-12-2- بروز سیل در كلانشهر رشت… 154

5-13- آسیب‌ها و خسارت‌های ناشی از سیلاب‌های گذشته. 157

5-13-1-گزارش سیل 22 مهرماه 1369شهر رشت… 157

5-13-2 گزارش خسارات سیل استانداری گیلان مورخه 16 و 17/7/1377. 160

5-14- خسارات ناشی از آب گرفتگی به صورت کیفی و مناطق آب گرفته در گزارش‌های شهرداری استانداری و آب و فاضلاب و آب منطقه‌ای    164

5-15- عوامل مرثر در آسیب پذیری شهررشت… 167

5-16- راهبردهای ایمن سازی شهرها در برابر بلایای طبیعی.. 171

5-17- تبیین موضوع راهبردی بحرانهای طبیعی کلانشهر رشت در چارچوب طرح های ساختاری.. 176

5-17-1 متغیرهای اساسی در برنامه ریزی راهبردی بحران های طبیعی رشت… 179

4-18 راهبردهای کاهش اثرات زمین لرزه و سیل در فضای شهری کلانشهر رشت… 179

5-19- راهبردهای کاهش اثرات سیل.. 180

5-20- بررسی ایمنی و آسیب پذیری شریان های حیاتی و تجهیزات شهری.. 181

5-21- اقدامات لازم در مدیریت بحران سیل.. 182

5-21-1- اقدامات مدیریتی.. 182

5-21- 2- ایجاد کارگروه های لازم برای مدیریت سیلاب استان گیلان. 183

5-21- 3- دستگاه ها و نهادهای مسئول در امر سیلاب: 184

5-21-4- اقدامات خودیاری کننده توسط شهروندان. 185

4-22- نقش ایجاد گروه های مدیریت بحران در اماكن مهم شهر رشت در مقابله با بحران. 189

5-23- پیشنهادات و راه كارها ی اجرایی برای دستیابی به وضع مطلوب… 193

5-24- پیشنهادات و رهنمودهایی در جهت کاهش آسیب پذیری ها 195

فصل ششم: نتیجه گیری و پیشنهادات

6-1- آزمون فرضیه ها 200

6-1-1- فرضیه اول. 201

6-1-2- فرضیه دوم. 203

6-2- نتیجه گیری.. 205

5-3 پیشنهادات… 217

منابع و مأخذ. 218

چکیده

سیل یكی از پدیده های موجود در طبیعت بوده كه از دیرباز، بشر شاهد وقوع آن می باشد. در ایران نیز بدلیل وسعت زیاد، اقالیم متعدد و تراكم زمانی و مكانی بارش ها در اكثر حوضه های آبخیز، همه ساله شاهد سیلابهای عظیمی در اكثر مناطق كشور می باشیم. شهر رشت نیز از این پدیده طبیعی مستثنی نبوده و در چند سال گذشته سیلهای متعدد و مخربی در آن روی داده اند. فرآیند ایمن سازی شامل انواع اقداماتی است که پیش از وقوع حادثه برای کنترل و کاهش خسارات جانی و مالی احتمالی ناشی از سیل انجام می گیرد. توجه به این روشها به لحاظ عدم کفایت روش های فیزیکی ضرورت دارد. در این پژوهش آمار بارندگی 30 سال اخیر در ایستگاه شهررشت، استخراج شد، سپس وضعیت بارش و میزان امكان وقوع سیل و نیز حجم رواناب ناشی از بارش در محدوده قانونی شهر، سطح كل حوضه، محل تمركز و جهت حركت جریان هرزآبهای حاصل از بارشها در اطراف این شهر با بهره گرفتن از سیستم اطلاعات جغرافیایی مشخص گردید. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی می باشد و به اراثه الگوی عملی ایمن سازی می توان به اقدامات مدیریتی و عملیاتی اشاره کرد.

کلید واژه: مدیریت سیلاب، سیلاب شهری، ایمن سازی، شهر رشت

مقدمه

قبلاً تصور می شد وقوع حوادث و بلایای طبیعی در مناطق شهری آثار و پیامدهای كمتری در مقایسه با مناطق روستایی دارد. اما امروزه، با توجه به تغییرات مشخص كه در ساختار وسازمان شهرها به وجود آمده، آنها را در برابر حوادث غیر مترقبه بسیار ضربه پذیر كرده است(عسگری، 1382 :49). سیل رویداد ناگهانی است که در بروز آن عوامل متعددی دخالت دارد. این عوامل را می توان به طور کلی در سه گروه اصلی اقلیمی، خصوصیات منطقه ای و حوضه ای و فعالیتهای انسانی طبقه بندی نمود. مناطق سطح شهر رشت از جمله مناطقی است که در برخی مواقع از وجود سیل رنج می برد. از جمله می توان به سیلهای سالهای 69 و سالهای اخیر اشاره کرد. با توجه به امار و اطلاعات جمع آوری شده از مهمترین دلایل تشدید خسارات ناشی از سیل در رشت در سالهای اخیر تخریب پوشش گیاهی، احداث سازه های نامناسب، دخل و تصرف غیر مجاز در حریم رودخانه و عدم توجه به پیش آگاهی و سیستم پیش بینی و سیستم هشدار سیل بوده است. از آنجا که منطقه مورد مطالعه جمعیت انبوهی را در خود جای داده است، تجربیات حوادث گذشته ثابت کرده است که برنامه ریزی و آمادگی در برابر بحران تاثیر بسیار زیادی در کاهش خسارات دارد. از سوی دیگر طبق ماده 1 قانون پیشگیری و مبارزه با خطرات سیل مصوب 9/2/1343 به منظور حفظ جان و مال مردم از سیل، وزارت کشور مکلف است فرآیند ایمن سازی شهری جهت مقابله با سیل را انجام دهد. (صاحبقرانی، 1371). یکی از اقدامات مهم جهت آمادگی در برابر بحران ناشی از سیل توجه به آموزش و فرهنگ سازی می باشد. اصولا می‎توان گفت که توفیق دیگر فعالیتهای مربوط به مدیریت بحران به میان پیش آگاهی بستگی دارد (حبیبی، 1388).

