1-3- اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………..3
1-4- سوال تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………….3
1-5- فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………….4
1-6- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها………………………………………………………………………………………………4
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………6
2-2- پرخاشگری……………………………………………………………………………………………………………………………………6
2-2-1- تعاریف پرخاشگری………………………………………………………………………………………………………..6
2-3- انواع پرخاشگری………………………………………………………………………………………………………………..8
2-3-1- پرخاشگری کلامی در مقابل پرخاشگری غیر کلامی…………………………………………………….8
2-3-2- پرخاشگری مستقیم در برابر پرخاشگری غیر مستقیم………………………………………………….9
2-3-3- پرخاشگری وسیله ای در برابر پرخاشگری خصمانه………………………………………………………9
2-3-4- پرخاشگری فعال در برابر پرخاشگری منفعل…………………………………………………………………9
2-3-5- پرخاشگری فردی در برابر پرخاشگری جمعی…………………………………………………………….10
2-3-6- پرخاشگری فرافعال و تجاوزکارانه در مقابل پرخاشگری واکنشی و دفاعی……………………10
2-4- دیدگاه های نظری درباره پرخاشگری……………………………………………………………………………………….11
2-4-1- رویکرد سرشت گرا………………………………………………………………………………………………………….11
1_ نظریه فروید…………………………………………………………………………………………………………………………..11
2- نظریه کنراد لورنس……………………………………………………………………………………………………………….12
3- نظریه زیست شناسی اجتماعی……………………………………………………………………………………………..12
4- نظریه های زیستی………………………………………………………………………………………………………………13
4-1- آندروژن و کورتیزول………………………………………………………………………………………………..13
4-2- هورمون غدد جنسی………………………………………………………………………………………………..13
4-3- هورمون های هیپوفیز……………………………………………………………………………………………..14
4-4- ناقل های عصبی………………………………………………………………………………………………………….14
4-5- کوروموزوم های جنسی……………………………………………………………………………………………….15
2-6- بلوغ جنسی و پرخاشگری……………………………………………………………………………………………15
2-4-2- رویکرد تربیت گرا………………………………………………………………………………………………………….16
1_ نظریه ناکامی…………………………………………………………………………………………………………………..16
2- نظریه یادگیری اجتماعی…………………………………………………………………………………………………17
3- نظریه شناخت اجتماعی…………………………………………………………………………………………………17
4- نظریه پیش نویس………………………………………………………………………………………………………….18
5- نظریه کشت……………………………………………………………………………………………………………………19
6- نظریه کارکرد شناختی _ اجرایی…………………………………………………………………………………..19
2-5- برانگیزاننده های پرخاشگری……………………………………………………………………………………………………….20
2-5-1- ناکامی…………………………………………………………………………………………………………………………..20
2-5-2- تحریک مستقیم……………………………………………………………………………………………………………21
2-5-3- خشونت رسانه ای………………………………………………………………………………………………………..21
2-5-4- عوامل شخصیتی…………………………………………………………………………………………………………..21
2-5-5- سوگیری اسنادی خصمانه……………………………………………………………………………………………22
2-5-6- خودشیفتگی…………………………………………………………………………………………………………………22
2-5-7- تفاوت های جنسیتی در پرخاشگری……………………………………………………………………………23
2-6- شیوه های مهار و پیشگیری از پرخاشگری…………………………………………………………………………………24
2-6-1- مجازات پرخاشگر…………………………………………………………………………………………………………24
2-6-2- پالایش………………………………………………………………………………………………………………………….24
2-6-3- نقصان شناختی…………………………………………………………………………………………………………..25
2-6-4- آموزش مهارت های اجتماعی……………………………………………………………………………………..25
2-6-5- الگودهی……………………………………………………………………………………………………………………….26
2-6-6- پاسخ های مغایر………………………………………………………………………………………………………….26
2-6-7- آموزش کنترل خشم………………………………………………………………………………………………….26