فرآیند ایمن سازی شامل انواع اقذاماتی است که پیش از وقوع حادثه برای کنترل و کاهش خسارات جانی و مالی احتمالی ناشی از سیل انجام می گیرد. از مهم ترین روش های ایمن سازی می توان به اقدامات مدیریتی و عملیاتی اشاره کرد.

هدف از این مطالعه شناسایی نقاط تجمع رواناب در سطح شهر و كاهش مشكلات و ناخرسندی مردم ناشی از این امر، جمع آوری آبهای سطحی معابر و انتقال به شبكه اصلی

 

به منظور مطالعه برخی معیارهای فیزیولوژیک و رابطه آنها با عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های گندم تتراپلوئید تحت شرایط تنش خشکی، آزمایشی با طرح کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی با بهره گرفتن از 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید (دوروم) در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در سال زراعی 1392-1391 اجرا شد. براساس عملکرد در شرایط بدون تنش (Yp) و تنش (Ys)، شاخص‌های کمی مقاومت به خشکی از قبیل: شاخص تحمل به تنش (STI)، میانگین هندسی عملکرد در دو محیط (GMP) و شاخص حساسیت به خشکی (SSI) محاسبه شدند. اختلاف بسیار معنی‌داری بین کلیه شاخص‌ها و عملکردهای بدون تنش و تنش وجود داشت که بیانگر وجود تنوع ژنتیکی و امکان انتخاب برای مقاومت به خشکی می‌باشد. با رسم نمودار بای پلات و مشاهده ژنوتیپ‌ها مشخص گردید که در شرایط آبیاری مطلوب بیشترین عملکرد مربوط به ژنوتیپ 733 و 722 و نیز بیشترین STI، GMP وHMP متعلق به ژنوتیپ 741 و یاواروس بود. همچنین بیشترین SSI مربوط به ژنوتیپ‌های 797 و2610KC بود. با محاسبه ضرایب مسیر مشخص گردید که بیشترین اثر مستقیم ضرایب مسیر به وزن هزار‌دانه و عملکرد بیولوژیک اختصاص داشت. که بهترین صفات در ژنوتیپ‌های مورد مطالعه جهت انتخاب ارقام مقاوم در برنامه‌های اصلاحی معرفی می‌شوند.

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

 

عنوان                                       صفحه

فصل اول

مقدمه 2

1-1- تعریف مسئله 2

1-2- تنش خشکی. 3

1-3-اهمیت گندم 3

1-4-تنش خشکی در گندم 5

1-5- اهداف مطالعه 7

 

فصل دوم

مروری بر پژوهشهای انجام شده 9

2-1- تاثیر تنش خشکی بر دمای سایه‌انداز گیاه 9

2-2- شاخص تنش 10

2-3- اثر تنش خشکی بر صفات مورفولوژیک 11

2-4- وراثت‌پذیری 13

 

فصل سوم

مواد و روشها 15

3-1- مشخصات محل انجام تحقیق 15

3-2- ژنوتیپ‌های مورده استفاده و شرایط محل طرح 15

3-3- روش اجرای طرح 20

3-4- اندازه‌گیری شاخصهای مقاومت به خشکی 22

3-5-محاسبه وراثت پذیری عمومی 23

3-6- اندازه‌گیری صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزاء عملکرد 23

3-7- اندازه گیری دمای سایه‌انداز 24

3-7-1- شرایط مكانی و محیطی اندازه‌گیری دمای سایه‌انداز. 24

3-7-2-زمان مناسب اندازه‌گیری دمای سایه‌انداز در طول روز 24

3-7-3- شرایط رشد و نموی گیاه جهت اندازه گیری دمای سایه‌انداز 25

3-7-4 – تعداد نمونه در هر كرت ادوات و روش اندازه گیری 25

تجزیه آماری داده‌ها 26

 

فصل چهارم

نتایج و بحث 28

4-1-تجزیه واریانس داده‌ها 28

4-2- تعداد پنجه بارور 30

4-3- طول دم گل‌آذین 31

4-4-سطح برگ 32

4-5- تعداد دانه در سنبله 34

4-6- تعداد دانه در سنبلک 35

4-7- ارتفاع بوته 36

4-8- دمای سایه انداز گیاه 38

4-9-عملکرد بیولوژیک 41

4-10- عملکرد دانه 43

4-11-وزن هزار دانه 47

4-12-شاخص برداشت 48

4-13- برآورد اجزای واریانس و وراثت‌پذیری عمومی صفات مورفولوژیک و عملکرد 55

4-14- همبستگی شاخص های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه 56

4-15- تجزیه به مولفه‌های اصلی 58

 

4-16- همبستگی و تجزیه ضرایب مسیر صفات اندازه‌گیری شده 60

4-16-1- همبستگی و ضرایب مسیر بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط آبیاری مطلوب 60

4-16-2- همبستگی و ضرایب مسیر بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط تنش خشکی 64

نتیجه‌گیری کلی 67

پیشنهادات 69

منابع 70

چکیده انگلیسی 80

 

 

 

 

فهرست جدول‌ها

 

 

عنوان                                       صفحه

جدول شماره 3-1 ژنوتیپ‌های مورده استفاده و روش پیاده سازی طرح   16

جدول شماره 3-2 شجره‌نامه ژنوتیپ‌های تهیه شده از مرکز بین‌المللی گندم و ذرت (CIMMYT):. 18