2-6-8- آموزش رفتار جرات مندانه……………………………………………………………………………………….27
2-6-9- درمان دارویی……………………………………………………………………………………………………………27
2-7- دیسفوریای جنسیتی………………………………………………………………………………………………………………….27
2-7-1- جنسیت……………………………………………………………………………………………………………………28
2-7-2- هویت جنسیتی…………………………………………………………………………………………………………..28
2-7-3- نقش جنسی…………………………………………………………………………………………………………………28
2-7-4- ملال جنسیتی ……………………………………………………………………………………………………………29
2-7-5- اختلال هویت جنسی……………………………………………………………………………………………………29
2-8- تاریخچه دیسفوریای جنسیتی…………………………………………………………………………………………29
2-9- تعریف دیسفوریای جنسیتی………………………………………………………………………………………………………..30
2-9-1- ویژگی های دیسفوریای جنسیتی …………………………………………………………………………….31
2-9-2- دیسفوریای جنسیتی در کودکان……………………………………………………………………………….31
2-9-3- دیسفوریای جنسیتی در نوجوانان و بزرگسالان………………………………………………………..32
2-10- شیوع دیسفوریای جنسیتی………………………………………………………………………………………………………33
2-11- علل دیسفوریای جنسیتی…………………………………………………………………………………………………………34
2-11-1- عوامل بیولوژیک………………………………………………………………………………………………………34
2-12- درمان دیسفوریای جنسیتی………………………………………………………………………………………..35
2-12-1- جراحی تغییر جنسیت………………………………………………………………………………36
2-12-2- درمان های روانشناختی……………………………………………………………………………37
2-13- نظریه های مربوط به دیسفوریای جنسیتی……………………………………………………………………………..37
2-13-1- نظریه روان تحلیلی………………………………………………………………………………………………….37
2-13-2- نظریه یادگیری اجتماعی…………………………………………………………………………………………38
2-13-3- نظریه رشدی _ شناختی…………………………………………………………………………………………38
2-14- پیشینه مطالعاتی………………………………………………………………………………………………………………………39
2-14-1- پیشینه خارجی…………………………………………………………………………………………………………39
2-14-2- پیشینه داخلی…………………………………………………………………………………………………………..43
فصل سوم: مواد و روش ها
3-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………..50
3-2- روش تحقیق و جامعه آماری……………………………………………………………………………………………………50
3-3- نمونه و روش نمونه گیری………………………………………………………………………………………………………..50
3-4- ابزار گردآوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………….51
3-4-1- پرسشنامه پرخاشگری اهواز…………………………………………………………………………………………..51
3-4-2- روایی و پایایی پرسشنامه پرخاشگری اهواز…………………………………………………………………..52
3-5- روش تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………………………….53
3-6- محدودیت های پژوهش……………………………………………………………………………………………………..53
3-7- ملاحظات اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………….53
فصل چهارم: نتایج
4-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..54
4-2- توصیف متغیرهای زمینه ای……………………………………………………………………………………………….54
4-3- بررسی سوال تحقیق……………………………………………………………………………………………………………60
4-4- بررسی فرضیه اول تحقیق…………………………………………………………………………………………………..60
5-4- بررسی فرضیه دوم تحقیق………………………………………………………………………………………………….63
6-4- بررسی فرضیه سوم تحقیق………………………………………………………………………………………………..71
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
5-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..75
5-2- خلاصه پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………75
5-3- بحث در خصوص سوال تحقیق…………………………………………………………………………………………..76
5-4- بحث در خصوص فرضیه اول تحقیق…………………………………………………………………………………..77
5-5- بحث در خصوص فرضیه دوم تحقیق………………………………………………………………………………….78
5-6- بحث در خصوص فرضیه سوم تحقیق………………………………………………………………………………..79
5-7- نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………82