جدول 4-1- نتایج تجزیه واریانس تاثیر تنش خشکی بر خصوصیات مورفولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 28

جدول 4-2- نتایج تجزیه واریانس تاثیر تنش خشکی بر خصوصیات مورفولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 29

جدول 4-3 مقایسه میانگین دمای سایه‌انداز 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 40

جدول4-4- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD    50

جدول 4-5- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD    51

جدول 4-6- میانگین تاثیر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید و مقایسه میانگین آنها بر اساس آزمون LSD    53

جدول 4-7- نتایج محاسبه اجزای واریانس و وراثت‌پذیری صفات مورفولوژیک، عملکرد و اجزای آن بین 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید   55

جدول 4-8- ضرایب همبستگی شاخص‌های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی.. 56

جدول 4-9- میانگین عملکرد و شاخص‌های تنش در شرایط نرمال و تنش خشکی در ژنوتیپ‌های گندم.. 57

جدول 4-10- مقادیر ویژه، درصد مقادیر ویژه و درصد تجمعی واریانس 40 ژنوتیپ گندم دوروم.. 59

جدول 4-13- همبستگی بین صفات اندازه‌گیری شده در شرایط تنش خشکی   65

جدول 4-14- تجزیه علیت عملكرد دانه در شرایط تنش خشکی با توجه به صفات باقیمانده در مدل رگرسیون مرحله‌ای.. 66

 

 

 

 

فهرست شکل‌ها

 

 

عنوان                                       صفحه

شکل4-1: اثر خشکی بر میانگین تعداد پنجه بارور 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 30

شکل4-2: اثر خشکی بر میانگین طول دم گل‌آذین 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 32

شکل4-3: اثر خشکی بر میانگین سطح برگ 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید   33

شکل4-4: اثر خشکی بر میانگین تعداد دانه در سنبله 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 34

شکل4-5: اثر خشکی بر میانگین تعداد دانه در سنبلک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 36

شکل4-6: اثر خشکی بر میانگین ارتفاع بوته 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 37

شکل4-7: اثر خشکی بر میانگین دمای سایه‌انداز 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 38

شکل4-8: اثر خشکی بر میانگین عملکرد بیولوژیک 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 42

شکل4-9: اثر خشکی بر میانگین عملکرد دانه 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 43

شکل4-10: اثر خشکی بر میانگین عملکرد کل 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 45

شکل4-11: مقایسه اثر خشکی بر کاهش عملکرد 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید در شرایط تنش خشکی و آبیاری مطلوب.. 46

شکل4-12: اثر خشکی بر میانگین وزن هزار‌دانه 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 47

شکل4-13: اثر خشکی بر میانگین شاخص برداشت 40 ژنوتیپ گندم تتراپلوئید.. 49

شکل 4-14- نمودار بای پلات شاخص های کمی مقاومت به خشکی و عملکرد دانه در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی.. 59

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول

 

 

 

 

 

مقدمه

 

 

1-1- تعریف مسئله

 

اكثر مناطق ایران دارای اقلیم خشك و نیمه خشك می‌باشند. بنابراین یكی از عوامل محدود كننده تولید محصولات كشاورزی در ایران ناشی از تنش خشكی است که با توجه به مرحله‌ رشد گیاه می‌تواند باعث خسارت و در نتیجه كاهش عملكرد گردد.

یكی از روش‌های كاهش اثرات مخرب تنش خشكی استفاده از ژنوتیپ‌های مقاوم می‌باشد. از نظر تكاملی مقاومت به خشكی عبارت است از توان زنده ماندن یك گونه از نسلی به نسل دیگر در شرایط كمبود آب، از نظر كشاورزی مقاومت به خشكی توان تولید اقتصادی یك محصول در شرایط كمبود آب قابل استفاده برای آن محصول تعریف می‌گردد. درجه مقاومت به خشكی متفاوت است كه شامل تحمل[1] به خشكی و گریز[2] از خشكی می‌باشد. تحمل به خشكی به مفهوم حالتی است كه در عملكرد محصول كشت شده در محیط حاوی تنش آب هیچ گونه كاهشی دیده نشود. گریز از خشكی حالتی است كه ارقام قبل از محدودیت شدید آب به محصول دهی برسند. و مفیدترین شكل مقاومت به خشكی است (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376).

 

 

 

 

1-2- تنش خشکی

 

بخش عمده‌ای از غذای دنیا توسط محصولاتی تامین می‌گردد که در مناطق مورد کشت آنها، بارندگی محدودی در فصل رویش وجود داشته و یا اینکه محصولات کشت شده از رطوبت ذخیره در خاک استفاده می‌کنند. خسارات وارده ناشی از گرما و خشکی به گندم، یولاف، ذرت، سورگوم، ارزن و سایر گیاهان زراعی در مناطق پر حرارت و کم باران امری عادی است. بنابر‌این مقاومت به دما و خشکی به خاطر کاهش افت عملکرد در گیاهان واقع در این مناطق مهم می باشد (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376). از بین تنش­های زنده و غیرزنده، تنش­ خشکی دومین عامل اصلی کاهش عملکرد بعد از عوامل بیماری­زا می­باشد و در نتیجه بارندگی کم، دمای بالا و وزش باد حادث می­شود. واکنش گیاه نسبت به آن بستگی به مرحله­ای از رشد دارد که خشکی در آن رخ می‌دهد (احمدی و همکاران، 1388).