5-8- پیشنهادها…………………………………………………………………………………………………………………………..82
5-8-1- پیشنهادهای پژوهشی…………………………………………………………………………………………….82
5-8-2- پیشنهادهای کاربردی…………………………………………………………………………………………….83
فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………..84
منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………………………………84
منابع لاتین……………………………………………………………………………………………………………………………………89
پیوست پرسشنامه پرخاشگری اهواز…………………………………………………………………………………………….94
چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………………….97
چکیده:
مطالعه حاضر با هدف بررسی همه گیرشناسی پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی ارجاع شده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس انجام شد. این مطالعه به روش مقطعی _ تحلیلی و با روش نمونه گیری در دسترس انجام شد که در آن 64 نفر از مراجعه کنندگان به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس که تشخیص دیسفوریای جنسیتی توسط کمسیون روانپزشکی این اداره در آنها محرز شده بود، پرسشنامه پرخاشگری اهواز را تکمیل نمودند. از این میان تعداد 32 نفر تحت عمل جراحی تغییر جنسیت قرار گرفته بودند و 32 نفر دیگر نیز مجوز انجام عمل جراحی تغییر جنسیت را اخذ کرده بودند. داده ها پس از گردآوری با استفاده از نرم افزار SPSS (نسخه 22) و آزمون تحلیل واریانس یک راهه و چند متغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که میزان پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی شیوع قابل توجهی (81/82) دارد. مقایسه افراد عمل نشده با افراد عمل شده نیز نشان داد که بین دو گروه از نظر پرخاشگری و مؤلفههای آن تفاوتهای معناداری وجود دارد و میزان پرخاشگری گروه عملنکرده بیشتر است. همچنین مقایسههای بین دو جنس نیز نشان داد که مردان پرخاشگرتر از زنان هستند. دیگر نتایج این مطالعه آشکار کرد که از بین متغیرهای جمعیت شناختی (سن، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال، سطح درآمد، تحصیلات خود و والدین، جمعیت خانواده، ترتیب تولد) فقط رابطه بین جنسیت دیگر فرزندان خانواده با پرخاشگری مشارکتکنندگان معنادار بود، بنابراین با توجه به سطح بالای پرخاشگری و شیوع آن در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی، لزوم ارتقای سطح مداخلات آموزشی و فرهنگی در کنار مداخلات پزشکی و روانشناختی را در راستای بهبود سطح سلامت روحی این قشراز جامعه را نمایان می سازد.
کلیدواژه ها : دیسفوریای جنسیتی، پرخاشگری، پزشکی قانونی، تغییر جنسیّت، فارس
1-1- بیان مسئله
یکی از ابعاد زندگی انسان شکل گیری هویت است که عوامل گوناگونی درحوزه زندگی اجتماعی مانند خانواده، دوستان، همسالان، رسانه ها و… در فرآیند شکل گیری آن نقش دارند(یزدان پناه و صمدیان،1390). فرآیند شکل گیری احساس فردی و منسجم از هویت، نقشی محوری و اساسی در شکل گیری شخصیت در طول دوره زندگی ایفا می کند (برزونسکی[1]، 2013). یکی از مهم ترین مشخصه های هویت فردی، هویت جنسی[2] است. هویت جنسی یک حالت روانشناختی است که نمایانگر احساس فرد از مذکر یا مونث بودن خود می باشد(کاپلان[3]، 2007). هویت جنسی اکثر افراد تا 2 یا 3 سالگی ایجاد می شود و معمولا با جنسیت زیستی فرد هماهنگی دارد (مومنی جاوید وکاظمی،1390؛ عسگری، 1386؛ کاپلان، 2007). به عنوان بخشی از فرآیند هویت جنسی بهنجار در خانواده، این نقش های جنسی به کودک آموخته شده و او را در جهت تقویت رفتارهای متناسب با جنسیت تشویق می کنند (موحد ،1390). برای اکثر انسانها هویت جنسی یک واقعیت عادی و جا افتاده است، آنها جنسی را که با آن به دنیا آمده اند زیر سوال نمی برند و رفتار به شیوه ی جنس مذکر یا مونث را طبیعی و آسان می یابند. به نظر می رسدکه هویت جنسیتی[4] تا آخر عمر تعیین شده است البته تا وقتی که انسانها مطابق با آن می اندیشند، عمل می کنند، و لباس می پوشند (حاتمی و عیوضی[5] ،2013) اما بعضی افراد به دیسفوریای جنسیتی[6] دچار می شوند و احساس می کنند که هویت جنسیتی آنها خلاف جنس بیولوژیک و جنسی که با آن به دنیا آمده اند است. در چنین شرایطی افراد متوجه می شوند که از لحاظ فیزیکی به شکل زن یا مرد رشد می کنند(مثلا ریش در می آورند یا سینه هایشان بزرگ می شود) اما نمی توانند این باور را کنار بگذارندکه در ورای این ظاهر فیزیکی به جنس مخالف تعلق دارند. وقتی این نوع نارضایتی از جنس خود مشکل ساز شود و در عملکرد شغلی و اجتماعی فرد اختلال ایجاد کند، ممکن است فرد رسما مبتلا به دیسفوریای جنسیتی اعلام شود. طبق آخرین آمار از هر سی هزار مرد بالغ حدودا یک نفر و از هر صد هزار زن بالغ حدودا یک نفر به دنبال عمل جراحی برای تغییر جنسیت هستند(گنجی، 1392). افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی اغلب تضاد بین شخصی زیادی دارند و یکی از پرقربانی ترین اقلیتها را تشکیل می دهند. اولین مشکل در خانواده شکل می گیرد به صورتی که در مقابل خواستة فرزندان مقاومت نشان می دهند و نتیجة آن در برخی از موارد جدال، كشمكش، ضرب و شتم و راندن آنها از خانواده و خانه است (یزدان پناه و صمدیان، 1390). ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و قانونی جامعه هم تحمل پذیرش رفتارهای هنجارشکنانه افرادرا ندارد بنابراین برخوردهای نامناسبی در برابر یک دگرجنس خواه بروز می دهند. در این افراد پرخاشگری با توجه به استرس بالا و خشم نسبت به عدم درک حالات درونی وروانی توسط اطرافیان و جامعه قابل انتظار است (عسگری و همکاران،1386). پرخاشگری[7] پرشورترین واکنش هیجانی است که فرد را قوی تر و نیرومند تر می سازد، انسانها را نسبت به بی عدالتی های دیگران حساس تر می سازد و باعث می شود که آنها برای تلافی کردن ممانعت، دخالت یا انتقاد دست به مبارزه بزنند. رفتارهای دفاعی نیز ممکن است به عنوان رفتارهای پرخاشگرانه تلقی شوند حتی اگر به شکل جنگ یا دورکردن عامل مزاحم باشد(ابوالمعالی وموسی زاده،1391). تحقیقات نشان داده است كه پرخاشگری دارای عوارض جسمی، روانی و اجتماعی فراوانی است و موجب نشانگانی مانند احساس درماندگی، تنهایی، ناسازگاری اجتماعی، بی توجهی به حقوق و خواسته دیگران، زخم معده، میگرن، اختلال فشارخون، افسردگی و اضطراب می گردد(استراچان و چندلر[8]،2006). با توجه به اثرات ناخوشایند رفتار پرخاشگرانه، عصبانیت و خشونت به عنوان مشکل تلقی گردیده و نیاز به بررسی های بالینی و قانونی دارد(ویتلی[9]و همکاران،2009). با توجه به اهمیت موضوع وافزایش روز افزون افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی(براساس پرونده های ارجاع شده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس) و همچنین با توجه به عدم انجام مطالعات مشابه در منطقه، بر آن شدیم تا همه گیر شناسی پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی را مورد بررسی قرار دهیم.
1-2- اهمیت و ضرورت تحقیق
اختلال هویت جنسی از شرایط بسیار پیچیده بالینی محسوب می شود که مسیر زندگی فرد را دگرگون می کند و نظام شخصیتی، رفتاری و در نهایت سازگاری اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار می دهد و آنها را از پذیرش و ارائه مسئولیت ها و حقوق و امتیازات اجتماعی محروم می دارد (محمودی،1393). افراد مبتلا غالب سال ها را در رنج ناشی از تمسخر، تحقیر، هتک حرمت و انواع خشونت های جنسی و جسمی و روحی سپری می کنند و محکوم به فراموشی هستند؛ نه تنها از سوی دولت که از سوی جامعه و حتی ازسوی نزدیک ترین افراد(خانواده و…)، حتی در ایران موضوع اختلال هویت جنسی نه تنها برای مردم عادی، بلکه برای دانشگاهیان و کارگزاران اجتماعی نسبتا ناشناخته است و با اختلالات دیگر جنسی اشتباه گرفته می شود(جواهری،1390)، همچنین این مقوله تا حدودی با