با توجه به این‌که متوسط نزولات جوی سالانه ایران 240 میلی­متر می‌باشد، ایران در رده مناطق خشک و نیمه­خشک جهان قرار می‌گیرد (طبق تعریف آمبرژه مناطقی را خشک می‌نامند که بارندگی سالانه آنها کمتر از 250 میلی­متر باشد و مناطق با بارندگی سالانه 250 تا 450 میلی­متر را نیمه‌خشک گویند) ( آذری‌کی، 1381). با توجه به نزولات محدود ایران، حدود 45 درصد اراضی زیر کشت گندم دیم در ایران دارای نزولات کمتر از 350 میلی­­متر است­ (محمدی، 1387) که باعث ‌می‌گردد تا تنش خشکی به عنوان مهمترین عامل محدود کننده عملکرد در گیاهان زراعی مورد توجه خاص قرار گیرد.

 

 

1-3-اهمیت گندم

 

گندم به عنوان مهمترین عنصر غذائی، به عنوان یک منبع کالری، پروتئین، ویتامین و املاح خاص، دارای ارزش تغذیه‌ای بالایی است (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376). این گیاه بیشترین سطح زیر كشت را به خود اختصاص داده است و در اغلب نواحی جهان كشت می‌شود. گستره کشت آبی از 60 درجه عرض‌ شمالی در شمال اروپا تا 40 درجه عرض جنوبی در آمریكای جنوبی و از مناطق هم سطح دریا تا ارتفاع 3000 متری از سطح دریا را شامل می‌شود. از مهمترین كشورهای تولید كننده گندم در جهان می‌توان به هند، پاكستان، ایالات متحده آمریكا و كانادا اشاره نمود. ایران یكی از مراكز تنوع و خاستگاه‌های اولیه گندم بوده و منابع ژنتیكی غنی برای این محصول در کشورمان وجود دارد (شهبازی و همکاران، 1391). گندم از خانواده گندمیان[3]، از جنس تریتیکوم[4] و مهمترین گیاه زراعی روی کره زمین است­ (شهبازی و همکاران، 1391). گونه‌های اصلی آن از لحاظ تعداد کروموزوم به سه گروه دیپلوئید (2n=2X=14 AA BB DD)، تتراپلوئید (2n=4X=28 AABB) و هگزاپلوئید (2n=6X=42 AABBDD) تقسیم می­شوند. گونه­های تتراپلوئید، آمفی­پلوئیدی از تلاقی دو دیپلوئید هستند و هگزا­پلوئیدها از تلاقی دیپلوئید و تتراپلوئید به‌وجود آمده­اند (توسلی، 1387). ژنوم A از یک گندم دیپلوئید وحشی به نام تریتیکوم بوئئوتیکوم بدست آمده است. این گندم در به وجود آمدن گندم‌های تتراپلوئید دوروم، تورژیدوم، بولونیکوم و پرسیکوم (کارتالیکوم) با فرمول ژنومی AABB موثر بوده است. گونه­ تتراپلوئید وحشی تریتیکوم دی‌کوکوئیدز[5] با گیاهی از خانواده گندمیان به نام تریتیکوم تاشی­ئی[6] با فرمول ژنومی DD آمیخته شد و گندم هگزاپلوئید (AABBDD) امروزی را به وجود آورده‌اند. اما منبع ژنوم سوم (ژنومB) در حال حاضر هنوز ناشناخته باقی‌ مانده است (یزدی‌صمدی و عبدمیشانی، 1383).

گندم دوروم تقریباً 8 درصد از تولید جهانی گندم را شامل می­شود (محمدی و همکاران، 1385) و یکی از منابع اولیه به وجود آورنده گندم اولیه است. این گندم گیاهی است از خانواده گندمیان­، تك لپه، خودگشن، یك‌ساله و روز بلند (نورمحمدی و همکاران، 1376). گندم دوروم با داشتن درصد بالای پروتئین (12 تا 14 درصد) در مقایسه با برنج (7 درصد) و گندم نان (10 تا 12 درصد) از جمله مهمترین مواد غذایی جهان است (نورمحمدی و همکاران، 1376). گندم دوروم حاوی رنگدانه‌های طبیعی بیشتری نسبت به انواع گندم‌های دیگر است که خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد سرطانی دارند. سمولینا محصول اصلی گندم دوروم می‌باشد. تغذیه با ماکارونی تهیه شده از آرد سمولینا، یک روش مناسب برای ورود غذاهای تهیه شده از دانه گندم دوروم به رژیم غذایی است که باعث افزایش پیشگیری ابتلا به بیماری‌های مزمن و افزایش سلامتی می‌گردد، گرچه مقدار آنتی اکسیدان‌ها در سمولینا کم است اما مصرف مداوم آن میزان نیاز  بدن را تأمین می کند. گندم دوروم، ویتامین‌ها، مواد معدنی، آنتی اکسیدان‌ها و فیبر رژیمی بیشتری نسبت به  گندم‌های دیگر دارد (محمدی و همکاران، 1381). گندم دوروم یکی از قدیمی‌ترین گونه‌های زراعی غلات می‌باشد (رویو و همکاران، 2009 ) که کشت آن به دلیل تقاضا و همچنین قیمت بالای جهانی در حال افزایش است (هوشمند و همکاران ، 2005(، پروتئین بالا و استحکام گلوتن آن باعث شده است که این گندم بهترین ماده اولیه برای تولید ماکارونی باشد، هرچند در تهیه نان نیز از آن استفاده می‌گردد (تریبوی و همکاران، 2003 ).