بعضی از جرایم دیگر نیز مرتبط و گاهی می تواند باعث آسیب رساندن به خود یا دیگران شود. فردی که هویتی متفاوت از بدنی که با آن زندگی می کند دارد دچار تضاد و تعارض های متعدد میشود و این تعارض ها منجر به افزایش انواع آسیب ها (افسردگی، خودکشی، گرایش به مصرف مواد) و بروز پرخاشگری در فرد مبتلا می گردد. رفتار پرخاشگری یکی از آسیب های اجتماعی است که در جامعه رو به افزایش است(جعفری هرفته و احمدی، 1392)، به همین جهت پرخاشگری یک مسئله اجتماعی و یکی از موضوعات اساسی بهداشت روانی به شمار می آید که زوایای گوناگونی دارد، می تواند منجر به نزاع و برخوردهای فیزیکی شود و بارمالی و عاطفی زیادی به جامعه وارد کند. با توجه به اینکه تحقیق حاضر هم بنیادی و هم کاربردی می باشد و با توجه به افزایش روزافزون افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی مراجعه کننده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس، همچنین با توجه به محدود بودن آگاهی عمومی در خصوص دیسفوریای جنسیتی و بالطبع داشتن برخوردهای نامناسب و غیر منطقی با افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی و از طرفی عدم انجام پژوهشی در خصوص پرخاشگری این افراد در ایران و به منظور بالا بردن سطح آگاهی عمومی و کمک به افزایش بهداشت روانی جامعه انجام این تحقیق ضروری به نظر رسید. همچنین با وجود جستجو در منابع و مقالات موجود در بانکهای اطلاعاتی داخلی و خارجی، متاسفانه مقالات مشابه با عنوان مطالعه حاضر یافت نگردید وتحقیق حاضر می تواند به عنوان یکی از اولین تحقیقات انجام شده درخصوص پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی باشد.
1-3- اهداف تحقیق
هدف اصلی تحقیق تعیین همه گیرشناسی پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی ارجاع شده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس می باشد.
1-3-1- اهدف فرعی تحقیق
1_ تعیین همه گیر شناسی پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی ارجاع شده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس به تفکیک وضعیت جسمی بیماران( از نظر انجام عمل جراحی).
2_ تعیین همه گیر شناسی پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی ارجاع شده به اداره کل پزشکی قانونی استان فارس به تفکیک متغیرهای دموگرافیک (سن، وضعیت تحصیلی، وضعیت شغلی، سطح اقتصادی، وضعیت تاهل، وضعیت تحصیلی والدین، تعداد و جنسیت فرزندان خانواده).
1- 4- سوال تحقیق
میزان شیوع پرخاشگری در افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی عمل شده و عمل نشده چقدر است؟
1- 5- فرضیه های پژوهش
1- 5-1- فرضیه های اصلی تحقیق:
1_ بین مردان و زنان مبتلا به دیسفوریای جنسیتی(عمل کرده) از لحاظ میزان پرخاشگری تفاوت معنادار آماری وجود دارد.
2_ بین مردان و زنان مبتلا به دیسفوریای جنسیتی( عمل نکرده) از لحاظ میزان پرخاشگری تفاوت معنادار آماری وجود دارد.
1- 5-2- فرضیه فرعی تحقیق:
میان برخی از متغیرهای دموگرافیک افراد مبتلا به دیسفوریای جنسیتی (سن، وضعیت تاهل، وضعیت تحصیلی، وضعیت تحصیلی والدین، وضعیت شغلی، سطح اقتصادی، تعداد و جنسیت فرزندان خانواده) از لحاظ میزان پرخاشگری تفاوت معنادار آماری وجود دارد.
1-6- تعریف اصطلاحات و متغیرهای پژوهش
1-6-1- تعریف مفهومی پرخاشگری :
پرخاشگری، تحت عنوان رفتارهای توام با حمله تلقی می شود که در برگیرنده هرگونه رفتاری است که در آن قصد وارد کردن آسیب جسمانی و روانی به فرد دیگر وجود دارد و یا هرگونه رفتار مخرب و تنبیهی نسبت به افراد و اشیاء تحت عنوان پرخاشگری خوانده می شود(رامیرز[10]،2003).
1-6-2- تعریف عملیاتی پرخاشگری :
در پژوهش حاضر میزان پرخاشگری نمره ای است که فرد از پرسشنامه پرخاشگری[11] اهواز به دست می آورد. این پرسشنامه دارای سه عامل می باشد و 30 ماده را در بر می گیرد. ماده 1 تا 14 این پرسشنامه را