 

 

1-4-تنش خشکی در گندم

گندم به طور گسترده در مناطقی كشت می‌شود كه در معرض تنش‌های فراوان خشكی هستند. مکانیسم‌هایی كه در مقاومت به خشکی گندم دخالت دارند عبارتند از: زودرسی، که گیاه قبل از مواجهه با تنش خشکی چرخه زندگی خود را کامل می‌کند، سیستم قوی و عمیق ریشه جهت استفاده موثر از رطوبت خاک، مکانیسمی که روزنه‌ها را در ضمن دوره تنش خشکی می‌بندد به نحوی که تلفات آب در گیاه کاهش یابد و سر انجام پوشش مومی روی سطح برگ که تلفات تعرق را کم می‌کند. لذا ارقام گندم تولید شده برای مناطق خشك دارای برگ‌های باریك‌تر و نسبت ساقه به ریشه كمتری هستند و از استعداد تولید عملكرد كمتری نسبت به ارقام تولید شده برای مناطق مرطوب برخوردارند (شاه نجات بوشهری و عبد میشانی، 1376).

مقاومت به خشكی صفتی كمی است كه از طریق یك روش واحد آزمایشگاهی قابل اندازه‌گیری نیست زیرا تنش بر مراحل مختلف نموی تاثیر داشته و اثر آن با شدت و مدت تنش تغییر می‌كند (کافی و همکاران، 1386). آبیاری گندم در مناطقی که دارای بارندگی زیاد هستند ضروری نمی­باشد ولی در مناطق کم باران، آبیاری باعث جلوگیری از نوسان عملکرد می­شود. گندم از اول بهار تا مرحله رسیدن خود روزانه به 3 تا 5 میلی­متر آب نیاز دارد. بنابراین در مناطقی که بارندگی کافی نیست، باید از آبیاری تکمیلی استفاده کرد (نیازی و همکاران، 1381). محصولات زراعی پاییزه معمولاً از زمان گلدهی تا مرحله رسیدگی فیزیولوژیك با خشكی مواجه می‌گردند چون در این زمان هوا گرم و تعرق افزایش می‌یابد (Schneider et al., 1969). و کلا اثر زمان ظهور تنش آب ممکن است به اندازه شدت تنش آب اهمیت داشته باشد. از زمان سبز شدن تا پایان پنجه­زنی، بوته­های جوان گندم آب زیادی مصرف نمی‌کنند. آبیاری خیلی زیاد در این مواقع نه تنها فایده­ای ندارد، بلکه باعث از بین رفتن تهویه خاک و خارج شدن کودهای شیمیایی از ناحیه ریشه می­شود. حتی مقداری تنش رطوبت در طول این دوره که باعث جلوگیری از رشد زیاد می‌شود، مفید است چون مانع سرمازدگی شدید در برخی موارد می‌گردد. نیاز آبی گیاه در طول دوره حداکثر رویش که همزمان با طویل شدن ساقه است، به سرعت زیاد می‌شود. در زمان تشکیل سنبلچه­ها، تنش رطوبت باعث کاهش تعداد آنها در هر سنبله خواهد شد و کاهش تعداد سنبلچه‌ها باعث کاهش عملکرد نیز می‌گردد (نیازی و همکاران، 1381).

در ارزیابی مقاومت به خشكی باید به مراحل نموی گیاه دقت نمود زیرا بیشترین تنش خشکی که به گیاهان وارد می­شود اغلب در زمان گلدهی و تشکیل دانه صورت می­گیرد، در این دوره تبخیر و تعرق افزایش می­یابد که همزمان با حداکثر نیاز گیاه به رطوبت می­باشد. همچنین در طول این دوره تنش آب بیشترین اثر سوء را بر عملکرد دانه خواهد داشت. فاصله بین تمایز سلولی سنبلک­ها و گلدهی، حساسترین دوره نسبت به خشکی می­باشد. ارقامی از گندم که گرده افشانی آنها طولانی است، در مقایسه با ارقامی که دوره گرده­افشانی کوتاه­تری دارند، احتمالا در اثر تنش رطوبت، صدمه کمتری متحمل می­شوند (گل‌پرور و همکاران، 1381). اندازه‌گیری عملکرد دانه یکی از شاخص‌های مهم در برنامه‌های اصلاحی گندم برای مقامت به خشکی می‌باشد. اما به دلیل وراثت‌پذیری پایین این صفت، اندازه‌گیری صفات فیزیولوژیک، مورفولوژیک و بیوشیمیایی مرتبط با تنش خشکی در کنار آن ضروری به نظر می‌رسد (Blum et al., 1990). گلستانی و آساد (1998) بیان نمودند که انتخاب بر اساس صفات فیزیولوژیک آسان و دقیق بوده و توارث‌پذیری این صفات نسبتا بالا است. بنابراین بازده ژنتیکی این صفات مطلوب بوده و انتخاب بر مبنای این صفات راه مطمئن و سریعی برای انتخاب جوامع گیاهی و بهبود عملکرد می‌باشد.

پژوهش‌های انجام شده در سال‌های اخیر بیشتر بر روی اثر تنش خشکی بر گندم هگزاپلوئید توسط پژوهشگران داخلی و خارجی صورت گرفته است. اما با توجه به اهمیت گندم دوروم کمتر به اثر تنش ­خشکی بر روی گندم تتراپلوئید توجه شده است، لذا این مطالعه با اهداف زیر روی مجموعه ­ای از گندم­های تتراپلوئید (دوروم) پایه‌ریزی گردید.

 

 

فصل اول: کلیات تحقیق.. 1

1-1 مقدمه. 2

2-1 بیان مسئله. 2

3-1 اهمیت و ضرورت موضوع. 3

4-1 فرضیه های تحقیق.. 5

5-1 هدف های تحقیق یا نتایج مورد انتظار 5

6-1 روش کلی تحقیق.. 5

1-6-1 قلمرو مکانی-جامعه تحقیق.. 5

2-6-1 روش نمونه گیری و تخمین حجم جامعه. 5

3-6-1 روشهای گردآوری داده ها و ابزار مورد استفاده برای آن. 6

4-6-1 روشهای تحلیل داده ها 6

7-1 چارچوب کلان نظری تحقیق.. 6

8-1 نقشه راه 7

9-1 پیشینه تحقیق.. 7

10-1 نگاهی بر بانک توسعه صادرات.. 9

11-1 شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق.. 10

12-1 خلاصه. 11

فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه تحقیق.. 12

1-2 مقدمه. 13

2-2 بخش اول: سیستم مدیریت یادگیری.. 14

1-2-2 تعریف سیستم مدیریت یادگیری.. 14

2-2-2 تاریخچه سیستم مدیریت یادگیری.. 15

3-2-2 مفاهیم پایه در سیستم مدیریت یادگیری.. 17

4-2-2 سیستم های مدیریت در آموزش الکترونیکی (مدیریت یادگیری ) 18

5-2-2 سیستم مدیریت محتوا 19

1-5-2-2 تعریف سیستم مدیریت محتوا 19

2-5-2-2 استاندارد در سیستم مدیریت محتوا 20

6-2-2 آموزش الکترونیکی.. 21

1-6-2-2 انواع آموزش الکترونیکی.. 22

1-1-6-2-2 سیستم آموزش الکترونیکی یک طرفه. 22

2-1-6-2-2 سیستم آموزش الکترونیکی دو طرفه. 23

3-1-6-2-2 سیستم آموزشی سنکرون یا همزمان. 23

4-1-6-2-2 سیستم آموزشی آسنکرون یا غیر همزمان. 23

7-2-2 سیستم های مدیریت یادگیری نوین.. 24

8-2-2 انتخاب سیستم های مدیریت یادگیری مناسب.. 26

9-2-2 مدل پذیرش فناوری.. 27

3-2 بخش دوم: مدیریت دانش… 28

1-3-2 تعریف دانش… 28

2-3-2 مدیریت دانش… 29

4-3-2 مفهوم دانش… 31

5-3-2 راهبردهای مدیریت دانش… 32

6-3-2 فرآیند مدیریت دانش… 32

1-6-3-2 ایجاد دانش… 33

2-6-3-2 اعتباربخشی به دانش… 33

3-6-3-2 ارائه دانش… 34

4-6-3-2 توزیع دانش… 34

5-6-3-2 کاربرد دانش… 34

7-3-2 ضرورت و اهمیت مدیریت دانش… 35

8-3-2 نقش منابع هوشمند در مدیریت دانش… 35

4-2 بخش سوم: سیستم مدیریت یادگیری و مدیریت دانش… 36

1-4-2 مسائل مشترک مدیریت دانش و یادگیری الکترونیکی.. 36

2-4-2 تحقیقات انجام شده پیرامون موضوع تحقیق.. 37

1-2-4-2 تحقیقات داخلی.. 37

2-2-4-2 تحقیقات خارجی.. 38

5-2 بخش چهارم: مدل تحقیق و نتیجه گیری.. 40

1-5-2 مدل مفهومی پژوهش… 40

2-5-2 خلاصه. 41

فصل سوم: روش تحقیق.. 42

1-3 مقدمه. 43

2-3 روش تحقیق.. 43

3-3 گروه بندی انواع پژوهش بر حسب هدف از انجام پژوهش… 44

4-3 گروه بندی انواع پژوهش بر حسب شیوه ی گردآوری داده ها 44

5-3 منابع گردآوری داده ها 45

6-3 روایی ابزار گردآوری داده ها 48

7-3 پایایی ابزار گردآوری داده ها 49

8-3 جامعه ی آماری.. 51

9-3 طرح نمونه گیری.. 51

10-3 روش تجزیه و تحلیل داده ها 52

11-3 تحلیل عاملی.. 52

12-3مدل یابی معادلات ساختاری.. 53

 

13-3 خلاصه. 53

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 54

1-4  مقدمه. 55

2-4 توصیف ویژگی های جمعیت شناختی اعضای نمونه. 55

1-2-4 جنسیت.. 56

2-2-4 سن.. 57

3-2-4 تحصیلات.. 58

4-2-4 سابقه خدمت.. 59

5-2-4 نوع شغل.. 60

3-4 آمار استنباطی.. 61

1-3-4 روش تجزیه و تحلیل داده ها 61

2-3-4 آزمون نرمال بودن متغیرهای پژوهش… 61

3-3-4 ضریب همبستگی بین متغیرهای پژوهش… 62

4-3-4 ارزیابی بخش اندازه گیری مدل. 63

1-4-3-4 تحلیل عاملی تاییدی شاخص های متغیر درک سهولت استفاده 64

2-4-3-4 تحلیل عاملی تاییدی متغیر درک سودمندی استفاده 66

3-4-3-4 تحلیل عاملی تاییدی متغیر انگیزه و قصد استفاده 68

4-4-3-4 تحلیل عاملی تاییدی متغیر انتقال دانش… 69

5-3-4 مدل سازی معادلات ساختاری.. 70

5-4 خلاصه. 76

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادها 77

1-5 مقدمه. 78

2-5 مروری اجمالی بر فرآیند تحقیق.. 78

3-5 نتایج یافته ها 79

1-3-5 نتایج یافته های توصیفی تحقیق.. 79

2-3-5 نتایج استنباطی پژوهش و پیشنهادها 79

4-5 پیشنهادها برای تحقیقات آتی.. 82

5-5 محدودیت های تحقیق.. 82

6-5 خلاصه. 83

منابع و ماخذ. 84

منابع فارسی.. 85

منابع لاتین.. 86

1 مقدمه

تحول عظیم کلمات آنلاین، بر بسیاری از حوزه ها اثر گذاشته است. عمدتا بر حوزه مدیریت دانش و آموزش. گرایش جدید در موسسات آموزشی به سمت یادگیری آنلاین و یادگیری الکترونیکی به جای رویکرد سنتی آموزش رودر رو، در حرکت است. بعد اصلی مدیریت دانش ارائه دادن اطلاعات متنوع در قالب های مختلف است. مانند: گزارش ها، ملاقات برای تبادل نظرات و تجارب از مخزن جمع آوری پایگاه داده و سیستم های خبره مرتبط. هدف یادگیری الکترونیکی اساسا ارائه مواد آموزشی به کاربران از طریق چارچوب های یادگیری الکترونیکی یا به عبارتی از طریق سیستم مدیریت یادگیری است.

2-1 بیان مسئله

ما در عصر دانش زندگی می کنیم. عبارت “ دانش قدرت است “ جای خود را در عصر دانایی محوری به “ اشتراک دانش قدرت است “ داده است. هر سازمانی، چه کوچک و چه بزرگ تا آنجایی رونق می یابد که به مأموریتهای خود دست یابد. هنگامی که یک سازمان تلاش می کند که به اهداف خود دست یابد، عدم ثبات و تهدیدها در محیط، دستیابی به اهداف را.به.تأخیر.انداخته.یا.حتی.فرایند.آن.را.تخریب.می.سازد. بدلیل اینکه دانش قدرت است، سرمایه های دانش هر سازمانی موفقیت اجرایی آن را تعیین می کند. وظیفه مدیریت دانش، مدیریت سرمایه های دانشی هر سازمانی است. مدیریت دانش اساسا مفهوم یا اندیشه جدیدی نیست. دانش موضوعی نیست که امروز به یکباره به وجود آمده باشد. انسان در مسیر تاریخ تکاملی خود و تکامل اجتماعی ناشی از آن همواره تولید کننده دانش بوده است و از آن در ایجاد تغییر در جامعه استفاده نموده است. رﺷﺪ داﻧﺶ درزﻣﺎنﻫﺎی اﺧﻴﺮ ﺑﺴﻴﺎرﺳﺮﻳﻊ ﺑﻮده، ﺑﻪﮔﻮﻧﻪایﻛﻪ در ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ،80 درﺻﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎی ﻓﻨﺎوری و داﻧﺶ و ﻧﻴﺰ 90 درﺻﺪ ﺗﻤﺎم داﻧﺶﻫﺎ و اﻃﻼﻋﺎت ﻓﻨﻲ، در ﺟﻬﺎن ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻫﺮ ﭘﻨﺞ ﺳﺎل وﻧﻴﻢ، ﺣﺠﻢ داﻧﺶ دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻲﺷﻮد (اﻓﺮازه :1386). اﻳﻦ درﺣﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺘﻮﺳﻂ آن، ﻛﻤﺘﺮ از ﭼﻬﺎرﺳﺎل اﺳﺖ. ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ، اﻳﻦ ﺗﺤﻮل ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻧﮕﺮش ﺟﺪﻳﺪی در ﻣﺪﻳﺮﻳﺖﻛﺴﺐ وﻛﺎر ﺑﺎ ﻧﺎم “ﻣﺪﻳﺮﻳﺖداﻧﺶ” ﺷﺪه اﺳﺖ.

اﻣﺮوزه داﻧﺶ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان «ﻣﻨﺒﻌﻲ» ارزﺷﻤﻨﺪ و اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ و ﻧﻴﺰ ﻳﻚ «داراﻳﻲ» ﻣﻄﺮح اﺳﺖ و اراﺋﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺎﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ و اﻗﺘﺼﺎدی، ﺑﺪون ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ و اﺳﺘﻔﺎده ﺻﺤﻴﺢ از اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ ارزﺷﻤﻨﺪ، اﻣﺮی ﺳﺨﺖ و ﺑﻌﻀﺎً ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ. در اﻳﻦ ﻧﮕﺮش، داﻧﺶ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻨﺒﻌﻲ ارزﺷﻤﻨﺪ درﻛﻨﺎر ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻛﺎر، زﻣﻴﻦ و ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ (ﻛﻪﭘﻴﺶﺗﺮ در اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮد) ﺑﻪﻋﻨﻮان داراﻳﻲ ﭘﺮﻣﺎﻳﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ. درﭼﻨﻴﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎری، دﻳﮕﺮﺻﻨﻌﺖ، ﻣﺤﻮرﻧﻴﺴﺖ، ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺤﻮر، داﻧﺶ اﺳﺖ ﻛﻪ در آن، داﻧﺸﮕﺮان(ﻳﺎ داﻧﺶﻛﺎران، داﻧﺸﻮران) ﺑﻪﻛﺎر ﻣﺸﻐﻮﻟﻨﺪ.

با رشد تجارت بین المللی در بازارهای سنتی و در حال توسعه، کار تیمی اثربخش و تسهیم دانش به عنوان عوامل موفقیت برای شرکت های جهانی تلقی می شود. شرکت ها به طور فزاینده ای به توانایی های دانش محور در مدیریت بازرگانی، مدیریت زنجیره تامین، تولید و تحقیق و توسعه وابسته شده اند. توسعه و یکپارچگی این عوامل و سایر شایستگی های سازمانی چالش بزرگی برای رهبری استراتژیک سازمان هستند. در محیط امروزی مزیت رقابتی خیلی سریع آشکار می گردد. به همین دلیل شرکت ها ممکن است نیاز به توسعه دانش فرهنگ محور داشته باشند. ساخت فرهنگ و توسعه تواناییهای پویای پیچیده در فرآیند یادگیری ضروری است؛ که توسط تعهد به تسهیم دانش و کاربرد آن تقویت می شود. استفاده از تکنولوژی های جدید یادگیری می تواند جایگزین روش های سنتی گردد. پیاده سازی موفق تکنولوژی های جدید برای آموزش کارکنان بستگی به پذیرش تکنولوژی توسط کارکنان عملیاتی و خط مقدم سازمان دارد. اهمیت پذیرش تکنولوژی در ادبیات موضوع بسیار شناخته شده است، و برای بیش از 2 دهه مدل پذیرش تکنولوژی به عنوان یک پایه تئوریک برای تحقیقات در این حوزه مورد استفاده قرار می گیرد. هر چند که مطالعات محدودی ارتباط آن را با سیستم مدیریت دانش و یا در ارتباط با آموزش مورد توجه قرار داده اند.

3-1 اهمیت و ضرورت موضوع

امروزه دیگر اهمیت داده ها، اطلاعات و دانش برکسی پوشیده نیست. اغلب سازمانها، اگرچه شاید تنها بر روی کاغذ و در حد شعار، اما به هر نحو دانش محوری را در زمره اهداف و برنامه های کاری خود قرارداده اند تا در فضای رقابتی بازار پرتراکم تجارت از رقبا عقب نمانند. بانکها نیز البته از این مهم غافل نبوده اند. آنها از یکسو  به منظور رعایت استانداردهای کنترل ریسک و از سوی دیگر برای مدیریت صحیح مجموعه خود نیازمند دسترسی بموقع به مطالعاتی هستند که درداخل یا خارج از سازمان تولید میشود. از سوی دیگر ما همواره با نظام ها و روشهای مدیریتی روبرو میشویم که به کارگیری آنها مستلزم دستیابی به اطلاعات است. برنامه ریزی برای سازمان نیازمند تحلیل نقاط ضعف و قوت و تهدیدات و فرصت ها[1] است که شهرت آن از سایر سر واژه های مدیریتی فزونی یافته و جایگاه ویژه ای در ادبیات مدیریت پیداکرده است. امااین اصطلاح چهار حرفی، مستلزم اطلاعاتی درمورد نقاط ضعف و قوت سازمان و فرصتها و تهدیدهای محیطی است که دستیابی به این اطلاعات خود مستلزم پژوهشها و تحقیقات بسیار است. بازاریابی بدون شناخت بازار، مشتری، خدمات و محصولات و مزیتهای رقابتی سازمان ممکن نیست و البته هریک از این عناوین نیز خود زیر مجموعه های بیشماری شامل انواع بازار، انواع مشتری، بازارهدف، مشتریان بالقوه، مشتریان بالفعل وانواع دسته بندی ها و بخش بندی های متفاوت رادر برمی گیرد. سایر فعالیتهای سازمان از مدیریت منابع انسانی گرفته تاکنترل کیفیت، خلق محصول، توسعه خدمت و دیگرتصمیم سازی ها و تصمیم گیری ها نیز خود مستلزم اطلاعات و تحقیقات علمی است.

حال در میان دو پدیده، یکی انفجار اطلاعات و دیگری نیاز به اطلاعات، با معضل دسترسی به اطلاعات روبرو می شویم و درواقع شکافی بزرگ میان تولید اطلاعات و مصرف آن پدید می آید. بسیاری از محققان و پژوهشگران اعتقاد دارندکه از نتیجه تحقیقات علمی آنان استفاده نمی شود و از سوی دیگر بسیاری از مدیران معتقدند که برای تصمیم گیری و برنامه ریزی با فقدان اطلاعات کاربردی روبرو هستند. اطلاعات مورد نیاز گاه تولید نمی شوند، گاه درپیچ و خم سازمانها و ادارات به فراموشی سپرده می شوند وگاه اطلاعات تولید شده از اصالت و اعتبارلازم برخوردار نیستند و لذا نمی توانند مبنای تصمیم گیری و برنامه ریزی قرار گیرند. در چنین شرایطی محققان اطلاعاتی را تولید می کنندکه می دانند کمتر استفاده خواهد شد و مدیران تصمیمات کوتاه مدتی را اتخاذ می کنند که به دلیل دشواری دسترسی به اطلاعات موثق، مبتنی برهوش فردی، ادراک شهودی و یا الگوگیری صرف است و برای حل مسائل درکوتاه مدت کاربرد می یابد. مدیریت دانش چالشی است برای کمک به مدیران تا دسترسی بهتری به اطلاعات مورد نیاز داشته باشند و همچنین هدایتگری است برای پژوهشگران و محققان تا اطلاعاتی را تولید کنند که مصرف کابردی برای سازمان دارد. در نظام بانکی باعنایت به سرعت تغییرات، حساسیت پایش شاخصهای اقتصادی و نیز لزوم بهره گیری از استراتژیهای نوین بازاریابی، مدیریت دانش اهمیتی دو چندان می یابد و این اهمیت به خصوص درنظام بانکداری اسلامی ازآن جهت مضاعف می شودکه مشارکت درسود و زیان گیرندگان تسهیلات و بررسی صلاحیت فنی و اخلاقی آنان نیز حائز اهمیت است.

مدل لباس عروس آثار تحریم ها جرایم اینترنتی(سایبری) ذهن آگاهی تور کیش قیمت میلگرد  تفسیر در حقوق
 
تور مسافرتی تور هند  تور ترکیه تور تایلند تور دبی  طراحی سایت تور ترکیه ساندویچ پانل تور چین رپرتاژ آگهیاقامت گرجستان بازاریابی ویروسی
جستجو برای:
کلمات کلیدی بیشتر جستجو شده :
فیزیولوژیکیکاهش ارزشمشاور خارجیولی خاص